ورالۋ

بالداۋرەن بالعىن شاعى مەن مەكتەپ قابىرعاسىندا وتكىزگەن ءجاسوسپىرىم كەزەڭىن ەلجىرەپ, ەمىرەنە ەسكە المايتىن جان سيرەك. قالاي دەگەندە دە بۇل ادامنىڭ ەڭ الاڭسىز, قامسىز كەزى. ءوزى تا­بال­دىرىعىن اتتاعان التىن ۇيا – مەكتەبىنە ەركەلەيتىن شاعى. جا­رىقتىق قادىر اعامىزدىڭ «مەكتەپ» دەپ اتالاتىن ءبىر تاماشا ولەڭىنىڭ سوڭعى ءتۇيىنى بىلايشا ورىلمەۋشى مە ەدى. امال نە, ارمان ەتىپ سەركەلىكتى, اڭقاۋ كەز مەزگىلىنەن ەرتە ءولىپتى. ءومىر دە مەكتەپ دەيدى, ءومىر بىراق, مەكتەپتەي كوتەرمەيدى ەركەلىكتى. راس قوي. قايران, قاداعاڭ, قالاي ءدال تاۋىپ, ادەمى وي تۇيە بىلگەن دەسەڭىزشى. ءسوز جوق, ءومىر مەكتەپتەگىدەي ەركەلىكتى كوتەرە المايدى. مەكتەپكە دەگەن ساعىنىشتىڭ باستى سىرى مەن سيقىرى دا وسىندا. الدەقاشان مەكتەپ ءبىتىرىپ كەتكەن تۇلەكتەردىڭ ۇشقان ۇياسىنا ءبىر سوعىپ, ورالعىسى كەلىپ تۇراتىنى دا سوندىقتان دەسەك شە؟ بۇل ارادا ەڭ باستى ايتايىن­ دەگەنىمىز – بيىلعى سوڭعى قوڭى­راۋ كۇنى ورال وڭىرىندە مەكتەپ بىتىرگەندەرىنە 20, 30, 40 جانە 50 جىل بولعان تۇلەكتەردىڭ قالىڭ توبى وي مەن قىردان باس قوسىپ, ۇشقان ۇيالارىنا قايتا ورالدى. بۇل – پاراساتتىلىق پەن بەكزاتتىقتىڭ كورىنىسى. مەكتەپكە ءارى ءبىر كەزدەردە وزدەرىن وقىتقان ۇستازدارعا دەگەن شاكىرتتىك قۇرمەت پەن ءىلتي­پاتتىڭ بەلگىسى. سونداي-اق, مۇن­داي ەمەن-جارقىن كەزدەسۋلەر – بۇرىنعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر مەن بۇگىنگى تۇلەكتەردىڭ اراسىنداعى ساباقتاستىق قارىم-قاتىناستاردى جالعاستىرا الاتىن ءتالىمى مەن تاعىلىمى مول شارا. ال, تازا ادامي تۇرعىدان قاراستىرعاندا مەكتەپكە ورالۋ – ءار ادامنىڭ ويىن دا, بويىن دا كادىمگىدەي سەرگىتە الا­تىن, «بالالىق شاققا ساياحات» جا­ساۋدىڭ تاپتىرمايتىن تەتىگى. بالا كەزگە دەگەن ساعىنىش سارتابىن باسۋدىڭ ءورىستى دە ونەگەلى جولى. بۇل جونىندە مۇحيت اتىنداعى قاراتوبە ورتا مەكتەبىن 1964 جىلى بىتىرگەن تۇلەكتەر اتىنان كەزدەسۋدەن كەيىنگى اسەرلەرىن «ەگەمەننىڭ» وبلىستاعى مەنشىكتى تىلشىسىمەن ءبولىسۋدى قاجەت دەپ تاپقان زەينەتكەر اعامىز تولەگەن سافۋللين سىر تيەگىن بىلايشا اعىتتى: – ءبىز بيىلعى 25 مامىر كۇ­نى­ ارادا 50 جىل وتكەن سوڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن ۇشقان ۇيامىزعا قۇيىلعان كەزدە تۋعان جەر توسىندە جيدەلەر گۇلدەپ, جۇپار ءيىسى