«تاعدىرىمداعى تۇلعا»

ەل جانە ەلباسى

ەرىم دەيتىن ەل بولماسا, ەلىم دەيتىن ەر قايدان شىقسىن؟! مىنە, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعالى بەرگى ۋاقىتتا تۋعان وتانىمدى قايتسەم ءوسىرىپ-وركەندەتەمىن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قايتسەم جاقسارتامىن, تۋعان ەلىمدى قايتسەم وركەنيەت كوشىنە ىلەستىرەمىن, قايتسەم حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلدى دە بەدەلدى مۇشەلەرىنىڭ بىرىنە اينالدىرامىن دەپ اتتان تۇسپەي جۇرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى باعىتتارداعى اتقارعان, اتقارىپ كەلە جاتقان جۇمىستارى قاي جاعىنان الىپ قاراساڭىز دا ريزا پەيىل بىلدىرۋگە ابدەن لايىق. ايقارما بەتتە جاريالانىپ وتىرعان شاعىن-شاعىن جۇرەكجاردى ماقالالاردا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۇراتىن وتانداستارىمىزدىڭ – ءتۇرلى ماماندىق يەلەرىنىڭ جازعاندارى ەلباسىنا دەگەن ريزاشىلىققا تولى مولتەك سىر رەتىندە كورىنىس تاپقان. بۇل ەلىم دەيتىن ەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرەتىن ەلى بار ەكەنىنىڭ ايقىن ايعاعى بولسا كەرەك. نۇرسۇلتان ابىلداەۆ, قىزىلوردا وبلىسى اكىمى اپپاراتىنىڭ جەتەكشى مامانى: 1986 جىلدىڭ تامىز ايى ەكەن. سول كەزدەگى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭسەسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىر بويىنا ارنايى ساپارمەن كەلىپتى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, مەنىڭ اجەم بالدىرعان مۇستافاەۆانىڭ كۇرىش القابىن ارالايدى. ءدال سول ساتتە مەن دۇنيە ەسىگىن اشىپپىن. ەلباسىمەن كۇرىش القابىن ارالاپ كەلە جاتقان اجەم نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا نەمەرەلى بولعانىن, وعان سول كىسىنىڭ اتىن بەرگىسى كەلەتىنىن ايتىپ, رۇقسات سۇرايدى. سولايشا, مەنىڭ اتىم نۇرسۇلتان قويىلادى. ارادا بەس جىل وتكەندە ەلباسى قىزىلوردا وبلىسىنا تاعى دا ساپارلاتىپ كەلدى. اجەمنىڭ ەتەگىنە ورالىپ مەن دە الدارىنان شىقتىم. بالا بولسام دا, ءبارى ەسىمدە قالىپتى. ەلباسى ماعان ويىنشىق ۇشاق سىيلادى. سول كەزدەگى قۋانىشىمدى كورسەڭىز. ۇشاقپەن بىرگە اسپاندا ۇشىپ جۇرگەندەي كۇي كەشتىم. ۋاقىت وتە بەردى. مەن 9-سىنىپتا وقىپ جۇرگەن ەدىم. