يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆ ۆەدومستۆونىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا سالاداعى نەگىزگى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىنداعى جوبالار بىلتىردان باستاپ بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلا باستادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بىلتىر جەلتوقسان ايىندا مينيسترلىك كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەن ەدى. بۇل – سالانى ودان ءارى دامىتىپ, الداعى ءىس-قيمىلدى ايقىندايتىن نەگىزگى قۇجات. 2022 جىلدىڭ قاراشا ايىندا تەمىرجول كولىگى سالاسىنداعى ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى «دوستىق-مويىنتى» تەمىرجول ۋچاسكەسىنىڭ ەكىنشى تورابىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ وسى ۋچاسكەدەگى جىلجىمالى قۇرامدى وتكىزۋدى 5 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
– بيىل الماتى ستانساسىن اينالىپ وتەتىن تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ, سونداي-اق ترانزيتتىك ۋچاسكەلەردەگى تار شەڭبەرلى جەرلەردى جويۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرامىز. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «داربازا – ماقتاارال», «باقتى – اياگوز» سىندى جوبالاردىڭ تەحنيكالىق قۇجاتتامالارىن ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا ءتيىس», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بيىل اۆتوجول سالاسىندا جالپى كولەمى 10,5 مىڭ شاقىرىم (ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق جەلى بويىنشا – 7,3 مىڭ شاقىرىم, جەرگىلىكتى جەلى بويىنشا – 3,2 مىڭ شاقىرىم) جولدى سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جۇمىستارىمەن قامتۋ جالعاسپاق. جول ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن FIDIC حالىقارالىق ەرەجەلەرىنىڭ شارتتارى ەنگىزىلمەك. نەگىزگى 50 ءنورماتيۆتى قۇرۋ ارقىلى قولدانىستاعى 1 200-دەن استام سالالىق نورماتيۆ وڭتايلاندىرىلادى.
ءوز كەزەگىندە ۆيتسە-مينيستر ەركەبۇلان داۋىلباەۆ 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قولعا الىنعان جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە قالالىق ەلدى مەكەندەردە سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىنە قولجەتىمدىلىك 98,4 پايىزعا جانە اۋىلدى جەرلەردە 94,5 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– قازىر بارلىق قالا مەن اۋىلدى جەردى تازا سۋمەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ء«ار ەلدى مەكەندە تازا سۋ» ۇلتتىق جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. وسى جىلى قالا حالقىنىڭ 98,7 پايىزىن جانە اۋىل حالقىنىڭ 96 پايىزىن سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل باعىتتاعى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 172 ملرد تەڭگە كولەمىندە اقشا ءبولىندى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
بىلتىر كوممۋنالدىق جەلىلەردىڭ توزۋ دەڭگەيى 51 پايىزدى قۇراعان. ءارتۇرلى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ەسەبىنەن شامامەن 3 مىڭ شاقىرىمداي جەلىگە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. وسى ورايدا مينيسترلىك ەلىمىزدەگى كارىز-تازارتۋ جۇيەلەرىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋى باقىلاۋدا ەكەنىن حابارلادى. ايتالىق, قازىر رەسپۋبليكاداعى 89 قالانىڭ 27-سىندە كارىز-تازارتۋ قۇرىلىمدارى قاراستىرىلماعان. ال 41 قالادا ءتيىستى نىسانداردىڭ توزۋى 60 پايىزدان اسىپ كەتكەن.
مينيسترلىك قاداعالايتىن ماڭىزدى سالانىڭ ءبىرى – قۇرىلىس. 2023 جىلى 15,3 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى نەمەسە 143,5 مىڭ باسپانانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال قۇرىلىس سالاسىنداعى باعانى قالىپتاستىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ اياسىندا, سونداي-اق ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردى الدىن الۋ ءۇشىن مينيسترلىك قۇن يندەكسىن بەكىتتى. ە.داۋىلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىستاعى سمەتالىق قۇننىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامادان پرايس-پاراقتار الىنىپ تاستالدى. «سمەتالىق باعانىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن بىرىڭعاي سمەتالىق باعالاردىڭ جيناقتارى ازىرلەندى. بۇل ءوز كەزەگىندە سمەتالىق قۇجاتتامانى دايىنداۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتىپ, ونىڭ ساراپتاۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرا تۇسەدى», دەدى ول.
قۇرىلىس پەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازىر تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قولعا الىنىپ جاتىر. ماسەلەن, eQurylys جۇيەسى شۇڭقىر جەرلەردى قازۋدان باستاپ تۇرعىن ءۇيدىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىن كەزەڭىنە دەيىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال «ە-شاڭىراق» پلاتفورماسى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇيەلەرىن بىرىكتىرىپ, تۇرعىن ءۇي قورىن باسقارۋدىڭ اشىقتىعى مەن اتالعان سالاعا مونيتورينگ جۇرگىزىپ, تالداۋ جاساۋعا سەپتەسەدى.
