كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «V Astana Mining & Metallurgy» حالىقارالىق تاۋ-كەن كەڭەسى ءوتتى. ونداعى پلەنارلىق ماجىلىسكە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, كونگرەسس قاتىسۋشىلارىن قۇتتىقتاپ ءسوز سويلەدى.
كونگرەسس تاۋ-كەن كەشەنىندەگى ماسەلەلەردى شەشۋدە ماڭىزدى حالىقارالىق الاڭ بولىپ تابىلدى. بۇگىن وتكىزىلىپ وتىرعان فورۋمنىڭ ماڭىزى زور. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى – كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق دامۋىن انىقتايتىن ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. قازاقستان تاۋ-كەن وندىرىسىنە قاجەتتى جاعداي جاسايدى. قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى. ونىڭ ونەركاسىپتىك وندىرىستەگى ۇلەسى 18 پايىزدى قۇرايدى. وندا 300 مىڭ ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ ءجونىندەگى كەڭەس تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. كەڭەستىڭ الدىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالالارىندا ستراتەگيالىق باعىتتى انىقتاۋ جانە جۇيە قالىپتاستىراتىن مەكەمەلەرمەن ءوزارا بايلانىس ورناتۋ مىندەتى تۇر. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىندا 50 جاڭا ءوندىرىس ىسكە قوسىلعان. 7 جوبا بيىل جۇزەگە اسىرىلىپ بولادى, دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگياعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ ايتتى. «ۇكىمەت تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىن دامىتۋ بويىنشا 2018 جىلعا دەيىن كەشەندى جوسپاردى جاساپ, بەكىتتى. ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ۇلكەن مىندەتتەر قويىلىپ وتىر. ءبىز ينۆەستيتسيالىق جاعدايدى جەتىلدىرۋگە جانە دامىتۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 30 جىل ءىشىندە الەمدىك پايدالى قازبالار ءوندىرۋ كولەمى 1,5 ەسەگە وسكەن. وندا قازاقستاننىڭ دا ۇلەسى بارى ەكەنى انىق.
ەسكە الارلىق مەرەيلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى وتكەن جىلى كانادا ەلىندە ورىن العان ەدى. وندا ءدۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسى شەڭبەرىندە كونگرەسس ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى 2018 جىلى 25-ءشى دۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسىن استانا قالاسىندا ءوتكىزۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ ءوتىنىمىنە ءبىر اۋىزدان داۋىس بەرگەن ەدى. وسىناۋ ورايلى شەشىمدى ەسكە العان پرەمەر-مينيستر قازاقستان 2018 جىلى استاناداعى ءدۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسىن ءتيىستى دەڭگەيدە وتكىزۋگە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارىن جاسايتىنىن ايتتى.
كونگرەستە ءسوز العان حالىقارالىق گەولوگيا عىلىمدارى وداعىنىڭ پرەزيدەنتى, رولاند وبەرحەنسلي (گەرمانيا) تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسى عانا الەمدىك ەكونوميكالاردىڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگىز بولا الاتىندىعىنا نازار اۋدارتتى. «بۇگىن ءبىز كوپتەگەن تاۋارلارعا سۇرانىس ارتاتىنىن كورىپ وتىرمىز. سەبەبى, حالىق سانى قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. مىسالى, افريكا حالقى جىلدام كوبەيىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. بۇل رەتتە بولاشاق ۇرپاققا ارنالعان جاڭا كەن كوزدەرىن تاۋىپ, ءوندىرىس پەن قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ويتكەنى, تاۋ-كەن ءوندىرىسى ءالى دە ادامزات تاريحىنداعى ماڭىزدى سەكتور بولىپ قالا بەرمەك. ونى نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى بولاشاقتا ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتادى دەگەن پىكىرلەر قاتە دەپ ەسەپتەيمىن. وسى رەتتە, تاۋ-كەن ونەركاسىبىن قامتيتىن ايماقتىق, ۇلتتىق, سەكتورارالىق تۇراقتى جوسپارلاردىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى عالىم.
