پارلامەنت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارناۋلى بەتى

بيۋدجەت ەسەبى تانىستىرىلدى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2009 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جونىندەگى ەسەبىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. شاراعا قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات يششانوۆ جەتەكشىلىك ەتتى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. تاقىرىپ بويىنشا دەپۋتاتتار ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى و.وكسىكباەۆتىڭ ەسەبىن تىڭدادى. مەكەمە باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىل ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ءوزىنىڭ وڭ اسەرىن تيگىزدى. قارالىپ وتىرعان كەزەڭ ىشىندەگى باقىلاۋ شارالارىنىڭ قورىتىندىلارىن بايانداي كەلىپ, ەسەپ كوميتەتىنىڭ باسشىسى “2009-2011 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭ باپتارىنىڭ ورىندالۋ ماسەلەلەرىنە كەڭىرەك توقتالدى. بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن, ستراتەگيالىق جوسپار­لار­دىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن, ماق­سات­تى ترانسفەرتتەردىڭ يگەرىلۋىن, مەم­لەكەت اكتيۆتەرىن باسقارۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكسىز­دى­گىن اتاپ وتكەن و.وكسىكباەۆ رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت قارجىلارى مەن مەملەكەت اكتيۆتەرىن ءتيىمسىز پاي­دا­لانۋدىڭ سەبەپتەرىن اتادى. ولار­دىڭ قاتارىندا ەسەپ كوميتەتىنىڭ باسشىسى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ ستراتەگياسى جوق­تى­عىن, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى تاڭداۋ بارىسىندا نارىق سەگمەنت­تە­رىن ماركەتينگتىك تالداۋدىڭ ءال­سىزدىگىن, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بوس قارجىنى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەردەگى دەپوزيتتەرگە ورنالاستىرۋ ءۇردىسىن اتادى. تانىستىرىلىم بارىسىندا دەپۋتاتتار بيۋدجەت قارجىلارىنىڭ يگەرىلمەۋىنە, بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ازايۋىنا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسىن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى جەتىلدىرۋگە قاتىس­تى ماسەلەلەردى كوتەردى. 2009 جىلعى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگى 100,4 پايىزعا ورىندالدى. وعان نەگىزىنەن الدىن الا بەكىتىلگەن جوسپاردى 2,7 پايىزعا, شىعىن­دار­دى 98,1 پايىزعا تومەندەتۋ ارقىلى ناقتىلاۋمەن قول جەتكىزىلدى. يگەرىلمەگەن قارجى كولەمى 59,4 ملرد.تەڭگەنى قۇرادى (39 بيۋدجەت باعدارلامالارى اكىمشىلەرىنىڭ تەك 9-ى عانا قارجىنى تولىق يگەردى). 2009 جىلى 510,9 ملرد. تەڭگە كولەمىندەگى دەفيتسيتتى وتەۋگە 650,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن مەملەكەت­تىك زايم تارتىلدى. سونىمەن قاتار, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا بيۋد­جەت قاراجاتىنىڭ ەركىن قالدىعى 8,5 ەسەگە ۇلعايىپ, 56 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. سەگىز مىڭعا جۋىق ادام ءۇيلى بولادى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “دوڭگەلەك ۇستەل” بارىسىندا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ساياساتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناقتاۋ جۇيەلەرى ارقىلى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. شاراعا ەكونوميكالىق جانە وڭىرلىك ساياسات كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى نۇرلىعايىم جولداسباەۆا جەتەكشىلىك ەتتى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. شارا بارىسىندا م.