كەشە بۋرابايدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى.
شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ – ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. وسى ورايدا, بۇگىندە قازاقستاندى وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق حاب رەتىندە قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالىپ, ءىس-شارالار اتقارىلۋدا. ماسەلەن, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى كەزەڭىندە بۇۇ ساۋدا جانە دامۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسىنىڭ (يۋنكتاد) باعالاۋى بويىنشا, قازاقستان شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ كولەمى بويىنشا توپ-20 كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرىپ, وتپەلى ەكونوميكالى ەلدەر اراسىندا ەكىنشى ورىنعا تۇراقتاعان. ءۇيدمب ىسكە اسىرۋ كەزەڭىنە 2005 جىلدان بەرى وڭدەۋشى سەكتورعا بارلىق جالپى تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ 70 پايىزدان استامى نەمەسە 14 ملرد. دوللار تارتىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرگە 100-دەن استام جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.
شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ توراعالىعىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن كەڭەسشى-كونسۋلتاتيۆتى ورگان بولىپ تابىلادى. كەڭەس 1998 جىلى ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق قىزمەت پەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن شەتەلدىك ينۆەستورلار اراسىنداعى تىكەلەي ۇنقاتىسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتى مەن ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ باستى اسپەكتىلەرى بويىنشا قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىمدار مەن ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ كەڭەستىڭ باستى مىندەتى سانالادى.
بۇگىندە ەلىمىز شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ بويىنشا جۇمىستى كەلەسى جىلدان باستالاتىن يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە جالعاستىرۋعا نيەتتەنىپ وتىر. بۇل رەتتە ءاربىر باسىمدىققا يە سەكتور ءۇشىن ترانسۇلتتىق كومپانيالار تارتىلادى. ۇكىمەت بۇل بويىنشا 162 ترانسۇلتتىق كومپانيانى ايقىندادى, ونىڭ ىشىندە 72 كومپانيا ەكونوميكاعا تارتىلماق.
ال شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ ءوزى قۇرىلعان كەزدەن باستاپ ونىڭ 26 پلەنارلىق وتىرىسى وتكىزىلسە, ولاردا ەلدەگى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قۇقىقتىق احۋالدى جاقسارتۋ, قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, سالىق سالۋ مەن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن اكەلۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق ءيميدجىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانعان.
شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ بيىلعى, ياعني 27-ءشى وتىرىسى «شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكىنشى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق بەس جىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ ءماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا ءوربىدى.
شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسى باستالماس بۇرىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. پرەزيدەنت شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنە قاراتا ايتقان ءسوزىندە: «شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ 27-ءشى وتىرىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عاجايىپ جەرى, حالقىمىز «قازاقستان شۆەيتسارياسى» اتاپ كەتكەن بۋرابايدا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. ءبىز بۇل جەردە تۋريستىك سالانى دامىتۋدى كوزدەۋدەمىز. كەڭەس وتىرىسىنىڭ جۇمىسىن باستاماس بۇرىن مەن سىزدەرگە تاعى دا قازاقستاننىڭ مامانداندىرىلعان حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىعىنا يە بولعانىن جەتكىزگىم كەلەدى. كۇنى كەشە عانا قازاقستانعا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ تۋى تابىس ەتىلدى. بۇل – قازاقستانعا دەگەن سەنىمنىڭ سيمۆولى, حالىقارالىق مارتەبەگە يە ۇلكەن شارانىڭ قازاقستاندا وتۋىنە بايلانىستى ەلىمىزدى باعالاۋدىڭ ءبىر ايعاعى», – دەدى ەلباسى.
وسىلايشا, شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ ماسەلەلەرىنە ارنالىپ, ەكسپو-2017 تىركەۋ دوسەسىن قورعاۋعا بايلانىستى بەرىلگەن حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ تۋىن قابىلداۋ سالتاناتىمەن باستالدى.