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قىزىلورداعا كەلەدى. مەنىمەن بىرگە باراسىڭ», دەدى اجەم. وسى كەزدەسۋدە ەلباسىنىڭ شىن قامقورلىعىن كوردىم. اجەم مەن تۋرالى ايتىپ جاتقان. پرەزيدەنت بارلىعى ەسىندە ەكەنىن, ۇمىتپاعانىن ايتىپ, ماعان ءوزىنىڭ قولى قويىلعان ساعات سىيلادى. سوسىن «قايدا وقىعىڭ كەلەدى؟» دەپ سۇرادى. مەن «استانادا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە», دەپ جاۋاپ بەردىم. وقۋ بىتىرگەسىن حابار بەرۋدى تاپسىردى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, مەكتەپتى دە ءبىتىردىم. استاناعا وقۋعا بارامىن دەپ وتىرعاندا, اجەم بۇل شەشىمىمدى قولداماي قويدى. «ەلباسىن مايدا-شۇيدە ماسەلەمەن مازالاي بەرمە. ەلدىڭ جۇگىن ارقالاپ جۇرگەن ازاماتتىڭ باسقا شارۋاسى دا جەتەدى». كەسىمدى ءسوزى وسى بولدى. قايتا باعىم بار ەكەن, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. ونى دا ابىرويمەن ءبىتىرىپ شىقتىم. بىراق زاڭگەر دەگەن ماماندىق الىپ شىققانىممەن, جۇمىس تابا الماي ءتورت جىل ساندالىپ ءجۇردىم. تالاي شارۋانىڭ باسىن شالدىم. قۇرىلىسقا دا جەگىلگەن كۇندەر بولدى. سودان ءبىر كۇنى ەلباسىنىڭ اتىنا حات جازدىم. وسىعان دەيىنگى وقيعانىڭ بارلىعىن ءتىلىم جەتكەنشە بايان ەتتىم. ارادا ءبىر اپتا وتكەندە وبلىس اكىمىنىڭ كومەكشىسى حابارلاستى. مەنىڭ حاتىم ەلباسىنىڭ قولىنا ءتيىپتى. ايماق باسشىسىنا استانادان تاپسىرما بەرىلىپتى. سولايشا, وبلىس اكىمىنىڭ اپپاراتىنا قىزمەتكە الىندىم. مىنە, وسىدان-اق مەنىڭ ومىرىمدە ەلباسىنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن بىلۋگە بولادى. دۇنيە ەسىگىن اشقاننان باستاپ, بۇگىنگە دەيىن نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن تاعدىرىم ەتەنە بايلانىسىپ كەتكەن. بۇل – مەنىڭ باقىتىم دەپ بىلەمىن. قىزىلوردا.