ءماجىلىس قىزىقتى جالعاسىن تاپتى. ءۇزىلىس كەزىندە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ مەن شەتەلدىك ىسكەرلەر ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا ۆيتسە-مينيستر تاۋ-كەن سالاسىنداعى ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەلەشەك دامۋ كوكجيەگى جونىندە اڭگىمەلەدى. ءماسليحاتتىڭ ادەتتەگىدەي ەكىنشى بولىمىندە جۋرناليستەر بىرقاتار سۇراقتار قويدى. وندا قازاقستاندا قارا مەتالل سىنىقتارىن سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالىنعانى تۋرالى دا ساۋال بولدى. «كەشە مەتالل سىنىقتارىن وندىرۋشىلەرمەن بىرگە دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدىك. ءبىز بەلگىلى ءبىر كەلىسىمگە كەلدىك. ۇكىمەت قارا مەتالل سىنىقتارىن سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالۋ شاراسىن قابىلدادى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان شارانى جىل سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ جوسپاردا بار. قازىر قولداعى مۇمكىندىكتەرىمىزدى دامىتىپ جاتىرمىز. ول يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعىنىڭ ماقساتى بولدى, ەكىنشى بەسجىلدىقتا دا ماڭىزىن جويمايدى. بىزدەگى ءوندىرىس ساپالى مەتالل سىنىقتارىن ەلىمىزدە قايتا وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ول, «ءبىز قارا مەتالل قۇبىرلارىنىڭ ءوزىن 2 ملن. توننا كولەمىندە يمپورتتاپ جاتىرمىز. ال ارماتۋرا, ءتۇرلى بۇيىمداردى 1 ملن. تونناعا دەيىن سىرتتان اكەلەمىز. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن سىرتقا شىعىپ جاتقان مەتالل سىنىقتارى ەكەنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان مەتالل سىنىقتارىن ءوندىرۋشى قاۋىمداستىق دۇرىس باعىتتى ۇستانىپ وتىر. ءبىز ولارعا مەتالدى قايتا وڭدەۋ سالاسىندا ۇكىمەت قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەندىگىن ايتىپ, سوعان قاراي باعىت ءسىلتەپ جاتىرمىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن.
بۇدان سوڭ برازيليالىق قوناق, IBRAM تاۋ-كەن اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جوزە فەرناندو كوۋرا ءسوز الدى. ول برازيليانىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبى مەن 2016 جىلى برازيليادا وتەتىن حالىقارالىق تاۋ-كەن كونگرەسى تۋرالى قىسقاشا مالىمەت بەرىپ ءوتتى. «مەن قازاقستاندىق كومپانيالاردى ەلىمە شاقىرامىن, سونداي-اق, برازيليالىق كومپانيالار دا قازاقستانعا كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن. كەلەسى حالىقارالىق جيىن 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا وتەتىن بولادى. سودان كەيىن كونگرەسس قازاقستاندا وتەدى. وسى ورايدا, ءبىز, برازيليالىق تاۋ-كەن سەكتورى, كونگرەستىڭ قازاقستاندا وتۋىنە قولداۋ بىلدىرەمىز. ويتكەنى, مۇنداي حالىقارالىق جيىندى وتكىزۋگە قازاقستاننىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەندىگىنە سەنىمدىمىن. سونداي-اق, برازيليا قازاقستانمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى كۇشەيتە تۇسۋگە مۇددەلى. مەن قازاقستان بيزنەس-قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرىن برازيليالىق ارىپتەستەرىمەن اۋقىمدى كەزدەسۋ وتكىزۋگە شاقىرعىم كەلەدى. الىپ ەكى ەل اراسىنداعى تاۋ-كەن ءوندىرىسى كومپانيالارىنىڭ اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعىنا سەنەمىن, دەدى ول. جوزە فەرناندو كوۋرادان سوڭ, ءسوز تىزگىنىن PwC-نىڭ (PricewaterhouseCoopers) ورتالىق ازيا