ال قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ سوزىندە ينۆەستورلارمەن تۇراقتى كەزدەسۋ جاقسى داستۇرگە اينالعانىن, ال كەڭەس ءوزىن شەتەلدىك بيزنەس ءۇشىن دە, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە ەڭ ماڭىزدى تاقىرىپتاردا اشىق ديالوگ قۇرۋدىڭ ءتيىمدى الاڭى رەتىندە كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ءۇشىن قازىرگى وتكىزۋ نارىقتارىن كەڭەيتۋگە جانە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتۋ وڭىردە دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستاردى جولعا قويۋعا ىقپال ەتەدى. كەيبىر ەلدەردە احۋال تۇراقسىزدانىپ, ينۆەستيتسيالىق كليمات ناشارلاپ وتىرعان كەزدە قازاقستاندا ەكونوميكالىق وداقتىڭ ارقاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن جاڭا ءمۇمكىندىكتەر اشىلۋدا, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ورتاق نارىعىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن وڭتايلى الاڭ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. بىرەگەي ينۆەستيتسيالىق شارتتار, ەڭ تومەنگى سالىقتار جانە ينۆەستورلار مەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستارىنىڭ تۇراقتىلىعى ءبىزدىڭ ەلدى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ الىپ نارىعىنا كىرەتىن «ۇزدىك» قاقپا رەتىندە كورسەتەدى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىنا توقتالعان مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىسپەن بايلانىستى تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان, قازاقستان جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ەكونوميكانىڭ وڭدەۋشى سالالارىنا ينۆەستورلار تارتا العانىن اتاپ ءوتتى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 4 جىلدا جالپى سوماسى 2,4 تريلليون تەڭگەنىڭ 651 جوباسى ىسكە قوسىلدى, 70 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. وسى جوبالاردىڭ ءاربىر جەتىنشىسى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى مۇنداي جوبالاردىڭ قاتارىندا «الستوم» كومپانياسى ۇيىمداستىرعان استاناداعى ەلەكتروۆوزدار ءوندىرىسىن, «رەنو», «نيسسان» جانە «اۆتوۆاز» كومپانيالارىمەن ءبىرلەسكەن اۆتوقۇرامداۋىشتار ءوندىرىسىنىڭ تولىق تسيكلدى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اتادى.
مەملەكەت باسشىسى الەمدەگى تۇراقسىز ەكونوميكالىق احۋالدىڭ سالدارىنان شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيالار اعىنى قىسقارىپ جاتقان جاعدايدا قازاقستان ينۆەستورلار ءۇشىن تۇراقتى ءارى سەنىمدى سەرىكتەس بولىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. الەمدىك داعدارىستارعا قاراماستان, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز ورنىقتى دامۋ قارقىنىن جوعالتپادى. ءبىز ينۆەستورلاردى بارلىق جاعىنان قولدايمىز جانە قولداۋ شارالارىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى باعدارلاماسىنىڭ باسىمدىقتارىنا توقتالعان مەملەكەت باسشىسى شەتەل ينۆەستورلارىمەن سەرىكتەستىكتىڭ بىرقاتار نەگىزگى تاسىلدەرىن اتادى. قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى جاعىمدى ماكروەكونوميكالىق كليمات قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن ايتتى. قازاقستان ون جىلدان استام ۋاقىت بويى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورنىقتى ماكروەكونوميكالىق ورتا قۇردى. وسى كورسەتكىش بويىنشا ءبىز 2013 جىلى 23-ورىندى يەلەنۋ ارقىلى قازىردىڭ وزىندە باسەكەلەستىكتىڭ جاھاندىق يندەكسىندە العاشقى وتىزدىق ەلدەرى قاتارىنا كىرىپ وتىرمىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى ينۆەستورلار ءۇشىن قوسىمشا قولايلى شارتتار تۋدىراتىنىن ايتتى. ويتكەنى, ەلىمىزدە ساۋدا, ينۆەستيتسيا, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ سالالارىندا حالىقارالىق ەرەجەلەر قولدانىلاتىن بولادى.