كوپەەۆ تالقىلانىپ وتىرعان تاقىرىپ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتتارىن ايقىنداعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى تۇرعىسىندا وتە ماڭىزدى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ول قادامنىڭ ماڭىزدى قۇرام­داس بولىگى رەتىندە ازامات­تار­دىڭ, “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ”, مەم­لە­كەت­تىڭ جانە قۇرىلىس كومپانيا­لا­رى­نىڭ تەڭ قۇقىلى ارىپتەستىك قا­عي­داتىن ۇستانعان تۇرعىن ءۇي قۇ­رى­لىسى جيناقتاۋ جۇيەلەرى ەكەنىن اتادى. قۇرىلىس سەكتورىن قولداۋعا, ۇلەسكەرلەردىڭ احۋالىن شەشۋگە, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلا­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى مەملەكەتتىك شارالاردى ايتا كەلىپ, ۆيتسە-سپيكەر داعدارىسقا قارسى باعدارلاما اياسىندا قۇرىلىس كومپانيالارىنا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى 184 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى, ال 2009 جىلى ۇلتتىق قوردان قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋعا 360 ملرد. تەڭگە بولىنگەندىگىن جانە يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا مولشەرلەمەلەر تومەندەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. م.كوپەەۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءتيىستى زاڭنامالىق بازامەن قامتىلدى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناقتاۋ جۇيەسىندەگى قاتىناستاردى رەتتەۋ مەن قۇقىقتىق نەگىزدەر “قازاقستان رەسپۋبليكا­سىن­­­داعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جي­ناق اقشاسى تۋرالى” زاڭمەن بەلگىلەنگەن. دەپۋتاتتار ع.ەسىم, ا.باشماكوۆ, ج.تورەگەلدينوۆ, ق.وماروۆ جانە ا.ساۆچەنكو تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ودان ءارى دامىتۋعا, تۇرعىن ءۇي قۇ­رى­لىسى جيناقتاۋ جۇيەسىنە جۇرت­شىلىقتىڭ قاتىسۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ مەن اتالعان باع­دار­لامانىڭ حالىقتىڭ از قام­تىل­عان بولىگىنە قولجەتىمدىلىگىن ارت­تى­رۋعا قاتىستى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. تالقىلاۋلار بارىسىندا قۇرى­لىس جانە تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى س.نوكين, “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق باسقارما ءتورايىمى ن.ناۋ­رىز­باەۆا, “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى” اق باسقارۋشى ديرەكتورى ق.ايتىكەنوۆ ءسوز سويلەدى. ن.جولداسباەۆا اتالعان جۇيەنى ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋىن­داپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتا “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” ازامات­تار­دىڭ, بانكتىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە قۇرىلىس كوم­پا­نيا­لارىنىڭ تەڭ قۇقىلى ارىپتەستىك قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىس جيناق جۇيەسىن جۇزەگە اسى­رۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ءازىر­لەدى. 2010-2013 جىلدارعا ار­نالعان وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسى­رۋ بارى­سىندا 540 مىڭنان استام شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قو­سىلىپ, باسپاناعا مۇقتاج ازامات­تار 8 مىڭعا جۋىق پاتەرلەردى الاتىن بولادى. تالقىلاۋلار ناتيجەلەرى بوي­ىن­شا ءتيىستى ۇسىنىمدار ازىرلەندى. جاۋاپكەرشىلىك تاعى ءبىر ەكشەلدى اۋرۋحانالاردىڭ ءدارى-دارمەكپەن ناشار قامتاماسىز ەتىلۋى جانە وسى سالاداعى جاعدايدىڭ وڭدى قالىپتاسپاۋى سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اقان بيجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا دەپۋتاتتارى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى, “سك-فارماتسيا” جشس ديرەكتورى مەن بىرقاتار ءدارى-دارمەك وندىرەتىن