بويىنشا باسقارۋشى-سەرىكتەسى الپەر اكدەنيز الىپ, «PricewaterhouseCoopers» كومپانياسىنىڭ تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى تەندەنتسيالار جايىندا «ءمىne» اتتى جىل سايىنعى ساراپتاماسى جاريالانعاندىعىن جەتكىزدى. الپەر اكدەنيز بيىلعى ساراپتاماداعى ماڭىزدى فاكتىلەرگە توقتالدى. «ءبىز الەمدەگى ەڭ ءىرى 40 تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى كومپانيالاردىڭ نارىقتىق كاپيتالدانۋى بويىنشا تالداۋلارىن قاراستىرامىز. تاۋ-كەن سالاسىنا 2013 جىل وتە قيىن جىل بولدى. ءوندىرىس 2 ەسەگە قۇلدىراپ, ازايدى. اسىرەسە, التىن وندىرۋشىلەر قاتتى زارداپ شەكتى. ويتكەنى, التىن باعاسى تومەندەپ, سوڭعى وتىز جىل ىشىندە ءبىرىنشى رەت 27 پايىزعا دەيىن ازايعان. بۇدان وزگە دە فاكتورلار سالانى قۇبىلمالى جاعدايلارعا بايلانىستى ارەكەتتەرگە كوشۋگە ماجبۇرلەدى. وسى قۇبىلمالىلىققا قاراماستان, تاۋ-كەن سالاسى دامۋشى ەلدەر رىنوگىنا بايلانىستى ۇزاقمەرزىمدىك سۇرانىستىڭ نەگىزىن ساقتاپ قالا الدى. قىتاي رىنوگىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى, بىرنەشە ماڭىزدى نارسەلەردى اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى, بۇل ەل بارلىق تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى ءونىمنىڭ 45 پايىزىن تۇتىندى دەسەك تە بولادى. قىتايداعى دەفولت كەسىرىنەن 2014 جىلدىڭ ناۋرىزىندا مىس قۇنى 12 پايىزعا تومەندەپ كەتكەن. قىتايداعى مىس ساۋداسىنىڭ مولدىرلىگىنىڭ تومەندىگى دەفولت قاۋپىنىڭ ءالى دە سەيىلمەگەندىگىن اڭعارتادى. قورىتا ايتساق, اتالمىش 40 جەتەكشى تاۋ-كەن ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ رىنوكتىق كاپيتالدانۋ كورسەتكىشى 280 ملرد. دوللارعا نەمەسە 23 پايىزعا تومەندەگەن. الايدا, باعانىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, تاۋ-كەن ءوندىرىسى ارتا بەرەتىندىگىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. سەبەبى, التىن قورى, كونسەرۆاتيزم, دامۋشى ەلدەر رىنوگىنىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. سوڭعى كەزدە باعا بارومەترىندە بايقالىپ جۇرگەن تۇراقسىزدىق پەن قۇبىلمالىلىق, شيكىزات باعاسىنىڭ تومەندەۋى كىرىس اكەلمەيتىن رۋدالار مەن شاحتالاردى جاۋىپ, قىسقارتۋ شارالارىنا, وزىندىك قۇندى تومەندەتۋگە الىپ كەلدى. بىراق ونىمدىلىك فاكتورى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سوندىقتان قىزمەتكەرلەر سانى مەن شىعىستار سانىن قىسقارتۋ ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن», دەدى.
تۇستەن كەيىن شارا اياسىندا گەولوگتاردىڭ ارنايى سەسسياسى ءوتتى. وندا ەلىمىزدىڭ گەولوگيا سالاسىنداعى جاڭا بەلەستەرى تۋرالى اڭگىمە وربىتكەن گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بازارباي نۇراباەۆ قازاقستاندا التىننىڭ بالانستىق قورى 2 مىڭ تونناعا جەتكەنىن ايتتى. «قازاقستاندا مەملەكەتتىك بالانس رەتىندە 102 مينەرالدىق شيكىزات بويىنشا پايدالى قازبالار قورى ەسەپتەلەدى. ونىڭ ىشىندە 40 قاتتى پايدالى قازبا ءتۇرى بار. التىننىڭ بالانستىق قورى 2 مىڭ توننانى قۇرايدى», دەگەن ول التىننىڭ اتالعان بالانستىق قورىنىڭ 76 پايىزى سىرتقا شىعارىلاتىنىن, 19 پايىزى بارلانىپ جاتقانىن, قالعان 5 پايىزى كەن وندىرىسىندە قولدانىلمايتىنىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك بالانس رەتىندە التىننىڭ 321 نىسانى بار. ونىڭ ىشىندە 92 نىسان قولدانىستا بولسا, 120 نىسان بارلانىپ جاتىر, ال 110 نىسان رەزەرۆتە, دەپ تولىقتىردى ءسوزىن كوميتەت توراعاسى.