ينۆەستورلارعا جاردەمدەسۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى شاراسى رەتىندە قارجىلىق قولداۋ ماسەلەسى اتالدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بەس جىل بويىنا شامامەن 600 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. سونداي-اق, ۇلتتىق قوردان تاعى 1 تريلليون تەڭگە ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. وعان قوسىمشا, دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن, ازيا دامۋ بانكىمەن جانە يسلام بانكىمەن نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە دە قول قويدىق, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى بيزنەس بايلانىستار مەن كاسىپكەرلەردىڭ حالىقارالىق كووپەراتسياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ۆيزالىق كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. بۇگىن ءبىز قازاقستاندا بارىنشا جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك تانىتقان ون مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى ءۇشىن بىرجاقتى ۆيزاسىز رەجىم ورناتۋ تۋرالى حابارلايمىز. بۇل تىزىمگە اقش, نيدەرلاند, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, مالايزيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, كورەيا رەسپۋبليكاسى جانە جاپونيا كىردى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ينۆەستورلاردى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە ءتيىستى كادرلار دايارلاۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى. سىزدەردى كورپوراتيۆتىك عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ورتالىقتار قۇرۋعا جانە ولاردى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلىپ جاتقان استانا بيزنەس كامپۋس عىلىمي پاركى اۋماعىندا ورنالاستىرۋعا شاقىرامىن, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كادر دايارلاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاعان قازاقستان پرەزيدەنتى ۇكىمەتكە ينۆەستورلاردى كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن باسقارۋعا تارتۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. وسى ورايدا ول شەتەلدىك ينۆەستورلاردى جوسپارلانىپ وتىرعان 700-گە جۋىق كومپانيانى جەكەشەلەندىرۋگە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2015 جىلى «ەۋروكودتار» جۇيەسىنە كوشۋدىڭ جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى ساراپتاما بويىنشا قىزمەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن باسەكەلىك ورتاعا بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن دە اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى كاپيتال سالۋدىڭ مەيلىنشە پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى رەتىندە شيكىزات, وڭدەۋشى ونەركاسىپتى, يننوۆاتسيالىق سالالاردى, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, تۋريزم جانە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىن اتادى.
وتىرىس بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى باسىمدىعى بار باعىتتاردىڭ تارتىمدىلىعىن كوتەرۋ ءۇشىن ۇكىمەت ازىرلەگەن اۋقىمدى ىنتالاندىرۋ پاكەتى تۋرالى دا ايتتى. اتاپ ايتقاندا, يندۋستريالاندىرۋدىڭ وسى سالالارىنداعى ينۆەستورلار كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەۋدەن جانە جەر سالىعىنان 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلادى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت نىساندى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن شەتەلدىك ينۆەستورلارعا كۇردەلى شىعىستارىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن وتەپ بەرەتىن بولادى. بۇل ورايداعى تاعى ءبىر شەشىم – ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىندە جانە نىساندى ىسكە قوسقاننان كەيىن ءبىر جىل ەشقانداي كۆوتاسىز جانە رۇقساتسىز جۇمىس كۇشىن تارتۋ بولىپ وتىر.
سونداي-اق, ينۆەستورلارعا قوسىمشا قۇن سالىعى مەن اكتسيزدەن باسقا, بارلىق سالىقتار مەن ءتولەمدەردىڭ مولشەرلەمەلەرىنە قاتىستى زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرىلەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ينۆەستورلار ءۇشىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن جۇمىس كەزىندە «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. بۇدان بولەك, ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن» ينستيتۋتى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ەنگىزىلەتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى باسىمدىعى بار سالالاردا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىنداردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تاپسىرىستار الۋىنا جاردەم جاسالاتىنىنا نازار اۋداردى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى.
مەملەكەت باسشىسىنان كەيىن ءسوز ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى سۋما چاكرابارتيگە بەرىلدى. ول ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ساياساتتى قولعا الۋى ءوز كەزەگىندە ەل ەكونوميكاسىن ىلگەرىلەتىپ, العا جىلجىتاتىن جاڭا جوبالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە جول اشاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل – مىقتى ينستيتۋتتارمەن دامىعان نارىقتىڭ قالىپتاسۋىنا دا مۇمكىندىك بەرىلەدى دەگەن ءسوز. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە قازاقستاندى ەكونوميكانىڭ جاندانۋى مەن دامۋىنا ءتيىمدى العىشارتتار جاساي الاتىن جانە سونىڭ ناتيجەسىن كورە الاتىن ەل رەتىندە باعالايمىز. قازاقستان از عانا ۋاقىت ىشىندە ءوزىنىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرە الاتىن ەل رەتىندە دالەلدەپ بەردى. بىراق, بۇل جەتىستىگىن ەسەلەۋگە دە ونىڭ مۇمكىندىگى كوپ ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىن. وسى ماقساتتا ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن جاقسارتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل رەتتە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ءرولى ايرىقشا, دەدى سۋما چاكرابارتي.