كومپانيالار باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋ وتكىزۋىنە تۇرتكى بولدى. ەلىمىزدىڭ فارمرىنوگىنداعى بۇگىنگى اينالىم 1 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراسا, سونىڭ 400 ميل­­ليونى كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مە­دي­تسينالىق كومەك اياسىنداعى مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋلار ۇلەسىنە تيە­سىلى ەكەن. ال قالعان سوما كوم­مەرتسيالىق ساتىپ الۋلارعا جاتادى. “سك-فارماتسيا” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ۆاديم زۆەركوۆ فارمرىنوك حاوستى دامىپ, ءدارى-دارمەكتىڭ 90 پايىزى سىرتتان تاسىلىپ كەلگەندىگىن ورتاعا سالدى. وسى جاعدايدى تۇزەتۋ ماق­سا­تىندا اتالعان سەرىكتەستىك قۇرى­لىپ, وتكەن جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. مۇنداي تاجىريبە دامىعان ەلدەردە بار بولسا, گەرمانيا مەن فرانتسيادا ساتىپ الۋمەن 2 كومپانيا اينا­لى­سا­دى. ال ۇلىبريتانيا مەن مالاي­زيا سياقتى ەلدەردە مۇنىمەن تەك ءبىر كومپانيا شۇعىلدانادى ەكەن. قازاقستان دا وسى تاجىريبەنى باسشىلىققا الىپ, اتالعان جشس بىلتىردان بەرى جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتكەن-ءدى. الايدا ارتىنشا شۋ شى­عىپ, وڭىرلەر ءدارى-دارمەكسىز ءبىراز ابىگەرگە تۇسكەنى ءمالىم. مۇنىڭ سە­بە­بىن ديرەكتور وڭىرلەردەگى اۋرۋ­حا­نا­لار تاپسىرىستارىن كەش جولدا­عان­دىعىمەن تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بىلتىر تاپسىرىستار ءتىپتى قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن سوزىلعان. نەگىزىنەن ستاتسيونارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋ­حانالار بۇل مىندەتتى 20 قاراشاعا دەيىن ءبىتىرۋى ءتيىس ەكەن. نە كەرەك, كونكۋرس 20 جەلتوقساندا ءوتىپ, ءدارى-دارمەكتىڭ 745 ءتۇرى بويىنشا جەت­كى­زىپ بەرەتىن 39 كومپانيا انىق­تالعان. وسى رەتتە العاش رەت باعانى تومەندەتۋ جونىندەگى اۋكتسيون دا وتكىزىلگەنى بەلگىلى بولدى. ءبىر ديستريبيۋتەردىڭ ساتىپ الۋىندا ءبىر كەمشىلىك مەديتسينالىق ۇيىمدار تاپسىرىس بەرگەن ءدارى-دارمەكتەر مەن قاجەتتى سانالاتىن­دار­دىڭ اراسىنداعى الشاقتىق, دەيدى ۆ.زۆەركوۆ. مىسالى, ءدارى-دارمەكتىڭ 451 ءتۇرى بويىنشا تاپ­سىرىس از كورسەتىلسە, قاجەتتى ءمول­شەر ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن ەسە كوپ قاجەت كورىنەدى. مۇنداي سايكەس­سىز­دىكتەر 5 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. ماسەلەن, كەلىسىم-شارتتا ءبىر ءدارى بويىنشا 4900 امپۋلا كەرەك دەپ كورسەتىلسە, شىن مانىندە 60 000-ى قاجەت بولىپ شىققان. ءتىپتى, مەدي­تسينالىق ۇيىمدارعا قاجەت ەمەس ءدارى-دارمەكتەر دە جەتەرلىك ەكەن. قالاي بولعان كۇندە دە “سك-فار­ما­تسيا” جشس ديرەكتورى فارمرى­نوك­تا قازاقستاندىق قۇرامدى 10-نان 23 پايىزعا جەتكىزگەندىكتەرىن, ال ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋدا بيۋد­جەت­تىڭ 4,5 ميلليارد تەڭگەسىن ۇنەم­دەۋگە قول جەتكىزىلگەنىن العا تارتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاق­سىلىق دوسقاليەۆ ۇكىمەت قاۋ­لى­سىنا سايكەس ءار تاراپتىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى بەكىتىلگەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەگەر اۋرۋحاناعا ءدارى-دارمەك جەتپەي جاتقان جاعدايدا باس دارىگەر ونى ءوز ەسەبىنەن ساتىپ الا الادى. ارتىنان “سك-فارماتسيا” سول ساتىپ الىن­عان ءدارىنىڭ تولىق قۇنىن جانە 20 پايىزدىق ايىپپ ۇلىن تولەپ بەرۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە جشس-نىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. دەپۋتاتتاردىڭ كەلتىرگەن ءمالى­مەت­تەرىنە قاراعاندا, كەيبىر دارىلەر جوق, ال باس دارىگەردىڭ ونى بەلگى­لەنگەن سومادان ارتىق اقشاعا ساتىپ الۋعا قۇقى دا جوق