اتاۋلى تابىس تاعى ارتتى...

الدىمەن, وسى ولشەمدەگى كەيىنگى ستاتيستيكانى كەلتىرە كەتكەنىمىز ءجون بولار. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ وتكەن ايدىڭ سوڭىندا جاريالاعان دەرەگى بويىنشا, 2022 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ەلىمىزدە حالىقتىڭ ورتا ەسەپپەن جان باسىنا شاققانداعى اتاۋلى اقشالاي تابىسى 152 516 تەڭگەنى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 17,6%-عا ءوستى. بىراق وسى ارالىقتا تۇتىنۋ باعالارىنىڭ يندەكسى 16,3%-عا ارتقانىن ەسكەرسەك, حالىقتىڭ ناقتى ماندەگى تابىسى 1,1%-عا عانا ارتىپ وتىر. وسى دەرەكتەن-اق بۇل ولشەمدەردىڭ اراجىگى بىلىنەدى.

«اتاۋلى اقشالاي تابىس – بۇل حالىقتىڭ تۇتىنۋ, وندىرىستىك قىزمەت جانە قور جيناۋعا باعىتتالعان اقشالاي قاراجاتتارى. ونىڭ شاماسى ەسەپتەۋ ادىسىمەن ماكرودەڭگەيدە انىقتالادى. جالدامالى جۇمىس جانە ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ اقشالاي تابىسى (جالاقىنىڭ جاسىرۋ مەن ستاتيستيكالىق ەسەپتىلىكپەن قامتۋعا كەلمەيتىن جۇمىس ىستەيتىن حالىقتىڭ سانىنا ساناپ شىعۋمەن) جانە الەۋمەتتىك ترانسفەرتتەردىڭ تولەمى قوسىلادى. ورتاشا جان باسىنا شاققانداعى تابىس جالپى تابىستاردىڭ سوماسىن تۇراقتى حالىق سانىنا ءبولۋ ارقىلى ەسەپتەلەدى. ناقتى اقشالاي تابىس – بۇل ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيىنە قاراي تۇزىلگەن نومينالدى اقشالاي تابىس», دەلىنگەن ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمدەمەسىندە.

ەندى قاراپايىم تىلمەن ايتساق, اتاۋلى تابىس ۇعىمى جەكە نەمەسە وتباسىلىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجى كولەمىن بىلدىرەدى. بۇل تابىستى ەسەپتەگەندە ازىق-ت ۇلىك پەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە قانشا كەتەتىنى, ينفلياتسيا دەڭگەيى مەن سالىقتاردىڭ كولەمى مۇلدەم ەسكەرىلمەيدى. ياعني ازاماتتاردىڭ كارتاسىنا تۇسەتىن نەمەسە قولىنا الاتىن ناقتى سوماسى.

ال ناقتى تابىستى ەسەپتەگەندە, وعان قانشا تاۋار ساتىپ الۋعا جانە قانداي قىزمەتتەردى پايدالانۋعا بولاتىنىنا ءمان بەرىلەدى. بۇل رەتتە الدىمەن سالىقتار, مىندەتتى جارنالار, كوممۋنالدىق تولەمدەر سياقتى تۇراقتى شىعىندار شەگەرىلىپ, تەك قالعان اقشا عانا ەسەپكە الىنادى.

مىسالى, ون جىل بۇرىن قاتارداعى جۇمىسشىنىڭ 150 مىڭ تەڭگە جالاقىسى اي سايىنعى ءجۇرىپ-تۇرۋىنا, ازىق-ت ۇلىگىنە, باسقا دا قاجەتتىلىگىنە جاراتۋعا جەتىپ, ودان 50 مىڭ تەڭگەدەي ارتىلادى دەپ قاراستىرايىق. ال ارادا 10 جىل وتكەندە ءدال وسى جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى 50%-عا جوعارىلاپ, 225 مىڭ تەڭگە الادى, بىراق اي سايىنعى تۇراقتى شىعىندارىن جاپقاندا بۇل قاراجاتىنان 25 مىڭ عانا ارتىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى وسىنشا ۋاقىت ىشىندە ازىق-ت ۇلىك جانە باسقا دا قاجەتتى قىزمەتتەردىڭ باعاسى ەكى ەسە قىمباتتاپ كەتكەن. وسى مىسالدان اتاۋلى تابىستىڭ 10 جىلدىڭ ىشىندە 75 مىڭعا ارتقانىن, ال ناقتى تابىستىڭ كەرىسىنشە 25 مىڭعا كەمىگەنىن بايقاۋعا بولادى.

سونىمەن اتاۋلى تابىس اتاپ كورسەتكەنگە جاقسى ەكەن. سوندىقتان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىنىڭ جاقسارۋى ءۇشىن ناقتى تابىستىڭ كوتەرىلگەنى وتە ماڭىزدى. جوعارىداعى ستاتيستيكاعا ورالساق, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اتاۋلى تابىستىڭ ەڭ جوعارى كولەمى اتىراۋ وبلىسىندا تىركەلدى. بۇل ءوڭىردىڭ تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا جالاقىسى 313 758 تەڭگەنى قۇرادى. اتالعان كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن شامامەن 2,1 ەسە ارتىق. ال تابىسى ەڭ تومەن ءوڭىر تۇركىستان وبلىسى بولدى. وڭتۇستىكتەگى اعايىننىڭ ورتاشا جالاقىسى 75 867 تەڭگە بولدى. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا ءۇشىنشى توقسانداعى حالىقتىڭ ورتا ەسەپپەن جان باسىنا شاققانداعى اتاۋلى تابىسى مەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ اراقاتىناسى 3,3 ەسەنى قۇرادى.

ەلىمىزدە اتاۋلى تابىسپەن قاتار ناقتى تابىس تا ەسەپتەلىپ وتىرادى. بىراق ءبىز كەلتىرىپ وتىرعان توقسانداعى ناقتى تابىستىڭ كورسەتكىشى ءالى بەلگىلى ەمەس ەكەن. سول سەبەپتەن ەكى تابىس ءتۇرىن سالىستىرمالى تۇردە كورسەتۋ ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنداعى دەرەككە توقتالايىق. اتاپ ايتقاندا, 2022 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەلىمىز بويىنشا اتاۋلى تابىس 101,2 مىڭ تەڭگەنى, ال ناقتى تابىس 97,1 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.