فورۋم اشىلاردان ءبىر كۇن بۇرىن, ياعني بەيسەنبى كۇنى كونگرەستىڭ سالالىق, مامانداندىرىلعان تەحنولوگيالىق كورمەسى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. اشىلۋ سالتاناتىنا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ قاتىسىپ, كورمەنى ارالادى. ۆيتسە-پرەمەر 2018 جىلى دۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسى استانادا وتەتىندىگىن جەتكىزىپ, 2018 جىلعى كورمە وتە اۋقىمدى بولادى دەپ ويلايتىندىعىن جەتكىزدى. اشىلعان تەحنولوگيالىق كورمەنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. جالپى, كونگرەستىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنا عىلىمنىڭ جاڭا جەتىستىكتەرى مەن تەحنولوگيالاردىڭ سوڭعى ۇلگىلەرىن ەنگىزىپ, ەنەرگورەسۋرستاردى ۇنەمدەۋدى تالقىلاۋ بولدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
• 14 ماۋسىم, 2014
تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ كەلەشەك كەڭىستىگى
كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «V Astana Mining & Metallurgy» حالىقارالىق تاۋ-كەن كەڭەسى ءوتتى. ونداعى پلەنارلىق ماجىلىسكە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, كونگرەسس قاتىسۋشىلارىن قۇتتىقتاپ ءسوز سويلەدى.
كونگرەسس تاۋ-كەن كەشەنىندەگى ماسەلەلەردى شەشۋدە ماڭىزدى حالىقارالىق الاڭ بولىپ تابىلدى. بۇگىن وتكىزىلىپ وتىرعان فورۋمنىڭ ماڭىزى زور. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى – كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق دامۋىن انىقتايتىن ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. قازاقستان تاۋ-كەن وندىرىسىنە قاجەتتى جاعداي جاسايدى. قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى. ونىڭ ونەركاسىپتىك وندىرىستەگى ۇلەسى 18 پايىزدى قۇرايدى. وندا 300 مىڭ ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ ءجونىندەگى كەڭەس تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. كەڭەستىڭ الدىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالالارىندا ستراتەگيالىق باعىتتى انىقتاۋ جانە جۇيە قالىپتاستىراتىن مەكەمەلەرمەن ءوزارا بايلانىس ورناتۋ مىندەتى تۇر. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىندا 50 جاڭا ءوندىرىس ىسكە قوسىلعان. 7 جوبا بيىل جۇزەگە اسىرىلىپ بولادى, دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگياعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ ايتتى. «ۇكىمەت تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىن دامىتۋ بويىنشا 2018 جىلعا دەيىن كەشەندى جوسپاردى جاساپ, بەكىتتى. ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ۇلكەن مىندەتتەر قويىلىپ وتىر. ءبىز ينۆەستيتسيالىق جاعدايدى جەتىلدىرۋگە جانە دامىتۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 30 جىل ءىشىندە الەمدىك پايدالى قازبالار ءوندىرۋ كولەمى 1,5 ەسەگە وسكەن. وندا قازاقستاننىڭ دا ۇلەسى بارى ەكەنى انىق.
ەسكە الارلىق مەرەيلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى وتكەن جىلى كانادا ەلىندە ورىن العان ەدى. وندا ءدۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسى شەڭبەرىندە كونگرەسس ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى 2018 جىلى 25-ءشى دۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسىن استانا قالاسىندا ءوتكىزۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ ءوتىنىمىنە ءبىر اۋىزدان داۋىس بەرگەن ەدى. وسىناۋ ورايلى شەشىمدى ەسكە العان پرەمەر-مينيستر قازاقستان 2018 جىلى استاناداعى ءدۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسىن ءتيىستى دەڭگەيدە وتكىزۋگە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارىن جاسايتىنىن ايتتى.
