ساياسي ساپار جۇگى سالماقتى

ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ فرانتسياعا رەسمي ساپارى جالعاسۋدا. ساپارى شەڭبەرىندە ول ءوزىنىڭ فرانتسيالىق ارىپتەسى لوران فابيۋسپەن, فرانتسيا پرەزيدەنتىنىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەڭەسشىسى جاك وديبەرمەن, سونداي-اق,  قازاقستان-فرانتسيا ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى, «تotal Upstream» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى يۆ-لۋي دارريكاررەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قازاقستان مەن فرانتسيا سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى دامۋ بارىسىن تالقىلاپ, حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى. ەكى مينيستر كەلىسسوزدەرىنىڭ باستى تاقىرىبى وسى جىلدىڭ سوڭىندا فرانتسيا پرەزيدەنتى ف.وللاندتىڭ قازاقستانعا ساپارىنا دايىندىق ماسەلەسى بولدى. ە.ىدىرىسوۆ اتالعان ساپار قازاقستان مەن فرانتسيا ارا­سىن­داعى, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق باعىتتاعى بىرلەسكەن ارەكەتتەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن جاڭا ءوزارا ءتيىمدى كەلىسىمدەردىڭ جاسالۋىمەن ەستە قالۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىن­تى­ماقتاستىق قازاقستان-فرانتسيا ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنىڭ باس­تى قۇراۋشىسى بولىپ تابىلادى. اتالعان كونتەكستە تاراپتار ەكونوميكالىق سيپاتتاعى ماڭىز­دى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ەكونو­ميكالىق ارىپتەستىك جونىندەگى قازاقستان-فرانتسيا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى مەن قازاقستان-فرانتسيا ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ تابىس­تى جۇمىسىنا قاناعات سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. «2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, فرانتسيانىڭ قازاق­ستان­مەن تاۋار اينالىمى 6 ملرد. دوللاردان اسىپ ءتۇستى. بۇل فران­تسيانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن جەتەك­شى ساۋدا ارىپتەستەر قاتارىندا بە­سىنشى ورىنعا يە ەكەنىن كورسەتەدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى بويىنشا فرانتسيا ءتورتىنشى ورىندا. فرانتسيانىڭ قازاقستانعا سالعان ينۆەستيتسياسى قازىرگى كەزدە  10 ملرد. اقش دوللارىنا جەتىپ وتىر», –  دەپ اتاپ كورسەتتى قر ءسىم باس­شىسى. سۇحباتتاسۋشىلار ەكى ەلدىڭ عارىش سالاسىنداعى ارىپتەستىك, «ەۋروكوپتەر» تىكۇشاقتارىن ءوندىرۋ, اتوم ەنەرگەتيكاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ماشينا جاساۋ ت.ب. سالالارداعى ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك  بايلانىستارىن  ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ە.ىدىرىسوۆ پەن ل.فا­بيۋس قازاقستان-فرانتسيا ىنتى­ماق­تاستىعىنا, سونىڭ ىشىندە ءتۋريزمدى دامىتۋعا,  بيزنەس-بايلانىستاردى جانداندىرۋعا جانە ينۆەستيتسيا­لاردى ىنتالاندىرۋعا ماڭىزدى سەرپىن بەرەتىن استانا مەن پاريج اراسىندا تىكەلەي اۋە بايلانىسىن  ورناتۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق ءسىم باسشىسى قازاقستاننىڭ عىلىم سالاسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىققا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى اراسىندا ءبىر­لەس­كەن عىلىمي جوبالار مەن زەرت­تەۋلەر تابىستى دامۋدا. ءبىز الماتىدا قازاقستان-سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلۋىنا جانە فرانتسۋز مەكتەپتەرىنىڭ اشىلۋىنا تەك ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز», – دەپ مالىمدەدى ول. بۇدان بولەك, حالىقتارىمىز اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ءرولى اتاپ ءوتىلدى. وسى ورايدا, بىلتىر فران­تسيانىڭ قازاقستانداعى مادە­ني كۇندەرىنىڭ ءساتتى ۇيىم­داس­تى­رىلعانىنا نازار اۋدارىلدى. بيىلعى كۇزدە قازاقستاننىڭ فران­تسياداعى مادەني كۇندەرى ءوز دەڭگەيىندە وتەتىنىنە دە سەنىم ءبىلدىرىلدى. كەلىسسوزدەردىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى نەگىزى تاقىرىبى قر-ەو اراسىن­داعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك تۋ­رالى جاڭا كەلىسىمنىڭ جاسالۋى بولدى. «جاڭا كەلىسىم ءوزارا سەرىك­تەستىگىمىزدى بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم مول», دەدى وسى رەتتە ە.