ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن جىلى اقپان ايىندا ق.توقاەۆ كەڭەستە سويلەگەن سوزىندە «سالىق جانە كەدەن سالاسىنداعى جەمقورلىقتى جويۋ قاجەت. مۇندا جەمقورلىق جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇردەلى ءارى كۇماندى رەسىمدەر بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ ءبىر ماسەلە بويىنشا ءوز قالاۋىمەن ءتۇرلى شەشىم قابىلداۋىنا جول بەرىلگەن» دەگەن ەدى. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋدىڭ ورايى جاقىندا كەلدى. بۇل تۋرالى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى دامير نۇرعاليەۆ باياندادى.
الدىمەن وسى ءتىج دەگەننىڭ ءوزى نە ەكەنىنە توقتالايىق. ول «تاۋارلارعا ىلەسپە جۇكقۇجاتتار» دەگەن ءسوزدىڭ قىسقارعان اتاۋى. بۇرىن ونى ىشكى اينالىمدا رەسمي تىلدە تتن, ياعني «توۆارنو-ترانسپورتنايا ناكلادنايا» دەپ اتايتىن. ءتىج العاش رەت سالىق كودەكسىندە 2020 جىلدان باستاپ پايدا بولدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا ول بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا تاۋارلاردىڭ ناقتى تۇرلەرىنە رەسىمدەلەتىن ەلەكتروندىق قۇجات. ول تاۋارلاردى ەل ىشىندە ساتۋ, تيەۋ, وتكىزۋ كەزىندە عانا ەمەس يمپورتتاۋ كەزىندە جانە قازاقستان شەكاراسىنان سىرتقا شىعارىپ, ەكسپورتتاۋ كەزىندە دە قولدانىلادى. تاۋارلاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنىڭ بارىندە وسى ءتىج قۇجاتى ىلەسە جۇرەدى. ءتىج تاۋارلاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋعا, ولاردى سالىقتىق جانە كەدەندىك باسقارۋعا قىزمەت ەتەدى.
بۇعان دەيىن سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە 2020 جىلدىڭ سوڭىندا ەاەو ەلدەرىنەن تاۋارلاردى اكەلۋ جانە اكەتۋ كەزىندە ءتىج ەنگىزۋ جونىندە قارجى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن 2020 جىلدىڭ 16 قاراشاسىندا قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلعان. جوبانىڭ ماقساتى – كەيبىر تاۋار كاتەگوريالارىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ.
بۇل شارا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. ماسەلەن, ەاەو ەلدەرىنەن جالعان الۋشىلاردىڭ اتىنا تاۋارلار اكەلۋ 2019 جىلعى 10,2 مىڭ فاكتىدەن 2021 جىلى 259-عا دەيىن قىسقارعان. مۇنىڭ ءوزى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋگە ىقپالدى شارا بولدى. سونداي-اق وسى شارانىڭ ارقاسىندا يمپورتتىق تاۋارلاردان تۇسەتىن قوسىمشا قۇن سالىعى 2021 جىلى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 35 پايىزعا نەمەسە 236 ملرد تەڭگەگە ارتقان. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە: «ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتا ساتىلاتىن ونىمگە قوسىمشا قۇن سالىعى سالىنبايدى. بىراق جەمقورلار تاۋاردى قاعاز جۇزىندە عانا كورسەتىپ, جەڭىلدىكتى سالىقتان جالتارۋ ءۇشىن پايدالانىپ ءجۇر. تۇيتكىلدى شەشۋ – قارجى مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي مىندەتى», دەگەن ەدى. مىنا شارا سول مىندەتتى ورىنداۋدىڭ دا العىشارتى ەكەنى ءسوزسىز.
ەندى, 2023 جىلدىڭ 10 اقپانىنان باستاپ بارلىق استىق پەن ءداندى داقىلداردىڭ تۇرلەرىن يمپورتتاۋ جانە ەكسپورتتاۋ كەزىندە ءتىج-ءدى مىندەتتى راسىمدەۋ ەنگىزىلەدى. ولاردىڭ ىشىندە قاتتى بيداي, جۇمساق بيداي جانە مەسلين (بيداي مەن قارا بيداي قوسپاسى), سەبۋگە ارنالعان بۇرشاق, ارپا, زىعىر تۇقىمدارى, قارا بيداي نەمەسە ارپادان جاسالعان ءىرى ۇنتاقتالعان جارما مەن ۇن جانە باسقا دا 56 پوزيتسيا قامتىلعان.
باسقا تاۋارلىق پوزيتسيالار بويىنشا ءتىج-ءدى مىندەتتى رەسىمدەۋ 2023 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى. ايتا كەتەرلىگى, ەاەو ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋداداعى ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالار بويىنشا ءتىج-ءدى مىندەتتى رەسىمدەۋ مەرزىمىن كەلىسۋ كوزدەلمەگەن.
قىسقاشا ايتاتىن بولساق, 1 ساۋىردەن باستاپ ءتىج تولتىرۋعا بيووتىن, ەتيل ءسپيرتى جانە الكوگول ونىمدەرى, مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى ەنەدى. ءتىج-ءدى مىندەتتى رەسىمدەۋ كۇشىنە ەنگەن كەزدە بۇل قۇجاتتى ۇسىنباعانى جانە مالىمەتتەردىڭ ناقتى تاسىمالداناتىن جۇككە سايكەس كەلمەگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. مۇندايدا سالىناتىن ايىپپۇل كولەمى 5-تەن 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن بارادى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