كونگرەستە ءسوز العان حالىقارالىق گەولوگيا عىلىمدارى وداعىنىڭ پرەزيدەنتى, رولاند وبەرحەنسلي (گەرمانيا) تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسى عانا الەمدىك ەكونوميكالاردىڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگىز بولا الاتىندىعىنا نازار اۋدارتتى. «بۇگىن ءبىز كوپتەگەن تاۋارلارعا سۇرانىس ارتاتىنىن كورىپ وتىرمىز. سەبەبى, حالىق سانى قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. مىسالى, افريكا حالقى جىلدام كوبەيىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. بۇل رەتتە بولاشاق ۇرپاققا ارنالعان جاڭا كەن كوزدەرىن تاۋىپ, ءوندىرىس پەن قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ويتكەنى, تاۋ-كەن ءوندىرىسى ءالى دە ادامزات تاريحىنداعى ماڭىزدى سەكتور بولىپ قالا بەرمەك. ونى نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى بولاشاقتا ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتادى دەگەن پىكىرلەر قاتە دەپ ەسەپتەيمىن. وسى رەتتە, تاۋ-كەن ونەركاسىبىن قامتيتىن ايماقتىق, ۇلتتىق, سەكتورارالىق تۇراقتى جوسپارلاردىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى عالىم.
ءماجىلىس قىزىقتى جالعاسىن تاپتى. ءۇزىلىس كەزىندە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ مەن شەتەلدىك ىسكەرلەر ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا ۆيتسە-مينيستر تاۋ-كەن سالاسىنداعى ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەلەشەك دامۋ كوكجيەگى جونىندە اڭگىمەلەدى. ءماسليحاتتىڭ ادەتتەگىدەي ەكىنشى بولىمىندە جۋرناليستەر بىرقاتار سۇراقتار قويدى. وندا قازاقستاندا قارا مەتالل سىنىقتارىن سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالىنعانى تۋرالى دا ساۋال بولدى. «كەشە مەتالل سىنىقتارىن وندىرۋشىلەرمەن بىرگە دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدىك. ءبىز بەلگىلى ءبىر كەلىسىمگە كەلدىك. ۇكىمەت قارا مەتالل سىنىقتارىن سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالۋ شاراسىن قابىلدادى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان شارانى جىل سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ جوسپاردا بار. قازىر قولداعى مۇمكىندىكتەرىمىزدى دامىتىپ جاتىرمىز. ول يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعىنىڭ ماقساتى بولدى, ەكىنشى بەسجىلدىقتا دا ماڭىزىن جويمايدى. بىزدەگى ءوندىرىس ساپالى مەتالل سىنىقتارىن ەلىمىزدە قايتا وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ول, «ءبىز قارا مەتالل قۇبىرلارىنىڭ ءوزىن 2 ملن. توننا كولەمىندە يمپورتتاپ جاتىرمىز. ال ارماتۋرا, ءتۇرلى بۇيىمداردى 1 ملن. تونناعا دەيىن سىرتتان اكەلەمىز. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن سىرتقا شىعىپ جاتقان مەتالل سىنىقتارى ەكەنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان مەتالل سىنىقتارىن ءوندىرۋشى قاۋىمداستىق دۇرىس باعىتتى ۇستانىپ وتىر. ءبىز ولارعا مەتالدى قايتا وڭدەۋ سالاسىندا ۇكىمەت قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەندىگىن ايتىپ, سوعان قاراي باعىت ءسىلتەپ جاتىرمىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن.