ەلباسى مەن ەلوردا ەگىز ۇعىم»

امانگەلدى عۇماروۆ, «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى:« حالقىمىز ايتاتىن «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن تىركەستىڭ اينا-قاتەسىز راستىعىنا, ءتىپتى, وسى الىپ قۇبىلىستىڭ باس-اياعى 15-20 جىلدا-اق جىلدامدىقپەن وزگەرىسكە ءتۇسىپ, قۋاتتىلىقپەن قالىپتاسا الاتىنىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. اتا-بابالارىمىزعا بىرنەشە عاسىرلار بويى ارمان بولعان تاۋەلسىزدىك قازاققا قونعالى 20 جىلدان اسىپ بارادى, شەكسىز ۋاقىت ولشەمىمەن قاراعاندا از عانا ۋاقىتتا وراسان وزگەرىستەردى باستان كەشتىك. تاريحى تەرەڭ, مادەنيەتى قالىپتاسقان, جاۋىنگەر بابالارىنان مۇراعا قالعان كەڭ-بايتاق جەردىڭ يەسى – قازاق دەگەن ەل بارىن الەم تانىدى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرگى تاعدىرىمىزعا قاراپ وتىرىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جاڭالىقتارىمىزدىڭ كوپ ەكەندىگىن مويىندايمىز, سول جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ەڭسەلى ەلورداسى – استانا قالاسىنىڭ زاماناۋي ۇلگىدە جاڭادان بوي كوتەرۋى. وتكەن جىلى بارشا قازاق ەلى جاڭا ەلوردامىز استانانىڭ 15 جىلدىق مەرەيتويىن دۋمانداتىپ سالتاناتپەن اتاپ وتكەن بولاتىن. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەلوردانى اۋىستىرۋ تۋرالى يدەياسىن جاريا ەتكەنىنە بيىل تۋرا 20 جىل بولىپتى. ءتورت جىلدان سوڭ قازاقستان حالقى جان-جاقتى قولداپ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردى الماتىدان ۇيىمداسقان تۇردە كوشىرۋ جۇزەگە اسىرىلدى. تاۋەلسىز ەلىمىز تاريحىنداعى استانانىڭ ۇلى ءداۋىرى باستالعان سول ءدۇبىرلى وقيعادان بەرى ەندى, مىنە, 16 جىل ءوتتى. بۇل – ءبىزدىڭ ايبىندى دا ايشىقتى استانامىز كامەلەتتىك جاسقا تولدى دەگەن ءسوز. وسى جىلداردىڭ ىشىندە ەلوردامىز كوركەيىپ كەمەلدەنە ءتۇستى, سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى دا قارىشتاپ دامىپ, نىعايۋدا. استانا مەن قازاقستاندى بۇكىل دۇنيەجۇزى تانىپ, مويىنداپ وتىر. نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن استانا ەگىز ۇعىم دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز. ويتكەنى, استانا – ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەرلىگى, قولتاڭباسى. ەندەشە, پرەزيدەنت پەن استانانىڭ تۋعان كۇندەرى بىرگە اتالۋى دا زاڭدى قۇبىلىس دەر ەدىك. «ءبىزدىڭ ەلوردامىزدىڭ اتى قازىردىڭ وزىندە ەۋرازيا مەن سول­تۇستىك امەريكادان 56 ەل­دىڭ مەملەكەت پەن ۇكىمەت باسشى­لارىن جيناعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى وتكىزىلگەن جەر رەتىندە جاھاندىق تاريحقا ەندى», دەگەن بولاتىن ن.نازارباەۆ وتكەن جىلى استانانىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا سويلەگەن سوزىندە. استانانىڭ اسقاقتاعان سول داڭقى جىل سايىن ءدۇبىرلى تاريحي وقيعالارمەن ودان سايىن شارىقتاپ كەلەدى. بەيبىتشىلىكتى, دوستىقتى, ىمىرالاسىپ-ىقپالداسىپ تىرلىك كەشۋدى كوكسەگەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اۋقىمدى جيىنداردىڭ ورداسىنا اينالدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, كۇنى كەشە عانا ەلوردامىزدا 170 ملن. حالىقتى قۇرايتىن ءۇش ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميقالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا سالتاناتتى تۇردە قول قويدى. بۇل ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ وسىدان 20 جىل بۇرىن ۇسىنعان يدەياسى بولاتىن. قازاقستان ارداگەرلەرى مەن اقساقالدارى قاشاندا تىنىشتىقتى, ەلىمىزدىڭ دامىپ, بۇگىنگى دە, كەلەر دە ۇرپاقتىڭ باقىتتى بولعانىن قالايدى. ەلباسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات ءبىزدىڭ حالقىمىزدى وسى باقىتقا جەتكىزەدى دەپ سەنەمىز. سوندىقتان, ارداگەرلەر قاۋىمى ارقاشان ەلباسىمەن بىرگە. ءبىز ايبىندى استانامىزدىڭ تۋعان كۇنىن جىل سايىن قۋانا قارسى الامىز. ەلدە جۇرسە قۋانا قاراپ, ءبىلىم, ونەر قۋىپ شەتەلدەرگە شىققان پەرزەنتتەرىمىزدىڭ ماقتانىشىنا, ارقاسۇيەر قورعانىنا اينالعان استانامىز اسقاقتاي بەرسىن! قازاقتى ماڭگىلىك ەلگە جەتكىزەمىن دەگەن ەلباسى مۇراتى بار, ەندەشە, قازاق تا, ونىڭ استاناسى دا ماڭگىلىك قالاعا اينالعاي!

«ارقالاندىرعان قولداۋ»

