قازاقستان ينۆەستيتسيانىڭ جاڭا تولقىنىن كۇتەدى

جاقىن ۋاقىتتا قازاقستان ەكونو­ميكا­سىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ءبولى­گىنە جاڭا سەرپىن پايدا بولادى. ويتكەنى, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قازاق­ستانداعى جوبالارعا دەگەن ىقىلاسى ايرىقشا. استانادا وتكەن ازيا دامۋ بانكى باسقارۋشىلار كەڭەسىنىڭ (ادب) 47-ءماجىلىسى, كۇتكەندەگىدەي, قازاق­ستاندى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى مەملەكەت رەتىندە كورسەتۋدىڭ زور مۇمكىندىگىنە اينالدى. ءماجىلىس اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق كونفەرەنتسيا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىندا جۇمىس جاسايتىن ءارتۇرلى كومپانيالاردىڭ قازاقستانداعى جوبالارعا دەگەن ەرەكشە قىزىعۋشى­لىعىن تۋعىزدى. ول زاڭدى دا. سەبەبى, ەلىمىزدە ينۆەستورلار ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاسالۋدا. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت ەكونوميكاسى الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان, تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. ايتالىق, سوڭعى 12 جىلدا قازاقستاندا ناقتى ءىجو ورتا ەسەپپەن 8 پايىزعا ءوستى, جالپى ينۆەستيتسيا 2005 جىلدان باستاپ 180 ميلليارد دوللاردان استى. ازيا ەلدەرىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا باعىتتاعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا اعىمى سوڭعى 8 جىلدا 23 ميلليارد دوللاردان استام قارجىنى قۇرادى (جاپونيا – 4,2 ملرد., كورەيا – 3 ملرد., ءباا – 1,8 ملرد., تۇركيا – 1,5 ملرد.). ال, ازيا ەلدەرىنە قاتىستى ساۋدا قارىم-قاتىناسىنا كەلەتىن بولساق, 2013 جىلى تاۋار اينالىمى 37,7 ميلليارد دوللاردى ( 2012 – 36,5 ملرد. دوللار) قۇرادى. جالپى, قۇنى 12,3 ملرد. دوللار 40 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, تاعى دا قۇنى 28,4 ملرد. بولاتىن 45 جوبا قولعا الىنۋدا جانە 25,8 ملرد.دوللارعا تەڭ 39 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى رەتتە قازاقستان ينۆەستيتسيا­لىق احۋالدى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ ماقساتىندا جاڭا تالپىنىس جاساۋعا نيەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ينۆەستورلار ءۇشىن كەدەرگىلەردى جويۋعا, جاڭا ينۆەستيتسيالىق تەتىكتەر قۇرۋعا, قول­داۋعا باعىتتالعان ىنتالاندىرۋ جولدارى ەنگىزىلۋدە. ولار «جاسىل ءدالىز» ۇستانىمى بويىنشا ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ (ەڭ دامىعان ەلدەر ازاماتتارى ءۇشىن 90 كۇنگە دەيىن), ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءۇردىسىن جەڭىلدەتۋ, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار ەنگىزۋ. سونداي-اق, قوسىمشا ىنتالاندىرۋ رەتىندە نىسان پايداعا بەرىلگەننەن كەيىن مەملەكەت تاراپىنان (ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا) كاپيتالدى شىعىننىڭ 30 پايىزىنا دەيىن وتەماقى تولەۋ, 10 جىلعا ۇكس تولەمىنەن بوساتۋ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, ۇلتتىق كومپانيالار مەن ۇلتتىق حولدينگتەر تاراپىنان ينۆەستورلار قىزمەتى مەن تاۋارىنا كەپىلدەندىرىلگەن ۇزاق مەرزىمدى تاپسىرىس بەرۋ كوزدەلۋدە. قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيا ءۇشىن ەڭ تارتىمدى مەملەكەت ەكەنىنە حالىق­ارالىق ساراپشىلار دا سەنىمدى. ازيا دامۋ بانكى پرەزيدەنتى تاكەحيكو ناكاو بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عالامدىق نارىقتا عالامدىق دەڭگەيدە سالماقتى ورىنعا يە ەكەنىن ايتتى. «سىزدەر گەوگرافيالىق ورنالاسۋلارىڭىزعا قاراي ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى كوپىر بولا الاسىزدار. سوندىقتان بىزدە, وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكالىق باسىمدىقتارعا جول اشاتىن ارنايى باعدارلاما بار», دەدى ول. بيزنەس-قاۋىمداستىق وكىلدەرى وزدەرىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋ­شىلىعىن جاسىرىپ قالما­دى. Toyota Tsusho Corporation قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى تاكۋيا يچيحاشي «بيزنەستىك ارىپتەستەرىن» Toyota سالعان جولمەن قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا شاقىردى. ول «ءبىزدىڭ بولاشاق مۇمكىن­دىكتەرىمىز زور. قازاقستان ەۋرا­زيا كىندىگىندە ورنالاسقان. قازاقستاننىڭ اينالاسىندا مىقتى ءوسۋ الەۋەتىنە يە قانشاما مەملەكەتتەر ورنالاسقان. سوندىقتان, ءبىز قازاقستانعا ينۆەس­تيتسيالاۋ ارقىلى تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەتىنىمىزگە تولىق سەنەمىز», دەدى. ال, Toyota Tsusho Corporation كومپا­نياسىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەنىن ينۆەستيتسيالاۋ ارقىلى قازاقستاندا ۇزاق ۋاقىت جۇمىس جاساۋعا دايىن. باسقا دا شەتەلدىك كومپانيالار ءوز نيەتتەرىن اشىق ءبىلدىردى. وعان ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبالار كورمەسىندە كەلىسسوزدەر تولقىنىنىڭ ءبىر ساعاتقا دا تولاستاماۋى دالەل بولا الادى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋ­شىلىعى كەن-مەتاللۋرگيا كەشەنىنەن مۇناي-گاز سالاسىنا جانە اگرارلىق سەكتورعا دەيىنگى كەڭىستىكتى قامتىدى. ينۆەستورلار قازاقستاندىق نارىققا شىعىپ, بىرلەسكەن كاسىپ­ورىنداردى دامىتۋعا, ءوز مۇمكىن­دىكتەرىن كەڭەيتۋگە دايىن. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت تاراپىنان قولايلى جاعداي جاسالىپ وتىر. «ەگەمەن-اقپارات».