وعان اقىننىڭ مۇراسىنا زەرتتەلۋى مەن ناسيحاتتالۋىنا عانا ەمەس, ءومىر جولىنا قاتىستى دا قۇندى قۇجاتتار قويىلعان. ماسەلەن, ماعجاننىڭ ومبى مۇعالىمدەر سەمينارياسىندا, ماسكەۋدىڭ جوعارى ادەبيەت-كوركەمونەر ينستيتۋتىندا وقىعاندا بەرىلگەن كۋالىكتەرىنىڭ كوشىرمەسى دە بار. ولاردى اقىننىڭ ۇستاعانىن, قول قويعانىن كورىپ, تۇيسىنگەن جان بەيجاي قاراي المايدى. ال «انكەتا ارەستوۆاننوگو», «پروتوكول دوپروسا» دەگەن سياقتى قۇجاتتار سەزىمدى جاندى سەلك ەتكىزىپ, ادامنىڭ تۇلا بويىن تۇرشىكتىرەدى.
اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا قاتىستى سورەلەردەن دە جاستار وزدەرىنە كوپتەگەن جاڭالىق تابادى. مۇندا ماعجاننىڭ 19 جاسىندا قازانداعى كارىموۆتەردىڭ باسپاسىنان شىعارعان تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى «شولپاننىڭ» دا كوشىرمەسى قويىلعان. الاش قايراتكەرلەرى ءا.بوكەيحان, ا.بايتۇرسىن ۇلى, م.دۋلات ۇلى, ج.ايماۋىتوۆتاردىڭ ماعجان شىعارماشىلىعىنا قاتىستى پىكىرلەرىن دە كورۋگە بولادى. ولاردىڭ ءبىرازى توتە جازۋمەن كەزىندە «قازاق» گازەتىنە جاريالانعان.
ماعجاننىڭ شوق جۇلدىزى جارقىراعان سۇبەلى شىعارماسىنىڭ ءبىرى – «باتىر بايان» پوەماسى. اقىن اقتالعاننان بەرى وسى پوەما ەلىمىزدىڭ الماتى مەن پەتروپاۆلدان باسقا قالالارىندا دا بىرنەشە رەتتەن كىتاپ بولىپ باسىلىپ شىققان. كورمەگە ونىڭ ءبىرازى قويىلىپتى. سونداي-اق جەكە كىتاپ نەمەسە كىتاپشا تۇرىندە جارىق كورگەن «وقجەتپەستىڭ قياسىندا», «قويلىبايدىڭ قوبىزى» پوەمالارى مەن قازاق, ورىس تىلدەرىندە شىققان بارلىق دەرلىك جيناقتارى كورمەدەن ورىن العان. سونىڭ ىشىندە تاشكەنتتە 1923 جىلى سوڭعى رەت توتە جازۋمەن شىققان ولەڭدەر جيناعىنان كەيىن, ياعني اقتالعاننان كەيىن, اراعا 66 جىل سالىپ, 1989 جىلى جارىق كورگەن قالىڭ جيناعى بۇگىنگى تۇيسىكتى جاستاردى قاتتى قىزىقتىرادى.
اقىن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى عالىمدار, جازۋشىلار مەن جۋرناليستەر ەڭبەكتەرى دە ءبىر توبە. ولار دا كورمە ءسانىن ارتتىرا تۇسكەن.
كورمەگە كەلگەن كارى-جاسى ارالاس قالىڭ وقىرماننىڭ اراسىندا ءبىز قىزىق تاعدىرلى ادامدى كەزدەستىردىك. ول ماعجاننىڭ اتالاس تۋىسى, اتىعايدىڭ ەسەنتاڭىرىق اتاسىنان تارايتىن امانگەلدى جۇسىپوۆ دەگەن اقساقال. جاسى قازىر 76-عا كەلگەن اقساقال 1972 جىلى زىليحا اپامىزدىڭ ۇيىنە بارعان ەكەن.
– مەن ول كەزدە بۋلاەۆ اۋدانىنداعى كالينين كەڭشارىندا پارتكوم حاتشىسى بولىپ ىستەيتىن ەدىم. سول جىلى الماتىعا ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرسىنا باراتىن بولدىم. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ جانە اعايىنداردىڭ اراسىندا ماعجاننىڭ ەسىمى ۇمىتىلعان جوق, ۇنەمى ايتىلىپ, ۇنەمى ەسكە الىنىپ وتىراتىن. «ارماندا كەتتى-اۋ» دەپ كۇرسىنەتىن ەدى, ۇلكەندەرىمىز. ونىڭ ايەلى زىليحا جەڭگەمىزدىڭ الماتىدا تۇراتىنىن دا ەستىگەنبىز. مەن سوندا وقۋعا باراتىن بولعان سوڭ سوعا كەلەيىن دەپ بىلەتىن تۋىستاردان مەكەنجايىن الدىم, – دەدى امانگەلدى مالىك ۇلى.
ەلدى اڭساپ, اسىل جارىن دا ساعىنىپ جۇرەتىن زىليحا اپاي ماعجاننىڭ اتالاس تۋىسىن جاقسى قارسى الادى. اقىن جەرلەسى حامزا ءابدۋلليندى دە الدىرىپ, ەكەۋى كوپ اڭگىمە ايتادى. حامزا اعامىز تۇركىستان لەگيونىندا بولعاندا ماعجان ولەڭدەرىن ماشينكاعا باستىرعانىن دا ايتقان ەكەن. الايدا كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ قولىنا تۇسكەندە جازبالاردىڭ ءبارىن قۇرتىپ جىبەرىپتى.
– سول كەشتە زىليحا جەڭگەمىز ماعان ماعجان اعامىزدىڭ مىنا سۋرەتىن سىيلادى. سەندەر ونىڭ ءتۇرىن دە ۇمىتىپ قالعان شىعارسىڭدار. مىنا فوتوسىن كوبەيتىپ, شىعارتقانمىن, وزدەرىڭ كورىپ, ءبىلىپ جۇرىڭدەر دەپ بەردى, – دەيدى اعامىز.
سول جولى امانگەلدى مالىك ۇلى زىليحا جەڭگەيدى قىزىلجارعا دا الىپ كەلىپتى. ونىڭ قالادا تۇراتىن زەرگەر ءىنىسى بار ەكەن. اپامىز الدىمەن سونىڭ ۇيىندە قوناق بولىپ, ارتىنان ماعجان ەلىنە كەلگەن.
بۇل ماعجان ءالى اقتالماعان جىلدار بولسا دا, حالقى ونى ۇمىتپاعان ەكەن. ءبارى دە جۇبايىن الاقاندارىنا سالىپ ارداقتاپ, كۇتىپتى. ماعجاننىڭ كورمەسىنەن وسىنداي دا ءبىر جاڭالىق ەستىپ, ءبىز دە قۋانىپ قالدىق.
پەتروپاۆل