ىدى­رىسوۆ. كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەسى ءبىر ماڭىزدى تاقىرىبى رەتىندە ۆيزا راسىمدەرىن ءوزارا جەڭىلدەتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلدى. «ازاماتتارىمىزدىڭ ءوزارا قاتى­ناسۋ ۇدەرىسى وسە ءتۇسىپ وتىر. جىل سايىن ءجۇز مىڭنان استام قازاقستان ازاماتتارى ەۋروپا ەلدەرىنە بارىپ قايتادى. وسى ورايدا, قر مەن ەو اراسىنداعى اعىمداعى ۆيزالىق ءتارتىپ ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇنقاتىسۋدىڭ قازىرگى احۋالى مەن دامۋ دەڭگەيىنە ساي كەلمەيدى», –  دەي وتىرىپ, قر ءسىم باسشىسى فرانتسۋز تاراپىنىڭ بۇل ماسەلەنى شەشۋدە قولداۋ كورسەتەتىنىنە ءۇمىت­تى ەكەنىن ءبىلدىردى. سۇحباتتاسۋشىلار اۋعانستان­دى قالپىنا كەلتىرۋ, سيريا ماسە­لەسى, يراننىڭ يادرولىق باعدار­لا­ماسى جانە ۋكرايناداعى جاعداي سەكىلدى حالىقارالىق وزەكتى ماسە­لەلەر بويىنشا دا پىكىر الماسىپ, اتالعان تاقىرىپتاردا دا ەكى ەل­دىڭ  ۇستانىمدارى ۇقساس ەكەنىن قۋاتتادى. ج.وديبەرمەن كەزدەسۋى بارى­سىندا قر ءسىم باسشىسى قا­زاق­ستان-فرانتسيا ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇنقاتىسۋدا ءوزىنىڭ جوعارى  تيىمدىلىگىن ساقتاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.  «ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ورتاق كوزقاراسى ناتيجەسىندە استانا مەن پاريج اراسىنداعى ساياسي ءوزارا تۇسىنىستىك جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسىپ وتىر. 2008 جىلى قول قويىلعان  ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارت ءوزارا ارەكەتتەستىككە ەرەكشە سيپات بەرۋدە», –  دەدى ە.ىدىرىسوۆ كەزدەسۋ كەزىندە. ي.-ل. دارريكاررەرمەن سۇحباتى بارىسىندا قر ءسىم باسشىسى قازاقستان-فرانتسيا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا,  ول قازاقستان-فرانتسيا ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ باسىم ءرولىن ەرەكشە اتاپ, بۇل الاڭ بولاشاقتا دا ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى دەگەن ءۇمىتىن ءبىلدىردى. «جاسىل تەحنولوگيالاردى» دامىتۋ مەن ەنگىزۋ بويىنشا فرانتسيانىڭ كەڭ اۋقىمدى عى­لىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى فرانتسۋز كومپانيالارىن ەكسپو-2017-ءنى دايىنداۋ مەن وتكىزۋگە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى. ال كەشە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى سىرتقى ساياسات ۆە­دومستۆوسىنىڭ باسشىسى ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ)   باس حاتشى­سىنىڭ ورىنباسارى ۋيليام دەنۆەرسپەن كەزدەستى. سۇحباتتاستار قازاق­ستاننىڭ ەىدۇ-مەن 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان ىنتى­ماقتاستىق باعدارلاماسىنىڭ دايىندالۋ ۇدەرىستەرىن تالقىلادى. ە.ىدىرىسوۆ باعدارلامانىڭ ۇيىمنىڭ قۇرىلىمدىق ءبولىم­شەلەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە بۇل قازاق­ستان­نىڭ مەملەكەتتىك ەكونومي­كالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن بولادى. «ەىدۇ-مەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىلعا ۇمتىلۋ ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتە وسى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ دەڭگەيى مەن ستاندارتتارىنا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىنە نەگىزدەلەدى. بۇل تۋرالى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جاريا ەتتى», – دەپ مالىمدەدى ە.ىدىرىسوۆ. تاراپتار, سونداي-اق, ەىدۇ-نىڭ جاھاندىق بايلانىستار جونىندەگى حاتشىلىعىنىڭ ديرەكتورى ءبونتۋريدىڭ استاناعا الداعى ساپارى ماسەلەلەرىن تالقىلادى. ە.ىدىرىسوۆ, سونىمەن قاتار, ەىدۇ-نىڭ باس حاتشىسى انحەل گۋرريانى جوعارىدا اتالعان باعدارلاماعا قول قويۋ ءۇشىن قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. پاريجگە ساپارى شەڭبەرىندە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قازاقستاندىق باق وكىلدەرى مەن «ەۋرونيۋس» تەلەارناسىنا سۇحبات بەردى. ساۋلەبەك ءبىرجان.