جاپا شەككەندەر جاراسى جازىلار ما؟!

بيىل 1953 جىلدىڭ ناۋرى­زىن­دا جاپپاي كەشىرىم جاريالان­عانى­نا 57 جىل تولىپ وتىر. بۇل قىر­عىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جا­زىق­سىز جانداردىڭ كولدەي كوز جاسىنىڭ قايتارىمىنداي قۇجات ەدى. بىراق, مۇنداي كەشىرىم بارشاعا بىردەي قۋانىش الىپ كەلمەگەنى بەلگىلى. ول سوت جانە سوتتان تىس (نكۆد, گپۋ, “ەكىلىك”, “ۇشتىك”) ورگانداردىڭ ۇكى­مىمەن ەڭبەكپەن تۇزەۋ مەكەمە­لە­رىندە جازاسىن وتەگەندەرگە عانا قا­تىستى ەدى. ال, ساياسي كوزقاراس­تارى­مەن نەمەسە ەرىكسىز جەر اۋدارىل­عاندار ءۇش جىلدان كەيىن, 1956 جىلى عانا بوستاندىققا شىقتى. تاريح بەتىنە قارا ارىپتەرمەن جازىلعان ناۋبەت جىلداردىڭ ىز­عارى ءالى دە تالاي جۇرەكتى دىرىلدە­تە­تىنى انىق. بۇگىنگى كۇندەرىمىزگە دەيىن اتا-بابالارىنىڭ, اجە-انالارىنىڭ, تۋعان-تۋىسقان­دارى­نىڭ ەسىمىن اقتاپ الۋدى ارمان قىل­­عان ازاماتتار كوپ. تاۋەلسىز قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى ونى ار­نايى زاڭمەن كەپىلدەندىرىپ وتىر. اقمولا وبلىسىندا ويسىز دا قاتىگەز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قا­­لاي جۇزەگە اسقانى, ونىڭ زار­داپ­تا­رىن جويۋ ماسەلەسى قالايشا شەشىمىن تاۋىپ جاتقانى جونىندە وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ءحايرۋلليندى اڭگىمەگە تارتقان بولاتىنبىز. – وندىرىستەگى از-كەم اۋىتقۋ­شى­­لىق ديۆەرسيا نەمەسە زيان­كەس­تىك, لاۋازىمدىق مىندەتتى ورىن­داۋ­دا بولماشى شالىس باسۋدىڭ كەز كەلگەن كورىنىسى كونتررەۆوليۋ­تسيا­لىق ب ۇلىك, ال مەملەكەت باس­شى­لارى­نىڭ اتىنا سىرتتاي وكپە-ناز ايتۋ سودىرلىق ارەكەت رەتىندە با­عالاندى, – دەيدى سەرىك قۇباش­ ۇلى. – سونداي-اق, ادامدار ۇلت­تىق ەرەكشەلىگىنە, ءدىني ۇستانى­مى­نا, الەۋمەتتىك جاعدايىنا باي­لانىستى دا قۋدالاندى. اسىرەسە, جات نا­نىم­داردىڭ ىقپالىندا بولدى دەگەن كۇدىكتىلەر اياۋسىز جازالاندى. جاپا شەككەندەردىڭ جارتىسىنان استامى “كەڭەسكە قارسى ۇگىت-ناسيحات ءجۇر­گىزدى” دەگەن جالامەن اتىلىپ, يتجەك­كەنگە ايدالعاندار “حالىق جاۋلارى” ەدى. جالپى, بۇل ولكە سىرتتان لىقسىپ اعىلعان بەس ءدۇر­كىن جەر اۋدارۋ ناۋقانىن باستان كەشتى. اقمولا وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 467 ارنايى كومەنداتۋرا جۇمىس ىستەپ, وندا 98530 ادام تىركەۋگە الىندى. تسەلينوگراد اۋدانىنداعى بۇرىنعى مالينوۆكا اۋىلىندا (قازىرگى اقمول) ۇرەي شاشقان اتاقتى “الجير” لاگەرى قونىس تەپ­تى. مۇندا وزدەرى ەشقانداي قىل­­مىس جاساماسا دا “وتانعا سات­قىن­دىق جاساعانداردىڭ” 20 مىڭ­عا جۋىق ايەلدەرى مەن اپا-قارىن­داس­تارى ازاپ شەكتى. ەلباسى ن.نازار­باەۆ قازىر اۋدان ورتالىعى اتانعان اقمولدا قۋعىن-سۇرگىن قۇر­بان­دارىنا ارنالعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش كەشەندى سالتاناتتى جاع­دايدا اشىپ, ول جۇرتشى­لىق­تىڭ تاعزىم تۇعىرىنا اينالدى. وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىن­با­­سارى س.حايرۋللين 2008-2009 جىلدارى جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋعا قاتىستى 802 ازامات پەن 54 زاڭدى تۇلعانىڭ ءوتىنىشى قارالعانىن ايتادى. ناتيجەسىندە 49 ازامات ساياسي قۋعىن قۇربانى, ال 249 كىسى جاپا شەگۋشى رەتىندە تانىلىپ, ارنايى انىقتاما بەرىلىپتى. ياعني, ولار تولىق اقتالعان. سولاردىڭ ىشىنەن ءبىر-ەكى مىسال كەلتىرەلىك. 1883 جىلى تۋعان داۆىد چەرەۆيك بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلى­سىنىڭ بوگودۋ­حوۆكا اۋىلىندا تۇر­عان. شالا ساۋاتتى باقتاشى كول­حوز­شىلار اراسىندا كونتررەۆوليۋ­تسيا­لىق ۇگىت جۇرگىزدى دەگەن جالامەن ۇستالعان. “ۇشتىكتىڭ” 1937 جىلعى 6 قىر­كۇيەكتەگى ۇكىمىمەن اتۋ جا­زا­سىنا كەسىلىپ, سول زاماتتا ۇكىم ءجۇ­زە­گە اسىرىلىپتى. ونىڭ نەمەرەسى الەكسەي چەرەۆيكتىڭ ءوتىنىشى قا­ناعاتتاندىرىلىپ, 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اقتاۋ جونىندەگى انىقتاماعا قول قويىلعان. 1898 جىلى تۋعان اۋىل شا­رۋا­سى يۆان كارمازين جاپوندىق­تاردىڭ پايداسىنا تىڭشىلىق ارەكەت­تەر­مەن اينالىستى دەگەن جالامەن تۇت­قىندالعان. ايىرتاۋ نكۆد-سىنىڭ 1938 جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىندەگى ۇكىمىمەن ەرتەڭىندە اتىلىپتى. جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسۋ­شى ءلاززات تولەگەنوۆا دا تولىق اقتالىپ وتىر. باقبەرگەن امالبەك,  اقمولا وبلىسى.