بۇدان سوڭ برازيليالىق قوناق, IBRAM تاۋ-كەن اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جوزە فەرناندو كوۋرا ءسوز الدى. ول برازيليانىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبى مەن 2016 جىلى برازيليادا وتەتىن حالىقارالىق تاۋ-كەن كونگرەسى تۋرالى قىسقاشا مالىمەت بەرىپ ءوتتى. «مەن قازاقستاندىق كومپانيالاردى ەلىمە شاقىرامىن, سونداي-اق, برازيليالىق كومپانيالار دا قازاقستانعا كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن. كەلەسى حالىقارالىق جيىن 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا وتەتىن بولادى. سودان كەيىن كونگرەسس قازاقستاندا وتەدى. وسى ورايدا, ءبىز, برازيليالىق تاۋ-كەن سەكتورى, كونگرەستىڭ قازاقستاندا وتۋىنە قولداۋ بىلدىرەمىز. ويتكەنى, مۇنداي حالىقارالىق جيىندى وتكىزۋگە قازاقستاننىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەندىگىنە سەنىمدىمىن. سونداي-اق, برازيليا قازاقستانمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى كۇشەيتە تۇسۋگە مۇددەلى. مەن قازاقستان بيزنەس-قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرىن برازيليالىق ارىپتەستەرىمەن اۋقىمدى كەزدەسۋ وتكىزۋگە شاقىرعىم كەلەدى. الىپ ەكى ەل اراسىنداعى تاۋ-كەن ءوندىرىسى كومپانيالارىنىڭ اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعىنا سەنەمىن, دەدى ول. جوزە فەرناندو كوۋرادان سوڭ, ءسوز تىزگىنىن PwC-نىڭ (PricewaterhouseCoopers) ورتالىق ازيا بويىنشا باسقارۋشى-سەرىكتەسى الپەر اكدەنيز الىپ, «PricewaterhouseCoopers» كومپانياسىنىڭ تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى تەندەنتسيالار جايىندا «ءمىne» اتتى جىل سايىنعى ساراپتاماسى جاريالانعاندىعىن جەتكىزدى. الپەر اكدەنيز بيىلعى ساراپتاماداعى ماڭىزدى فاكتىلەرگە توقتالدى. «ءبىز الەمدەگى ەڭ ءىرى 40 تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى كومپانيالاردىڭ نارىقتىق كاپيتالدانۋى بويىنشا تالداۋلارىن قاراستىرامىز. تاۋ-كەن سالاسىنا 2013 جىل وتە قيىن جىل بولدى. ءوندىرىس 2 ەسەگە قۇلدىراپ, ازايدى. اسىرەسە, التىن وندىرۋشىلەر قاتتى زارداپ شەكتى. ويتكەنى, التىن باعاسى تومەندەپ, سوڭعى وتىز جىل ىشىندە ءبىرىنشى رەت 27 پايىزعا دەيىن ازايعان. بۇدان وزگە دە فاكتورلار سالانى قۇبىلمالى جاعدايلارعا بايلانىستى ارەكەتتەرگە كوشۋگە ماجبۇرلەدى. وسى قۇبىلمالىلىققا قاراماستان, تاۋ-كەن سالاسى دامۋشى ەلدەر رىنوگىنا بايلانىستى ۇزاقمەرزىمدىك سۇرانىستىڭ نەگىزىن ساقتاپ قالا الدى. قىتاي رىنوگىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى, بىرنەشە ماڭىزدى نارسەلەردى اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى, بۇل ەل بارلىق تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى ءونىمنىڭ 45 پايىزىن تۇتىندى دەسەك تە بولادى. قىتايداعى دەفولت كەسىرىنەن 2014 جىلدىڭ ناۋرىزىندا مىس قۇنى 12 پايىزعا تومەندەپ كەتكەن. قىتايداعى مىس ساۋداسىنىڭ مولدىرلىگىنىڭ تومەندىگى دەفولت قاۋپىنىڭ ءالى دە سەيىلمەگەندىگىن اڭعارتادى. قورىتا ايتساق, اتالمىش 40 جەتەكشى تاۋ-كەن ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ رىنوكتىق كاپيتالدانۋ كورسەتكىشى 280 ملرد. دوللارعا نەمەسە 23 پايىزعا تومەندەگەن. الايدا, باعانىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, تاۋ-كەن ءوندىرىسى ارتا بەرەتىندىگىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. سەبەبى, التىن قورى, كونسەرۆاتيزم, دامۋشى ەلدەر رىنوگىنىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. سوڭعى كەزدە باعا بارومەترىندە بايقالىپ جۇرگەن تۇراقسىزدىق پەن قۇبىلمالىلىق, شيكىزات باعاسىنىڭ تومەندەۋى كىرىس اكەلمەيتىن رۋدالار مەن شاحتالاردى جاۋىپ, قىسقارتۋ شارالارىنا, وزىندىك قۇندى تومەندەتۋگە الىپ كەلدى. بىراق ونىمدىلىك فاكتورى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سوندىقتان قىزمەتكەرلەر سانى مەن شىعىستار سانىن قىسقارتۋ ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن», دەدى.