اقتاۋ. قوبىلاندى تۇردىبەكوۆ, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى: بۇگىندە وتاندىق فارماتسەۆتيكا ونەر­كاسىبىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالىپ وتىرعان ءبىزدىڭ «فيتوحيميا» حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگىنىڭ جەمىستى ءىس-قىزمەتى ەڭ الدىمەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇدايى كومەك-قولداۋى ارقاسىندا ەكەنىن ۇجىم مۇشەلەرى مەرەي تۇتادى. بۇعان دالەل جەتكىلىكتى. سوناۋ وتپەلى قيىن كەزەڭدە بۇل باعىتتاعى ىزدەنىستەردى جاڭا باستاعانىمىزدا كەدەرگىلەردى جەڭۋگە جىگەرلەندىرىپ, جۇمىستى جەتىلدىرۋگە تاپسىرما بەرىپ, تىكەلەي ءوز قاراۋىنا العان 1995 جىلدان بەرى ەلباسى جەرگىلىكتى تابيعي شوپتەردەن ءدارى-دارمەكتەردى جاساۋ, ءوندىرۋ ءىسىن نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. ايماققا جۇمىس ساپارلارىندا بىرنەشە رەت عالىمدار مەن ماماندارىمىزبەن اڭگىمەلەسىپ, جاعدايعا كوزبە-كوز قانىقسا, مەكەمە باسشىسىن قابىلداۋ ارقىلى دا بارلىق ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسىپ وتىردى. ەل مۇددەسىنە, حالىق مۇقتاجىنا دەگەن ناقتى قامقورلىق ءوندىرىس الەۋەتىن كوتەرۋگە, اتاپ ايتقاندا, فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت 3 كەزەگىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى ىسكە قوسىلۋىنا زور اسەرىن تيگىزدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومەك-قولداۋىنا وراي ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ دە ءوز مىندەتتەرىنە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى. قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا قارسى قولدانىلاتىن «ارگلابين» پرەپاراتى جاسالدى. ول كوپتەگەن ەلدەردە تىركەلىپ, پاتەنتكە يە بولدى. قازىر ىشكى جانە سىرتقى رىنوكتا ءوتىمدى دارىلەردىڭ 43 ءتۇرى شىعارىلادى. تاياۋ جىلداردا وتاندىق پرەپاراتتار وندىرۋدە ۇلەس سالماقتى 50 پايىزعا دەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بار. مۇنداي جەتىستىكتەرگە ەلباسى­نىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا جەتىپ وتىرمىز. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن ريزالىعىمىز شەك­سىز. سەنىمگە لايىق بولۋ – ماقسا­تىمىز. قاراعاندى.

«ەل كوشى ىركىلمەي, العا قاراي جۇرە بەرمەك»

ساقىپجامال الپاروۆا, ۇستاز:

ءبىز الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعىنان تىم شالعايدا, بالقاش كولىنىڭ بويىنداعى قاراوي اۋىلىندا تۇرامىز. كوگىلدىر ەكران ارقىلى ەل جاڭالىعىن ءجىتى قاراپ وتىرعاندىقتان, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنداعى «XXI عاسىرداعى دامىعان ەل دەگەنىمىز – بەلسەندى, ءبىلىمدى جانە دەنساۋلىعى مىقتى ازاماتتار. بۇل ءۇشىن ءبىز نە ىستەۋىمىز كەرەك؟» دەگەن سۇراعى ءاربىر ۇستازعا جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەت ەكەنىن تۇيسىنەمىز. ءاربىر جەكە تۇلعانىڭ بولاشاعى مەكتەبىندە شىڭدالادى. ەرتەڭ وسى ەلگە يە بولىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تىزگىنىن ۇستار ازاماتتار – بۇگىنگى الدىمىزدا وتىرعان شاكىرتتەرىمىز. سوندىقتان, ءار وقۋشىنىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, ۇلتتىق مەنتاليتەتىمىزگە ساي تاربيەلەنۋىنە ۋاقىت تالابىنا ساي ۇستاز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىرعانى راس. وسى ورايدا, مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» جانىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ سەكىلدى يگى شارالار سونىڭ ايعاعى. شىنى كەرەك, ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ءبىز سەكىلدى الىستاعى اۋىلدار دا ەلباسى نازارىنان تىس قالماۋدا. ولاي دەيتىنىم, ەلباسىنىڭ ايتقان ءسوزى مەن ءبىزدىڭ اۋىلىمىزدا اتقارىلىپ جاتقان وڭ ىستەر قابىسىپ, حالىق مۇددەسى ءۇشىن جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ يگىلىگىن ەل كورۋدە. ونى مەن وسىناۋ يگىلىكتەردىڭ ناقتى كۋاگەرى ءارى ۇستاز رەتىندە اشىق ايتا الامىن. الەمدىك جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلە وتىرىپ, بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولۋىنا جول اشىلدى. ەلباسىمىز قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى – ادام كاپيتالى, ونىڭ دەنساۋلىعى, ءبىلىمى كەزەك كۇتتىرمەيتىن نەگىزگى ماسەلە ەكەندىگىنە دە ۇلكەن ءمان بەردى. بۇگىنگى كوپۇلتتى مەملە­كە­تىمىزدى بەيبىت جولمەن باسقارعان سۇڭعىلا ساياساتكەر ەلباسىمىز باردا ەلدىڭ كوشى ىركىلمەي, العا قاراي جۇرە بەرمەك. الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى, قاراوي اۋىلى.

