نارشا تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا, بەلگىلى كومپوزيتور اۋەزحان سالابەكوۆتىڭ شىعارمالارى تۋرالى ايتپاۋ مۇمكىن ەمەس. اقىن مەن كومپوزيتور تاندەمىنەن تۋعان بىرنەشە ءان جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جۇرەگىنەن ورىن تاپسا, ايگىلى «مۋزارت» توبى ورىنداعان «راحمەت ساعان, تۋعان ەل», بەلگىلى ءانشى اسقار جۇنىسبەكوۆ شىرقاعان «حات جازىپ تۇر» اندەرىن كۇللى قازاق حالقى ءسۇيسىنىپ تىڭدادى. ەستى اندەر ءالى كۇنگە دەيىن ەسكىرگەن جوق. ويتكەنى سازى مەن ءسوزى ۇيلەسكەن تۋىندىنىڭ ولمەيدى.
نارشا قاشاعان ۇلى مەن اۋەزحان سالابەكوۆ شىعارماشىلىعىن توعىستىرعان «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» ءانى جۇرتتى بىردەن باۋراپ الدى. اۋىلعا دەگەن ساعىنىشتى ءسات سايىن ارتتىرا تۇسەتىن تۋىندىنى, راسىندا دا تەبىرەنبەي تىڭداۋ مۇمكىن ەمەس.
«قاسيەتتىم, كيەلىم,
جارالعان سەنەن سۇيەگىم.
ارقارداي اۋىپ جۇرگەندە,
ارقامدى ساعان سۇيەدىم,
راحمەت ساعان, تۋعان ەل»,
دەپ كەلەتىن ءاننىڭ قايىرماسىنىڭ ءوزى ادام بويىنداعى سەزىم پەرنەلەرىن ءدوپ باساتىنى داۋسىز. وسىلايشا, جانىڭدى باۋراي تۇسەتىن ءان كىمدى دە بولسىن بەيجاي قالدىرمايدى.
اقيقاتىندا, «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» كومپوزيتوردىڭ تاپسىرىسىمەن جازىلعان قاتارداعى كوپ ءاننىڭ ءبىرى ەمەس. كوزى تىرىسىندە ناكەڭنىڭ ءوزى بۇل ولەڭدى تالاس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن العان كەزدە جازعانىن ايتىپ جۇرەتىن. عۇمىر بويى ەلدە تۇرعان اقىن كوڭىلى تولقىپ, ەلىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرۋ ماقساتىندا سالتاناتتى ءىس-شارادان ءبىر ساعات بۇرىن عانا وسى ولەڭدى اق پاراق بەتىنە تۇسىرگەن ەكەن.
«ەلدە تۋدىم, ەلدە ەسەيدىم, ەر جەتتىم,
كىسىلىكتىڭ مەكتەبىنەن ەلدە ءوتتىم.
ەلدە جۇرسە بولادى ەكەن ەلدە ەكپىن,
ەسىك جاقتا جۇرمەي ەركىن تورلەتتىم».
نارشا اقىنمەن كوزى تىرىسىندە بىرنەشە مارتە اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى. سوندا عوي, «نەگە ءومىر بويى اۋىلدا تۇرىپ كەلەسىز؟» دەپ سۇرايمىن. ول وسى ءبىر شۋماقتى وقيدى دا ءارى قاراي اعايىننان الىستاعىسى كەلمەيتىنىن كەستەلەپ تۇرىپ ايتىپ بەرەتىنى.
وسىلايشا كۇتپەگەن جەردەن جازىلعان «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» اتتى ولەڭىن اقىن سالتاناتتى ءىس-شارادا جەرلەستەرىنە ريزاشىلىق حاتى رەتىندە وقىپ بەرەدى. كەيىننەن وسى ولەڭى جاڭا جيناعىنا ەنەدى. اقىننىڭ سول كىتابىمەن تانىسقان كومپوزيتوردىڭ بويىن شابىت كەرنەپ, جاڭا ءان دۇنيەگە كەلەدى. الايدا اۋەزحان سالابەكوۆ ول كەزدە ولەڭنىڭ قانداي جاعدايدا دۇنيەگە كەلگەنىنەن حابارسىز ەدى.
