جولدار جاعدايى جاقسارىپ كەلەدى دەسەك تە...

وڭىرلەردى بايلانىستىراتىن كۇرەجولىڭ دا, اۋىل-اۋىلعا قاتىنايتىن  قارا جولدىڭ دا جايلى بولعانى قانداي جاقسى. جول ءومىردىڭ كۇرەتامىرى ىسپەتتى.  بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن  جالپى  اۆتوكولىك جولىنىڭ قينايتىنى جاسىرىن ەمەس-ءتى. ايتەكە بي مەن ىرعىز اۋداندارىنا جەڭىل ماشينامان 8-10 ساعات ءجۇرىپ بارعان كەز دە ەستە. كەيىن اقتوبەدەن قوستاناي شەكاراسىنا جەتەتىن جول سالىنىپ,  جول بويىنداعى حالىق ءبىر جارىلقاپ قالدى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ  628 شاقىرىمى وتەتىن  وبلىستا وسى جوبا  بىردەن قارقىن الىپ كەتۋى باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا ءبىرىنشى بولىپ اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءسويتىپ كۇرەجولدىڭ ۇزىندىعى ارتا ءتۇستى.  «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءترانزيتتى كولىك ءدالىزى اقتوبە تەلىمىنە بارلىعى 47,1 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپتى.  2011 جىلدىڭ قازان ايىندا اقتوبە وبلىسىندا ۇزىندىعى 215 شاقىرىم بولاتىن «قارابۇتاق – قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شەكاراسى» اۆتوجولىنىڭ  تەلىمى اياقتالسا, بىلتىر ۇزىندىعى 102 شاقىرىم «اقتوبە – مارتوك – رەسەي فەدەراتسياسى شەكاراسى» اۆتوموبيل جولى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن بىرگە, قالانىڭ سولتۇستىك اينالما جولى قۇرىلىسى دا ىسكە قوسىلدى.  بۇل وڭىردەگى اۆتوكولىك قوزعالىسىنا, جولاۋشىلارعا ءبىراز قولايلى بولعانى دا راس. دەگەنمەن ءالى دە جولدىڭ جايى ءماز ەمەس ەكەنى بەلگىلى. وڭىردەگى جولدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن بىلمەك ءۇشىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار قۇزىرىنا  قارايتىن «قازاۆتوجول» ۇك» اق اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى باعلان بايماعامبەتوۆتى سوزگە تارتقان ەدىك. – ءبىزدىڭ فيليالعا رەسپۋبليكالىق ماڭىز­داعى 1892 شاقىرىم جول قارايدى. ونىڭ ەڭ كۇردەلىسى «سامارا – شىمكەنت» قاتتى جامىل­عىلى جولى. ونىڭ جارتىسى    «باتىس ەۋروپا  – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك دالىزىنە كىرەدى. 446 شاقىرىم «اقتوبە – قوستاناي» شەكاراسىنا دەيىنگى جول 2003 جىلى باستالىپ, 2006 جىلى پايدالانۋعا بەرىلدى.  بىلتىر «اقتوبە – مارتوك» جولى ىسكە قوسىلعانىن بىلەسىزدەر. «بيىل سامارا – شىمكەنت» جولىنىڭ 33 شاقىرىمى قالىپ تۇر.  ونى دا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسامىز دەپ وتىرمىز. قازىر وسى جول تەلىمىندە قاتتى جامىلعى توسەۋ جۇمىستارىن مەردىگەر كاسىپورىن قارقىندى جۇرگىزۋدە. سوندا قوبدا جاقتان قالاعا كىرەتىن جولعا تۇگەلدەي اسفالت توسەلىپ بىتەدى, – دەيدى ول. اقتوبەلىكتەردى عانا ەمەس, الىس-جاقىننان كەلەتىن جولاۋشىلاردى قيناپ تۇرعان ازىرگە 319 شاقىرىم «اقتوبە – استاراحان» باعىتىن­داعى  تاس جول ەكەن. بۇل جول 1967-1970 جىلدارى قولعا ىلىككەن ماتەريالداردان, مۇنايدان الىناتىن كيردان, تاستان سالىنعاندىقتان ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. سودان بەرى جوندەۋ دە كورمەگەن. بۇل جولدا ءجۇرۋدىڭ ءوزى قاۋىپ, ويىق-ويىق,  ۇلكەن سالماقتى اۆتوكولىكتەردىڭ اسەرىنەن جول ورتاسىنا  جيناقتالىپ قالعان ۇيىندىلەر ماشينانىڭ استىن قاعادى. – بىزگە قارايتىن وسىنشا جولدىڭ 60 پا­يىزىن جاقسى, قاناعاتتانارلىق دارەجەدە بولسا, 40 پايىزى ناشار. ءبىزدىڭ مينيسترلىك تە, «قازاۆتوجول» ۇك» اق-تا, وبلىس اكىمدىگى دە قاراپ جاتقان جوق.  