كورىنەدى. سوندىقتان مۇنداي اۋىرتپالىق ەمدەلۋشىلەردىڭ وزىنە تۇسەدى ەكەن. سونداي-اق اۋىلدىق ەلدى مەكەن­دەردە كادر تاپشىلىعى دا ەرەكشە اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. وسىنىڭ ءبارىن العا تارتا وتىرىپ, دەپۋتات­تار ولاردىڭ شەشىلۋى قاجەتتىگىنە ەرەكشە ەكپىن بەردى. اسقار تۇراپباي ۇلى. قازاقستان ۇستانىمدارىنا نازار ءماجىلىس دەپۋتاتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەدى ءازىربايجان استاناسى – باكۋ قالاسىندا “پارلامەنتتىك ديپ­لو­ما­تيا – تيۋركپا” اتتى حالىق­ارا­لىق كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. وعان ءازىربايجان, قازاقستان, ءتۇر­كيا پارلامەنتتەرىنىڭ دەپۋ­تات­­تارى, كورنەكتى قوعام قاي­رات­كەر­لەرى, عالىمدار, ديپلوما­تيا­لىق, سونىمەن قاتار, باق وكىل­دەرى قاتىستى. كونفەرەنتسيا جۇ­مىسىنا قازاقستاننان قاتىسقان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قىلىشباي بيسەنوۆ “پارلامەنت­تىك ديپلوماتيا جانە حالىق­ارا­لىق بايلانىستار – قازاق­ستان­نىڭ مودەلى” دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. دەپۋتاتتىڭ بايانداماسىندا پارلامەنتتىك ديپ­لوماتيا مەن حالىقارالىق باي­لانىستىڭ قازاقستاندىق مودەلى تۋرالى ايتىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى كونفەرەن­تسياعا قاتىسۋشىلارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى اتى­نان سالەم جولداپ, تۇركيالىق ءارىپ­تەستەرىن تۇركيا پارلامەنتى­نىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى. ءارى قاراي باياندامادا الەمدىك ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇدە­رىس­تەردىڭ جاھاندانۋ جاعدايىن­دا­عى ءوزارا بايلانىستارى, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ, وسى پروبلەما­لار­دىڭ شەشىلۋى تىعىز ينتە­گرا­تسيا مەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق ءنا­تيجەسىندە عانا مۇمكىن بولا­تى­نى اتاپ ءوتىلدى. قازاقستان بۇگىنگى كۇنى ءدال وسى ماقساتتى پوزيتسيا ۇستانىپ وتىر. ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ “جاڭا ون­جىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” اتتى حالىققا جول­داۋىندا اتاعان بولاتىن. ق.بيسەنوۆتىڭ بايانداماسىندا ايتىلعانىنداي, سوڭعى جىلدار­دا­عى پارلامەنتاريزم ءرولىنىڭ ارتۋى بۇل حالىقارالىق قوعام­داس­تىقتىڭ وبەكتيۆتى زاڭدى­لىق­تى دامۋ بارىسى بولىپ تابىلادى. جالپىالەمدىك دامۋ ۇدەرىسىنىڭ ءبىر بولىگى بولا وتىرىپ, پارلا­مەنت­ارالىق بايلانىستار پار­لا­مەنتتىك ديپلوماتيانىڭ, ونىڭ ۇلتتىق ماسەلە عانا ەمەس, جاھان­دىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءرولى­نىڭ ارتۋىمەن سيپاتتالادى. دەپۋ­تات قازاقستان پارلامەنتىنىڭ الەم­دىك ۇدەرىستەردەن تىس قال­مايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءارى قاراي ق.بيسەنوۆ قازاق­ستان­دىق پارلامەنتشىلەردىڭ جۇ­مىس تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ول ءبىزدىڭ پارلامەنتشىلەردىڭ حالىق­ارا­لىق ماسەلەلەرگە بەلسەنە ارا­لاسۋى ولاردى شەشۋ عانا ەمەس, دەموكراتيالىق باي تاجىريبەسى بار مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبە­سى­مەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاعدايدا قازاق­ستان­نىڭ وڭ تاجىريبەسى جەتەرلىك. مىسالى, قازاقستاننىڭ باستاما­سى­مەن ومىرگە كەلگەن مادەنيەت­ارالىق, دىنارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى باتىس پەن يسلام الەمىنىڭ جالپىۇلتتىق كەلىسىمگە كەلۋىنە الىپ كەلدى, بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىزدىڭ مەملەكەتتى­لى­گىمىزدىڭ نەگىزى بولىپ قالىپتاستى. اتالعان ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ­دىڭ تەتىگى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاڭا ساياسي ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى بولىپ تابىلادى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ق.