«شىنتۋايتىندا, «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» – تاۋەلسىزدىك جولىندا جانىن قۇربان ەتكەن بوزداقتارعا, الاشورداشىلارعا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا شەيىت بولعان باتىرلارعا ارنالعانداي كورىنەتىنى بار. ناعىز پوەزياعا لايىقتالىپ جازىلعان ءان بولعاندىقتان شىعار, جۇرتتىڭ دا جۇرەگىنە جىلدام جەتتى. ءارى-بەرىدەن كەيىن مۇندا تاريحقا دەگەن قۇرمەت, قازاق حالقىنا دەگەن شەكسىز العىس جاتىر. سودان دا بولسا كەرەك, وسى ءان ءالى كۇنگە دەيىن ەسكىرگەن جوق», دەگەندى كومپوزيتور اۋەزحان سالابەكوۆ كەزدەسۋلەردە ءجيى ايتىپ جۇرەدى. راسىندا دا سولاي عوي.
ايتپاقشى, ولەڭنىڭ تۇپنۇسقاسىندا «ساعان» دەگەن ءسوز بولماعان. اقىن «راحمەت تۋعان ەل» دەپ اياقتاۋدى ءجون ساناعان. الايدا كومپوزيتور ءاننىڭ ىرعاعىنا ساي كەلۋى ءۇشىن ەكى بۋىننان تۇراتىن «ساعان» ءسوزىن قوسۋدى ءجون دەپ تاپقان. ونىسى ۇتىمدى شىققانىن دا ايتا كەتكەن ءلازىم.
ونەردە شەكارانىڭ بولمايتىنى اقيقات. اسىرەسە مۋزىكانىڭ ءتىلى ورتاق ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى دا جوق شىعار. ونى كومپوزيتوردىڭ تاعى ءبىر سوزىنەن اڭعارۋعا بولادى. قايبىر جىلى ەلوردادا وتكەن ۇلكەن كونتسەرتىنىڭ بىرىندە شەتەلدىك قوناقتار نارشا مەن اۋەزحاننىڭ تاندەمىنەن تۋعان «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» ءانىن بەرىلىپ تىڭداپ, ءوز پىكىرىن ءبىلدىرۋدى ءجون دەپ ساناپتى.
«مۋزارت» توبىنىڭ ورىنداۋىندا قازاق ەلىنە كەڭىنەن تانىلعان «راحمەت ساعان, تۋعان ەل» اتتى شىعارمامدى شەتەلدىكتەر دە ۇناتىپ قالىپتى. ءسوزىن نارشا قاشاعان اعامىز جازعان بولاتىن. وسى ءان استانادا وتكەن ءبىر ۇلكەن كونتسەرتتە ورىندالىپ, شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن وكىلدەر تامسانا تىڭداعان. اراب جانە نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنە قاتتى اسەر ەتكەنى مەنى قايران قالدىردى. كونتسەرتتەن كەيىن بىزگە جاقىنداپ: ء«بىز ءسوزىن تۇسىنگەن جوقپىز. الايدا ليريكالىق ءان جۇرەگىمىزگە جىلى ءتيدى. كەيىننەن اۋدارماشى ارقىلى ءاننىڭ ءسوزىن تارجىمالاتقان كەزدە اسەرى تىپتەن ارتا ءتۇستى», دەپ ءىلتيپات ءبىلدىردى», دەيدى كومپوزيتور, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى اۋەزحان سالابەكوۆ ويىمەن ءبولىسىپ.
«قازاق دەپ سوققان جۇرەگىم,
قازىعىڭنىڭ ءبىرى ەدىم.
تايعاعىندا تاعدىردىڭ,
تاباندى ساعان تىرەدىم,
راحمەت ساعان, تۋعان ەل!
ەركەلەدىم, ەسىردىم,
ەسسىز, كوزسىز كوسىلدىم.
ەڭىرەپ كەتتى ەسىل كۇن,
ءبارىن دە سونىڭ كەشىردىڭ,
راحمەت ساعان, تۋعان ەل!»
دەپ جىرلاعان ناكەڭ كوزى ءتىرى بولعاندا 1 ءساۋىر كۇنى 72 جاسقا تولار ەدى. اقىننىڭ 70 جىلدىعى ويداعىداي دەڭگەيدە اتالىپ وتىلگەن جوق... سالاعا جاۋاپتىلاردى قايدام, ءبىر انىعى ناكەڭدى ەلى ۇمىتپايتىنى انىق. ويتكەنى «ەركە اقىن» دەگەن اتتى قويعان دا ەلى ەدى عوي...
جامبىل وبلىسى