«گاز ەلباسى شاپاعاتىنىڭ ارقاسىندا كەلدى»

ورىنعالي ەرمەكقاليەۆ, قاراتوبە اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى: ورال ءوڭىرىنىڭ شالعاي اۋداندارىنا كوگىلدىر وتىن جەتكىزۋ جوباسى وزگە وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ەرتەرەك باستال­عانىمەن, 2005 جىلدارى جاي­ىق­تىڭ سول جاعالاۋىنداعى تۇرعىندار بۇل يگىلىكتى كورە المادى.ءتىپتى, قاراشىعاناق كەنىشى ورنالاسقان ءبورلى اۋدانىنىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرىندە, وسى ەندىكتەگى تەرەكتى اۋدانىندا تۇرعىنداردىڭ قي, كومىر جاعىپ وتىرۋى مۇلدەم كەلىسپەيتىن قيسىنسىز جاعداي ەدى. بۇل كەرەعارلىقتى وسىدان توعىز جىل بۇرىن اقجايىققا كەلگەن ساپارىندا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىردەن اڭعارىپ, بايقاپ قالعان ەكەن. سول كەزدە ەلباسى ۇكىمەت پەن جوعارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بۇل ماسەلەنى كەشەۋىلدەتپەي شۇعىل شەشۋ قاجەتتىگى جونىندە تاپسىرما بەرگەنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دا جۇرتشىلىققا ءمالىم بولدى. سودان كەيىن كوپ كەشىكپەي ماعان سول كەزدەگى قاراتوبە اۋدانىنىڭ اكىمى, بۇگىنگى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان وتەعۇلوۆ حابارلاسىپ: «ورەكە, ەرتەڭ اقسايعا ءجۇرىپ كەتۋىمىز كەرەك. جولعا جينالا بەرىڭىز. ەلباسى تاپسىرماسىنا بايلانىس­تى وندا شۇعىل كەڭەس وتكىزىلەدى.سوعان قاتىسۋىمىز كەرەك», دەپ ءۇن قاتتى. باردىق, قاتىستىق. كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلە بويىنشا سول كەزدەگى ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار ءمينيسترى ۆلاديمير شكولنيك جانە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇزاقباي قارابالين ءسوز سويلەدى.شەتەلدىك كومپانيالار باسشىلارى قاتىسقان جۇمىس كەڭەسىندە ماسەلەلەر قىزۋ, جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل ماسەلەلەر, ماعان اۋدان اكىمى ايتقانداي, ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي قاراشىعاناق – ورال ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن تارتىپ, ونى جىمپيتى, قاراتوبە وڭىرلەرىنە دەيىن جەتكىزۋ جونىندە ەكەن. ەلباسى بۇل اۋقىمدى الەۋمەتتىك جوبانى كپو.ب.ۆ شەتەلدىك كومپانيالار اليانسى قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزۋدى جۇكتەپتى. بۇگىندە جايىقتىڭ سول جاعالاۋىندا ورنالاسقان ءوڭىر تۇرعىندارى كوگىلدىر وتىننىڭ پايداسىن تۇگەلگە جۋىق كورىپ وتىر. بۇل قاشاندا قاراپايىم ادامدارعا جاقىن جۇرەتىن, ولاردى تولعاندىراتىن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن قالت جىبەرمەيتىن ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي تيگىزگەن شاپاعاتىنىڭ ناتيجەسى ەدى. وسى ورايدا بىزدەر, اعا ۇرپاق وكىلدەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلگە شىققان ساپارلارىندا قاراپايىم تۇرعىندارمەن, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىمەن كەزدەسىپ, وي-پىكىر الماسۋعا ىلعي دا جىلى ىقىلاس-پەيىل تانىتىپ تۇراتىنىنا ءتانتىمىز. قاشاندا ەل, حالىق قامىن كوزدەگەن مەملەكەت باسشىسى عانا وسىلاي جاسايتىنى انىق. بۇل ناعىز ەلباسىنا ءتان قاسيەت دەپ بىلەمىز. ەڭ باستىسى – ەل-جۇرت پەن ەلباسى اراسىندا ايتىلعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ جەردە قالمايتىنى, ءوزىنىڭ كەزى مەن كەزەگى جانە ۋاقىتى كەلگەندە نۇرەكەڭنىڭ ەل مۇددەسىن كوزدەگەن شەشىمدەر قابىلدايتىنى بارشا قازاقستاندىقتارعا بەلگىلى. ال ءبورلى, تەرەكتى جانە جىمپيتى مەن قاراتوبە سەكىلدى ىرگەلى ءتورت اۋداننىڭ باسىن بىرىكتىرگەن گاز جوباسى ەلباسىنىڭ حالىققا تيگىزگەن كومەگى مەن قولداۋىنىڭ تەك تيتىمدەي ءبىر بولشەگى دەپ سانايمىز. باتىس قازاقستان وبلىسى, قاراتوبە اۋدانى.