بيسەنوۆ قوناقتار مەن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پارلامەنتى دەپۋت­اتتا­رى­نىڭ ءارى قاراي دا پارلامەنت­ارالىق قىزمەتتى دامىتاتىن­دى­عىنا, ءارتۇرلى ەلدەرمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە ۇلتتىق مۇددەلەردىڭ ساق­تالۋىنا جۇمىس جاسايتىن­دىق­تارىنا سەندىردى. ساۋلە دوسجانوۆا, جۋرناليست. تورالقاداعى دەپۋتاتتار ەسەبى “نۇر وتان” حا­لىقتىق-دەمو­كرا­تيا­لىق پار­تيا­سىنىڭ پار­­لامەنت ءماجىلىسىن­دەگى فراكتسياسى تورالقا­سى­نىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وتىرىستا دەپۋتات ۆالە­ري دوسكالوۆتىڭ بايان­داۋ­ىندا “نۇر وتان” حدپ پار­لامەنت ماجىلىسىندەگى فراك­تسياسى جانىنداعى قوعامدىق ۇيىمدارمەن بايلانىس ءجو­نىندەگى كەڭەستىڭ 2010 جىلعى 22 ساۋىردە وتكىزگەن “تۇرعىن ءۇي قاتىناستارىن رەتتەيتىن زاڭنامانى ىسكە اسىرۋدىڭ پراكتيكالىق اسپەكتىلەرى” تاقىرىبىنداعى “دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ” قورىتىندىلارى قارالدى. “دوڭگەلەك ۇستەلگە” قاتىسۋشىلار قۇرىلىس سالا­سى مەن رەسپۋبليكانىڭ تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىعىن دامىتۋدا كەزدە­سە­تىن پروبلەمالى ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندەگى ءوز ۇسىنىس­تارىن ۇكىمەت اتىنا جولداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. سونداي-اق فراكتسيا تۋرا­لى ەرەجەگە سايكەس, پار­لا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتا­رى – “نۇر وتان” حدپ فراك­تسياسى مۇشەلەرى سان­سىز­باي ەسىلوۆ پەن ەلەنا تاراسەنكونىڭ 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايى مەن 2010 جىل­دىڭ مامىر ايى ارالى­عىندا فراكتسيا قۇرامىندا اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى ەسەپتەرى دە تىڭدالدى. سونىمەن قاتار, تورالقا مۇشەلەرى الداعى ماۋسىم ايىندا وتەتىن “ەل پرە­زي­دەنتىنىڭ 2010 جىلعى 29 قاڭتارداعى “جاڭا ونجىل­دىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەر تۇرعى­سىندا “جول كارتاسى” باع­دار­لاماسىنىڭ ىسكە اسۋ با­رىسى تۋرالى” ماسەلە بوي­ىنشا فراكتسيا جينالىسىنا دايىندىق شارالارىن دا تالقىلادى. ءلايلا ەدىلقىزى. فورۋمعا  قاتىسۋشىلار اراسىنداعى  كەزدەسۋ ماجىلىستە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دە­پۋ­تات­تار مەن اسسامبلەيانىڭ ۇيىم­داس­تىرۋىمەن “تاريحتان تاعىلىم – وتكەنگە تاعزىم” اتتى حالىق­ارالىق فورۋمعا قاتىسۋشىلار اراسىندا كەزدەسۋ ءوتتى. كەزدەسۋدى جۇرگىزگەن دەپۋتات قايرات سادۋاقاسوۆ فورۋم قوناق­تا­رىنا الەمدە تەڭدەسى جوق بىرلىك پەن دوستىقتىڭ ينستيتۋتى بولىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى 1995 جىلى 1 ناۋرىزدا ەل­با­سى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعى­مەن قۇرىلعانىن, ودان ماجىلىسكە سايلانعان توعىز دەپۋتاتتىڭ بۇگىن­دە ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋ ورنىندا قوعامنىڭ الەۋمەتتىك, ەكونومي­كا­لىق ماسەلەلەرىنە قاتىستىپ وتىر­عانىن ءمالىم ەتتى. بۇگىندە اسسام­بلەيادان سايلانعان دەپۋتاتتار “جاڭا قازاقستان” اتتى دەپۋتات­تىق توپ قۇرعان, ونىڭ قۇرامىنا “نۇر وتان” حدپ-دان سايلانعان التى دەپۋتات قوسىلعان. فورۋم جۇ­مىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن دەپۋتاتتار قوناقتارمەن پىكىر الماستى. شاراعا رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتات­تارى, تمد-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جانە شەتەلدىڭ بىلىكتى عالىمدارى قاتىسۋدا, دەپ حابارلادى ءماجى­لىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.