توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري ءيليننىڭ حابارلاۋىنشا, قارداعى سۋ قورىنىڭ مولشەرىن, توپىراقتىڭ كۇزگى ىلعالدىلىعىن, ونىڭ قاتۋ تەرەڭدىگىن تالداي وتىرىپ, سونداي-اق قار استىندا مۇز قابىعىنىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, سۋ تاسقىنى قاۋپى بار وڭىرلەرگە اقمولا, اباي, اقتوبە, الماتى, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, جامبىل, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان جانە جەتىسۋ وبلىستارى جاتقىزىلدى.
ول وتكەن جىلى سۋ باسۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى وزەن ارنالارىنىڭ تولىپ كەتۋى مەن بالدىرلانۋى, درەناجدىق-ارىق جۇيەلەرىنىڭ بولماۋى, سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرىندە ۇيلەر سالۋ ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار قاردىڭ ۋاقىتىلى شىعارىلۋى, سۋ ايداۋ قۇرالدارىنىڭ بولۋى جانە وزەندەردەگى مۇزدىڭ السىرەۋى ۇلكەن ماڭىزعا يە.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا سۋ باسۋ قاۋپى ايماعىندا 255 ەلدى مەكەن, سۋ جايىلۋعا بەيىم 482 اۆتوموبيل جانە 600-دەن استام تەمىرجول ۋچاسكەلەرى, سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرىندە 309 ەلدى مەكەن بار.
سۋ تاسقىنى جاعدايى قيىنداعاندا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا 35 مىڭنان استام ادام, شامامەن 11 مىڭ بىرلىك تەحنيكا, 12 دانا «قازاۆياقۇتقارۋ» اۋە كەمەسى, 650 استام ءجۇزۋ قۇرالى جانە 3 مىڭنان ارتىقموتوپومپا سانىندا كۇشتەر مەن قۇرالدار توپتاماسى قالىپتاستىرىلدى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكا اۋماعىندا بارلىعى 1806 تىرەك گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس بار. وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى جاعداي بويىنشا 1322 گتق زەرتتەلدى, 471 نىسان جوندەۋدى تالاپ ەتەتىنى انىقتالدى. قازىرگى كەزدە 41 گتق قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆ دايىندىق جۇمىستارى اياسىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالار جوسپارى بەكىتىلىپ, ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە كوميسسيالار قۇرىلعانىن ايتتى. اۆتوجولدار مەن جول قۇرىلىستارىنا كۇندەلىكتى قاراۋ جۇرگىزىلەدى. ينەرتتى جانە باسقا ماتەريالداردى دايىنداۋ باستالدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆ وڭىرلەردەگى اعىمداعى جاعداي مەن جۇمىس جوسپارلارى تۋرالى باياندادى.
بايانداماشىلاردى تىڭداعان پرەمەر-مينيستر بيىل قىس قارلى بولعانىن جانە اۋا رايى كۇرت جىلىنىپ كەتسە, سۋ باسۋ قاۋپى كۇشەيەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە 255 ەلدى مەكەن مەن 100 مىڭنان استام ءۇي قاۋىپتى ايماقتا تۇر.
«اقتوبە جانە الماتى وبلىستارىندا قازىردىڭ وزىندە ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرىن سۋ باسىپ جاتقانى تۋرالى فاكتىلەر بار. اۋا رايى بولجامىنا سايكەس, الدىمىزداعى اقپان ايىندا وڭتۇستىكتە اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن نورمادان جوعارى بولۋى مۇمكىن. بۇل – «ايتىپ كەلەتىن اپاتتىڭ» ناعىز ءوزى. سوندىقتان وڭتۇستىك ءوڭىر اكىمدىكتەرى وسى باستان سۋ تاسقىنىنا قارسى جۇمىستاردى كۇشەيتۋلەرى كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەر سۋ تاسقىنىنا تولىق دايىن ەمەستىگىن ايتتى. قاجەتتى شارالار ۇزاق ۋاقىت بويى قابىلدانباي كەلەدى.
«دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى حالىقتىڭ تاراپىنان دا ءتۇسىپ جاتقان شاعىمدار از ەمەس. ويتكەنى, ولار وزدەرىنىڭ ءۇي-جايىنا, مال-مۇلكىنە الاڭداپ وتىر. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىنىڭ قوشقارباەۆ اۋىلىندا نۇرا وزەنىنىڭ جاعالاۋىن بەكىتۋ جۇمىستارىنا قارجى بولىنبەي وتىر. وندا ءار جىل سايىن تاسىعان سۋ جاعالاۋدى بۇزىپ ءوتىپ, ۇيلەرگە دەيىن جەتەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, الماتى, اباي, اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا, استانادا جانە الماتىدا درەناجدىق جۇيەنىڭ قاتتى جاۋىن-شاشىن مەن تاسىعان سەلگە شاماسى جەتپەيدى.
ۇكىمەت باسشىسى بارلىق ءوڭىر اكىمدەرى قاردى, اسىرەسە, اۋىلدىق ەلدى-مەكەندەردە ۋاقىتىلى شىعارۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ارىقتاردى, درەناجدىق جۇيەلەردى, نوسەر كارىزدەرىن, وزەن ارنالارىن تازارتىپ, ۋاقىتشا بوگەتتەر تۇرعىزۋ كەرەك. ءوڭىر اكىمدەرى جول كارتاسىنىڭ ءىس-شارالارىن ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتىپ, وتكەن جىلداردان ورىندالماي قالعان پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە مىندەتتى. بۇل رەتتە توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ايتقان بارلىق ۇسىنىستار مەن شارالاردى ەسكەرۋ قاجەت. اكىمدەر سۋ تاسقىنىن وزدەرىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا ۇستاسىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – تاسقىن كەزىندە جولداردىڭ شايىلىپ كەتۋى مەن بۇزىلۋى. مىسالى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جىل سايىن جولدىڭ شايىلىپ كەتۋىنەن نىعمان كەنتىمەن قارىم-قاتىناس قيىنعا تۇسەدى دەپ شاعىمدانادى. اۋىل تۇرعىندارى ازىق-ت ۇلىك پەن ءدارى-دارمەك قورىن الدىن الا دايىنداپ الۋعا ءماجبۇر.
«مۇنداي جاعداي بولماۋى ءتيىس. اكىمدىك بۇل پروبلەمانى تۇپكىلىكتى شەشۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى مەن ءوڭىر اكىمدەرى جولداردىڭ, كوپىرلەر مەن سۋ وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ سۋ تاسقىنىنا دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەدەل شارالار قابىلداۋى كەرەك», دەدى ول.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارداعى جاعداي دا الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. ول ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى رەسپۋبليكالىق بالانستاعى گيدروتەحنيكالىق وبەكتىلەردىڭ جاعدايىنا عانا جاۋاپ بەرەتىنىنا ايتتى. ال, كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى جانە جەكە سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەر ۇزاق جىلدار بويى قاراۋسىز قالىپ كەلەدى.
«قاراۋسىز تۇرعان وبەكتىلەردىڭ يەلەرىن انىقتاپ, كوممۋنالدىق جانە جەكە گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوندەۋ شارالارىن ازىرلەۋى قاجەت. قازىردەن باستاپ سۋ قويمالارىنداعى سۋدىڭ دەڭگەيىن انىقتاپ, ولارعا تۇراقتى باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەرەك. قاجەت بولسا, قاۋىپسىزدىكتى ساقتاي وتىرىپ, ونداعى سۋدى الدىن الا ازايتۋ شارالارى قابىلدانسىن», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر سۋ تاسقىنىنا قارسى بارلىق ءىس-شارالاردى, ونىڭ ىشىندە كۇشتەر مەن قۇرالداردىڭ دايىندىعىن ۇيلەستىرۋدى جانە ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, ءتيىستى جەدەل شتابتار قۇرۋدى, سونداي-اق شەكارالاس مەملەكەتتەرمەن سۋدىڭ شىعىنى جانە ترانسشەكارالىق وزەندەردەگى قاۋىپتىڭ الدىن الۋ تۋرالى تۇراقتى تۇردە ءوزارا مالىمەت الماسۋدى ۇيىمداستىرۋدى تاپسىردى.