«ادامدى كوركەيتەتىن – ەڭبەك»

نيكولاي شۋلتس, جەكە كاسىپكەر:

ەلباسىمىزدىڭ پايدالى قوعامدىق ەڭبەككە ىنتالاندىراتىن, جاڭاشا ءومىر سۇرۋگە ۇندەيتىن جالىندى سوزدەرىن مۇقيات تىڭداپ, كەرەكتى جەرلەرىن قويىن داپتەرىمە جازىپ جۇرەمىن. مىسالى, حالىققا ارناعان قاي جولداۋىن الساق تا ماڭىزدى, حالىقتىڭ جاعدايىن, تۇرمىسىن جاقسارتۋدى دىتتەيتىن ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالىپ جاتادى. وسىنىڭ وزىنەن-اق سارابدال ساياسات پەن بەكەم بىرلىكتىڭ بەلگىسى ءبىر-بىرىمەن تىعىز ساباقتاسىپ, ەلگە, جەرگە, ەلىمىزدى مەكەندەيتىن ۇلتتار مەن ۇلىستاردى ورتاق ماقساتقا جەتەلەۋدىڭ ناقتى تاجىريبەسى قالىپتاسقانىن انىق بايقاۋعا بولادى. بۇعان ەكپىن ءتۇسىرىپ, بولە-جارا نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ ويتكەنى, الدىمىزدا الەمنىڭ ەڭ دامىعان وركەنيەتتى ەلدەرى قاتارىنا قوسىلۋ سەكىلدى اسقارالى مىندەت, سان تاراۋ جول تۇر. ونى ەڭسەرۋدىڭ بىردەن-ءبىر باياندى باعىتى – جاسامپاز ەڭبەك! پرەزيدەنتىمىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قازاقستاندىقتاردىڭ ەكى-ءۇش بۋىنى ورىنداۋعا ءتيىستى ماڭىزدى مىندەت. الەمنىڭ بارىنشا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جولى وڭاي ەمەس, وسىنى اركىم ءتۇسىنۋى كەرەك», دەگەن بايلامدارى وزگەلەر سياقتى مەنىڭ دە جىگەرىمدى جانىپ, جاسىم كەلسە-داعى جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا تۇرتكى سالدى. وسىلايشا, بويىمىزداعى كۇش-قۋاتىمىزدى وتانىمىزدى گۇلدەندىرۋگە, وتباسىلىق بيزنەستى وركەندەتۋگە جۇمساپ, جاستاردان قالىسپاي جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. باستاپقىدا قويدىڭ رومانوۆ تۇقىمىن ءوسىرۋ جونىندەگى باستامالىق جوباما كۇدىكتەنە قاراۋشىلار بولماي قالعان جوق. «كوز – قورقاق, قول – باتىر» دەمەي مە؟ اتالعان تۇقىمنىڭ وسىمتالدىق, سولتۇستىك وڭىرگە توزىمدىلىك قاسيەتتەرىن جان-جاقتى زەرتتەپ, بىرقاتار بيولوگيالىق ارتىقشىلىقتارىن ابدەن قانىققاننان كەيىن قويلاردى باشقۇرتستاننان ساتىپ الدىق. بۇل قالاي مۇمكىن بولدى دەگەن ساۋالعا ەلباسىنىڭ «ادامدى ءومىر ۇيرەتەدى, ەڭبەك كوركەيتەدى», دەگەن سوزدەرىمەن جاۋاپ بەرگەن بولار ەدىم. جانە دە مەملەكەتىمىزدىڭ ءتيىمدى باعدارلامالار ۇسىنىپ, كاسىبىنە قاراي ءناسىبىن تابۋدى رەتتەپ وتىرۋى دا قاناتتاندىرادى. وتباسىمىزعا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» ۇكىمەتتىك جوباسى بويىنشا بەرىلگەن جەڭىلدىكتى نەسيەگە ساتىپ العان وتىز باس ساۋلىق قوي بۇگىندە ءۇش ەسەگە كوبەيىپ, قوتان تولگە تولدى. اسىلتۇقىمدى شوپاناتا ت ۇلىگىنىڭ 12 باسىن مال وسىرۋگە نيەت قىلعان جاندارعا ساتتىق. كاسىپكەرلىك جۇمىسىمىزدى ودان ءارى ءساتتى جالعاستىرا ءبىلىپ, مال باسىن 300-گە جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كەلەشەكتە «اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى» ارقىلى الىنعان قاراجاتقا شارۋاشىلىق ىرگەسىن كەڭەيتسەك پە دەگەن ماقساتىمىز بار. تۇبىندە ۇلكەن مال فەرماسىنا اينالىپ جاتساق, تاڭىرقاۋدىڭ ەش رەتى جوق. ماقسات ەتكەن ادامعا ەلىمىزدە جۇمىس ىستەۋگە بارلىق جاعداي جاسالعانىن ءبىزدىڭ مىسال ارقىلى-اق كوز جەتكىزۋگە بولادى. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تە­گەۋرىندى تالاپتارى جانە ورنىقتى ساياساتى ارقاسىندا اسىلتۇقىمدى مال اسىراۋ مول­شى­لىق, ىرىس تاسقىنىنا اينالعان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, اققايىڭ اۋدانى.