تۇستەن كەيىن شارا اياسىندا گەولوگتاردىڭ ارنايى سەسسياسى ءوتتى. وندا ەلىمىزدىڭ گەولوگيا سالاسىنداعى جاڭا بەلەستەرى تۋرالى اڭگىمە وربىتكەن گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بازارباي نۇراباەۆ قازاقستاندا التىننىڭ بالانستىق قورى 2 مىڭ تونناعا جەتكەنىن ايتتى. «قازاقستاندا مەملەكەتتىك بالانس رەتىندە 102 مينەرالدىق شيكىزات بويىنشا پايدالى قازبالار قورى ەسەپتەلەدى. ونىڭ ىشىندە 40 قاتتى پايدالى قازبا ءتۇرى بار. التىننىڭ بالانستىق قورى 2 مىڭ توننانى قۇرايدى», دەگەن ول التىننىڭ اتالعان بالانستىق قورىنىڭ 76 پايىزى سىرتقا شىعارىلاتىنىن, 19 پايىزى بارلانىپ جاتقانىن, قالعان 5 پايىزى كەن وندىرىسىندە قولدانىلمايتىنىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك بالانس رەتىندە التىننىڭ 321 نىسانى بار. ونىڭ ىشىندە 92 نىسان قولدانىستا بولسا, 120 نىسان بارلانىپ جاتىر, ال 110 نىسان رەزەرۆتە, دەپ تولىقتىردى ءسوزىن كوميتەت توراعاسى.
فورۋم اشىلاردان ءبىر كۇن بۇرىن, ياعني بەيسەنبى كۇنى كونگرەستىڭ سالالىق, مامانداندىرىلعان تەحنولوگيالىق كورمەسى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. اشىلۋ سالتاناتىنا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ قاتىسىپ, كورمەنى ارالادى. ۆيتسە-پرەمەر 2018 جىلى دۇنيەجۇزىلىك تاۋ-كەن كونگرەسى استانادا وتەتىندىگىن جەتكىزىپ, 2018 جىلعى كورمە وتە اۋقىمدى بولادى دەپ ويلايتىندىعىن جەتكىزدى. اشىلعان تەحنولوگيالىق كورمەنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. جالپى, كونگرەستىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنا عىلىمنىڭ جاڭا جەتىستىكتەرى مەن تەحنولوگيالاردىڭ سوڭعى ۇلگىلەرىن ەنگىزىپ, ەنەرگورەسۋرستاردى ۇنەمدەۋدى تالقىلاۋ بولدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
سوڭعى جاڭالىقتار
پرەزيدەنت: ورتالىق ازيانىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى – ورتاق مىندەت
پرەزيدەنت • كەشە
توقاەۆ: ارال باسسەينىندەگى ەكولوگيالىق احۋال الاڭداتارلىق
پرەزيدەنت • كەشە
پرەزيدەنت ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزىن اتاپ ءوتتى
پرەزيدەنت • كەشە
فونوگرامماعا قاتىستى جاڭا ەرەجە كۇشىنە ەندى
مادەنيەت • كەشە
جانابىلوۆتەر ءىسى: پروكۋراتۋرا 4 جىل جازا سۇرادى
قوعام • كەشە
ارالدى قۇتقارۋ قورى قاتىسۋشىلارى اقورداعا كەلدى
پرەزيدەنت • كەشە