ۆيتسە-مينيستر يران شارحان ونەركاسىپتىك دامۋ, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن يگەرۋ باعىتىندا بىلتىر اتقارىلعان جۇمىستار مەن وسى جىلعا ارنالعان جوسپارلار تۋرالى ايتىپ بەردى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس كولەمى 3,4 پايىزعا وسكەن. وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى بىلتىرعى 10 ايدا 21,7 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 34,9 پايىزعا جەتىپتى. «2025 جىلعا دەيىن 134 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ, ونىڭ ىشىندە مونوقالالاردا – 13 مىڭ, سونداي-اق اۋىلدى جەرلەردە 61 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ ارقىلى 734 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. بارلىق جوبا تولىق قۋاتىنا شىققان كەزدە ءوندىرىس كولەمى شامامەن 10,4 ترلن تەڭگەگە جەتپەك», دەيدى ي.شارحان.
وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى جوبالاردى قارجىلاي قولداۋ ءۇشىن مينيسترلىك نەسيە, ليزينگتىك قارجىلاندىرۋ, كاپيتالعا ۇلەستىك قاتىسۋ مەن ونەركاسىپتىك گرانتتاردى بەرۋ سىندى تەتىكتەردى پىسىقتادى. ماسەلەن, 2022 جىلى دامۋ ينستيتۋتتارى ارقىلى جالپى سوماسى 425,5 ملرد تەڭگەگە جوعارىدا اتالعان سالاداعى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلدى. ۆەدومستۆونىڭ اقپاراتى بويىنشا, بيىل قاجەتتى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 399,2 ملرد تەڭگەگە قۇجاتتاما دايىندالعان. قازىر وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا قارجىلاندىرۋدىڭ قوسىمشا كوزدەرى مەن تەتىكتەرى جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ, پىسىقتالىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان ەدى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – باسەكەگە قابىلەتتى ءارى جوعارى تەحنولوگيالىق, سونداي-اق ەكسپورتقا باعدارلانعان ءونىم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىن تۇراقتى جولعا قويۋ ارقىلى دامۋدىڭ شيكىزاتتىق مودەلىنەن ارىلۋ. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك جۇيەلى شارالاردى قابىلداپ جاتقانىن ايتا كەتەيىك. ونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋدى كوزدەيتىن تەتىكتەردى ازىرلەۋ مەن وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى وتاندىق شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋدى ايتۋعا بولادى.
ي.شارحاننىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءوندىرۋشى, وڭدەۋشى جانە مينيسترلىك اراسىنداعى ەرىكتى ۇشجاقتى كەلىسىمدى جولعا قويۋ ارقىلى قاجەتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس جۇيەگە كەلتىرىلدى. ول جوعارىدا ايتىلعان شارانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنىڭ دە تۋىندايتىنىن العا تارتتى. ماسەلەن, تاۋ-كەن سەكتورىنداعى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ەرىكتى كەلىسىمدى جاساۋدان باس تارتاتىن جاعدايلارى بايقالادى.
– بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى مىندەتتى تالاپتاردى بەلگىلەۋدى ۇسىنامىز. اتاپ ايتقاندا, «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتەۋ قاجەت. ءتيىستى تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا قاتاڭ شارالار قابىلدانادى. ونىڭ ىشىندە, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان ليتسەنزيالاردى قايتارىپ الۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردى بۇزۋ, شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ورىندالماعان مىندەتتەمەلەر جيىنتىعى مولشەرىندە تۇراقسىزدىق تولەمىن قولدانۋ قاراستىرىلادى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
بيىلدان باستاپ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى جۇرگىزۋ مەن مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن تولىقتىرۋ سالاسىنداعى وكىلەتتىكتەر بەرىلگەن بولاتىن. ءوز كەزەگىندە جەر قويناۋىنا زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ مينيسترلىكپەن بىرىگۋى ءتيىستى قۇزىرەتى بار ينسپەكتورلىق قۇراممەن پايدالى رەسۋرستاردىڭ قازىرگى احۋالىنا قاجەتتى مونيتورينگ جاساۋعا جول اشادى دەگەن سەنىم بار. وسى بىرىگۋدىڭ ناتيجەسىندە ۆەدومستۆودا ءار نىسان بويىنشا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانىپ, جەر قويناۋىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى تولىق اقپارات ءبىر جەردە شوعىرلاندىرىلماق. بىلتىر بيۋدجەت ەسەبىنەن جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ 104 نىساندا جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 45-ىندە قاجەتتى جۇمىستار اياقتالعان.