«وتباسىمنىڭ قۇتى – ەلباسى سىيلاعان تراكتور»

قارقىنبەك احمەتبەك, «اڭسار» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى: مەن 2004 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان اتاجۇرتىمىزعا قونىس اۋداردىم. ءبىر مەملەكەتتەن ءبىر مەملەكەتكە كوشۋدىڭ, جاڭا تۇرمىسقا بەيىمدەلۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنى بەلگىلى. وتانىنا ورالعان ورالماندارعا دا وڭاي تيگەن جوق. الايدا, بابالارىمىز وت جاققان اتامەكەنىمىزگە كەلگەنىمىزگە قۋانىشتى ەدىك. 2009 جىلى ومىرىمدە وشپەس ءىز قالدىرعان ەرەكشە وقيعا بولدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي قالاسىنا كەلگەن ساپارىندا ءوز قولىمەن بىرقاتار شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرىنە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن سىيلادى. پرەزيدەنتتىڭ كەز كەلگەن قازاقستاندىققا تۋعان اكەسىندەي قامقورلىق كورسەتەتىنىن سول كەزدە بايقادىم. مەن دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوز قولىنان «متز-80» تراكتورىنىڭ كىلتىن الدىم. مەنىڭ شاڭىراعىمدا التى بالا ءوسىپ كەلەدى. ەلباسى سىيلاعان تراكتور قازىر بالدىرعاندارىمنىڭ نەسىبەسى مەن ريزىعىنا اينالدى. اتامەكەنىنە ورالعان قانداسىن وزەككە تەپپەي, ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋعا شاقىرعان ەلباسى ءسوزى ۇنەمى قۋاتتاندىرىپ, جۇمىسقا جىگەرلەندىرىپ تۇرادى. بۇگىندە ءوزىم جەتەكشىلىك ەتەتىن شارۋا قوجالىعىندا 120 گەكتار ەگىستىك, 70 گەكتار شابىندىق, 1800 گەكتار جايىلىمدىق جەر بار. ءىرى قارانىڭ باسىن – 192, جىلقىنى – 12, قوي مەن ەشكىنى 150 باسقا جەتكىزدىك. جىل سايىن ءداندى داقىلدىڭ ءار گەكتارىنان 20-25 تسەنتنەر, مايلى داقىلدىڭ ءار گەكتارىنان 11-12 تسەنتنەر, كوپجىلدىق ءشوپتىڭ ءار گەكتارىنان 35-40 تسەنتنەر ءونىم الامىز. پرەزيدەنت سىيلاعان تەحنيكانىڭ قادامى قۇتتى بولدى. وتباسىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى ارتتى. قازىر مەكتەپ جاسىنداعى ءتورت بالام الاڭسىز ءبىلىم الۋدا. ولار امانكەلدى اتىنداعى ورتا مەكتەپتە ۇزدىك وقىپ, اۋداندىق ءپان وليمپيادالارىندا جۇلدەگەر بولىپ ءجۇر. زايىبىم «كۇمىس القا» يەگەرى اتاندى. جاھاندىق ساياساتتا ءدۇيىم الەم مويىنداپ وتىرعان ەلباسىعا العىسىم شەكسىز. شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان اۋدانى, ءبىرجان اۋىلى.