بۇل باعىتتا ىزدەنىستەر جاساۋدا. قۇداي قالاسا, بيىل «اقتوبە – استراحان» باعىتىنداعى جولدىڭ تەحنيكالىق- ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز. كەلەسى جىلى بۇل جوباعا دا كىرىسىپ قالارمىز, – دەيدى باعلان اۋەلبەك ۇلى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق ماڭىز­داعى جولداردى كۇتىپ-ۇستاۋعا ەندى-ەندى قارجى مولىراق بولىنە باستاپتى. بۇرىن جوسپارلى جۇمىستىڭ ءبىرىن ىستەپ, ءبىرىن ىستەي الماي, قايسىبىرىن شالا-شارپى اتقارىپ كەلسە, ەندى ەركىنىرەك قيمىلداۋعا مۇمكىندىك تۋا باستاعان. قازىر قارجىلاندىرۋ 2,5 ەسەگە دەيىن كوتەرىلگەن. سوندىقتان بولار, جول پايدالانۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ عيماراتتارىن جوندەۋگە, ولارعا گاز, سۋ, كىرگىزۋگە كىرىسىپتى. بۇدان باسقا وبلىستا جەرگىلىكتى ماڭىزداعى 4700 شاقىرىم جولدىڭ 44 پايىزى عانا جاقسى,  قاناعاتتانارلىققا جاتادى.  جىلىنا 55 شاقىرىمعا جۋىعى عانا كۇردەلى جوندەلەدى.  سوڭعى جىلدارى جەرگىلىكتى جولداردى ۇستاۋعا, كۇردەلى جوندەۋگە دە قارجى كوبىرەك بولىنە باستاعان. بىلتىر وسى ماقساتقا  جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 200 ميلليون تەڭگە قارالسا, بيىل 211 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا بۇل جاقسى كورسەتكىش كورىنەدى. جەرگىلىكتى باعىنىستاعى  «پوكروۆكا – تەمىر – كەڭقياق – ەمبى» جولىنىڭ توزىعى جەتكەن. بۇل جولمەن اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرۋىنىڭ ءوزى ازاپ. تۇرعىندار تاراپىنان ورىندى رەنىشتەر دە ايتىلىپ كەلەدى.  دەگەنمەن, بيىل وسى جولدىڭ 78 شاقىرىمى كۇردەلى جوندەلە باستاعانى داتكە قۋات, ايتەۋىر. – جاڭا جوعارىدا ايتىلعانىنداي, سوڭعى ءۇش جىلدا قارجىلاندىرۋدا ىلگەرى باسۋشىلىق بار. بۇل ازاپتى جولدان قۇتىلاتىن كەز دە قاشىق ەمەس. بيىل وسى جولدىڭ 60 شاقى­رىمىن جوندەۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋعا قارجى ءبولىندى. جالپى, بيىل 2014-2020 جىلدارى كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداندى, وسى باعدارلاما اياسىندا بىزگە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 7 ميلليارد تەڭگە قارالدى. ءبىز قازىر اقتوبە قالاسىنىڭ اگلومەراتسياسىنا كىرەتىن ەلدى مەكەندەردىڭ ءتىزىمىن الىپ جاتىرمىز, سودان كەيىن ولارعا باراتىن جولداردى كۇردەلى جوندەۋدىڭ جوبالىق-سمەتالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋعا كىرىسەمىز, – دەيدى وبلىستىق جولاۋشى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى» مم باسشىسى اسقار ەسجانوۆ. وبلىستاعى  ەڭ ماڭىزدى ماسەلە  جول ەكەنى ءسوزسىز.  قانشاما قارجى سالىنىپ, جىل سا­يىن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلعانىمەن ءالى شەشىلمەگەن پروبلەمالار بار ەكەنى جوعارىدا ايتىلدى. ءالى دە جولدىڭ اينالاسىندا ايتىلار اڭگىمە از بولماسا كەرەك.  سوندىقتان جول ماسەلەسىنە جەڭىل-جەلپى قاراۋعا بولمايدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.