كوكىرەكتى جارىپ تۇرعانىنا كۋا بولدىق. كوپتەن ەستىلمەگەن بوزتورعاي ءانى مەن ورمان كوكەگىنىڭ ۇنىنە قۇلاق تۇردىك. جانىمىزدان زۋ-زۋ ەتىپ ۇشقان ايىر-قۇيرىق قارلىعاشتارعا سۇيسىنە قارادىق. اۋدان ورتالىعىنىڭ ىرگەسىنەن اعاتىن قالدىعايتى وزەنى دە سول باياعى كۇيىندە. ءبىز سول كۇنى بۇرىنعى مەكتەپ ديرەكتورى ەلتاي كاحوۆ جانە ول كىسىنىڭ زايىبى, باتىس الاشوردا كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى بيجان جانقاداموۆتىڭ قىزى سارا بيجانوۆامەن بىرگە 1918 جىلى باتىس الاشوردا سەزى وتكەن ورىنعا بارىپ, ءتاۋ ەتتىك, – دەدى ول. بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە تولەگەن اعامىز جوعارى ءبىلىم الۋ بۇدان 50 جىل بۇرىن قاراتوبە ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن بارلىق تۇلەكتەردىڭ اسىل ارمانى بولعانىن ايتىپ بەردى. ولار وسى ماقساتتارىنا قول جەتكىزدى دەۋگە دە بولاتىن سەكىلدى. ويتكەنى, 11-سىنىپتى بىتىرگەن 23 ۇل-قىزدىڭ 18-ءى سول جىلى جوعارى جانە ارناۋلى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپتى. ولاردىڭ اراسىندا بۇگىنگى كۇنى ەسىمدەرى ەلگە تانىلعان ۇستازدار مەن دارىگەرلەر, مادەنيەت, ونەر قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار, ەل باسقارعان ازاماتتار دا بارشىلىق. «ال ون جىل ەمەس, ون ءبىر جىل وقىعان سەبەبىمىز, قوسىمشا «مالشى-مەحانيزاتور» ماماندىعىن الىپ, ونى اتتەستاتقا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ءبىر جىلدى ارتىق وقىدىق. ءتايىرى, اۋىل بالاسى مالدىڭ جايى مەن تىركەمەشى بولۋدى بىلمەيتىن بە ەدى. تەككە كەتكەن جىل بولدى مۇنىمىز. بۇل كسرو-داعى حرۋششەۆتىك كەزەڭنىڭ سوڭعى جىلى ەدى», دەيدى ت.سافۋللين. ءسىرا, پارتادان باستالاتىن ەڭ العاشقى ماحاببات, «تەرەزەنىڭ جاقتاۋىنا قىزداردىڭ اتىن ويىپ جازاتىن» ءمولدىر سەزىم, ۇستازدار مەن اتا-انالار تۋعان جەر توپىراعى, ساعىنىش پەن قيماستىقتان تۇرسا كەرەك. ەندەشە, «ەگەمەنگە» 1964 جىلى تۇلەپ ۇشقان ارمانداستارى مەن قۇرداستارىنىڭ اقجارما اماناتتارىن ايتا كەلگەن تولەگەن اعامىز الگىندە ايتىلعان ەكى سوزگە, ياعني ساعىنىش پەن قيماستىق سەزىم­دەرىنە ەكپىن ءتۇسىرۋىمىزدى ءوتىنىپ ەدى. البەتتە, ءبىز ول كىسىنىڭ ايتقانىنا قيانات كەلتىرمەي, وسى جولداردى جازعاندى ءجون دەپ بىلدىك. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.