«ورمانداي تۇتاستىعىمىزدىڭ كەپىلى»

سەيفوللا مۇحاماديەۆ, ورمانشى: كوكشەنىڭ كوركەم ءبۇيى­رىندەگى قىپشاق ورمانشىلىعىندا وتىز جىلعا جۋىق ەڭبەكتەنىپ كە­لەمىن. ءبىزدىڭ اۋىل جاسىل جەلەك قۇشاعىندا. جاستايىمىزدان جەلەگى جەلبىرەگەن قاراعاي, قايىڭ­دارمەن قيال جارىستىرىپ وستىك. اتا-بابالارىمىز ورماندى قالىڭ قازاقتىڭ تۇتاستىعىمەن بايلانىس­تىرىپ, كوپ ءپالساپا ايتقانىن بىلەمىز. بۇل ناقىلدىڭ مازمۇنى بۇگىنگى كۇنى بارىنشا كەڭەيىپ وتىر. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ كەز كەلگەن سوزىنەن وسى ۇلاعاتقا قاتىستى جاڭا مىندەتتەر اڭعارىلىپ تۇرادى. كەۋدەمىزگە قۋات پايدا بولىپ, جۇمىسىمىزعا اسىعا تۇسەتىنىمىز سوندىقتان بولار. ءبىز ءوز اينالامىزداعى 1450 گەكتار جاسىل جەلەكتى كۇتىپ-باپتاپ, باقىلاۋ جاسايمىز. ورمان قانشاما قالىڭ بولعانىمەن, جانى نازىك. ونىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋىنە سەپتەسىپ, بىرگە سىرلاسىپ, بىرگە ەركەلەپ جۇرەمىز. ماستەرىمىز بايبولات كاماليەۆ, ونىڭ ورمانشى باۋىرى مەيرامبەك, تاجىريبەسى تولىسقان سەرىك مۇقانوۆ, ءورت ءسوندىرۋشى ورالبەك بورانباەۆ, جالپى, ۇجىمداعى سەگىز ورمانشىنىڭ بارلىعى كاسىبىنە مىعىم جاندار. ءوز بالام تالعات تا وسىندا 13 جىل ەڭبەكتەنىپ, جۋىردا ايىرتاۋ ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ باس ورمانشىسى بولىپ جوعارىلاتىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­­­­باەۆ­­تىڭ جاسامپاز باستاما­لارى بۇگىندە بارلىق سالالاردا جەمىسىن توگىپ, حالقىمىزدىڭ يگىلىگىنە اينالۋدا. ماسەلەن, «جاسىل ايماق» كەڭ اۋقىمدى قوزعالىسقا ۇلاستى. ءبىزدىڭ ورمانشىلىعىمىزدا جىل سايىن 30 گەكتارعا بالعىن كوشەتتەر وتىرعىزۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. اينالامىزداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى دا قۇت مەكەندەرىن جاسىل جەلەككە تولتىرا باستادى. سونداي-اق, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر جاساقتارى تىندىرعان جۇمىستارعا ريزامىز. وسىعان قاراپ ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنا, ورمانداي تۇ­تاس­تى­عىمىزدىڭ باياندىلىعىنا قۋانامىن. اقمولا وبلىسى, زەرەندى اۋدانى.