بۇدان كەيىن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ ءسوز سويلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىز قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق ماقساتىن ايقىندادىڭىز. سوندىقتان, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ەڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى قازاقستاندى ءارى قاراي دا يندۋستريالاندىرۋ بولماق. ءسىز 2010 جىلى ىسكە قوسقان يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىسى ۇلتتىق ەكونوميكانى قۇرىلىمدىق جاعىنان قايتا قۇرۋعا سەرپىن بەردى جانە ەكونوميكانىڭ وسۋىنە العىشارت جاسادى. ال بۇل – الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ءۇشىن رەتسەسسيا مەن ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ جاعدايىندا وتە ۇلكەن كورسەتكىش, دەدى ءا.يسەكەشەۆ.
ماسەلەن, دەپ جالعادى ءسوزىن ءا.يسەكەشەۆ, بۇگىندە ەلىمىزدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋى بايقالادى. ونەركاسىپتە جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانى, سوڭعى كەزدەرى, 125 مىڭعا كوبەيىپ, 1 ملن. ادامنان اسىپ كەتتى. بۇل – الەمنىڭ وزگە ەلدەرىندە جۇمىس ورىندارى قىسقارتىلىپ جاتقان كەزدە بايقالىپ وتىرعان جاقسى ۇدەرىس. العاشقى بەسجىلدىق جوسپارىن ورىنداۋ كەزەڭىندە وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ, جاڭا ونەركاسىپ ورىندارىن اشۋعا قاتىستى بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. مىسالى, ءبىر عانا وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىندا شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن قۇنى 5 ملرد. دوللار بولاتىن 59 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. بۇعان قوسا, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءالى 86 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ قيسىندى جالعاسى بولدى. سوندىقتان, يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىسى ديناميكالىق تۇرعىدا ءجۇرىپ وتىرادى. بۇل رەتتە, العاشقى بەسجىلدىقتا كەزدەسكەن كەمشىلىكتەر مەن ءالى دە جالعاسىپ كەلە جاتقان جاھاندىق رەتسەسسيامەن بايلانىستى قيىندىقتار, حالىقارالىق باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋى مەن الەمدىك ونەركاسىپتىڭ اعىمداعى ترەندتەرىمەن بايلانىستى ۇدەرىستەر ەسكەرىلدى, دەدى ءا.يسەكەشەۆ.
وسىلاي دەي كەلە, ول مەملەكەت الدىندا تۇرعان ءىس-شارالار تۋراسىندا بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى اتقارىلاتىن جۇمىس يندۋستريالىق دامۋ اياسىنداعى باعىتتار توڭىرەگىندە ءوربيتىن بولادى. بۇل رەتتە, ارنايى ساراپتاما جۇرگىزىلىپ, يندۋستريالىق دامۋعا قاتىستى جوسپارلار بەكىتىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە 6 وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ اناعۇرلىم ىلگەرى كەتكەن سەكتورلارى انىقتالىپتى. ولار ەكسپورتتىق الەۋەتكە يە. ولارعا مەملەكەت ايرىقشا نازار اۋدارىپ, قارجىلىق رەسۋرستاردى قۇياتىن بولادى.
ولارعا ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىن, ماشينا جاساۋ, قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيانى, مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي حيمياسى سالاسىن, اگروحيميا مەن حيميكاتتارعا ارنالعان ونەركاسىپتى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن ونەركاسىپتى جاتقىزۋعا بولادى. ەكىنشى باعىت – قارجىلاندىرۋ مودەلى. بۇل رەتتە, «قارجىلىق تەتىك» ىسكە قوسىلادى. ال جالپى قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ بىرنەشە قاعيداتتار نەگىزىندە جۇزەگە اساتىن بولادى. ماسەلەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ 80 پايىزى باسىم باعىتقا يە سالالارعا ءبولىنەدى, قالعان 20 پايىزى فارماتسەۆتيكا, جەڭىل ونەركاسىپ سەكىلدى ءوڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ وزگە دە سالالارىنداعى كەيبىر جوبالارعا ولاردىڭ تيىمدىلىگىنە كوز جەتكەن جاعدايدا عانا باعىتتالاتىن بولادى, دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ءا.يسەكەشەۆ كلاستەرلەردى دامىتۋ ءۇشىنشى باعىتتا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستاردىڭ ءبىرى بولاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەكىنشى بەسجىلدىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە كلاستەرلىك تەتىك جەكەمەنشىك سەكتوردى مەيلىنشە كوبىرەك تارتۋ ارقىلى جانداندىرىلماق. ءتورتىنشى باعىت 10 ەركىن ەكونوميكالىق ايماق اياسىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى. ولار ينۆەستورلاردىڭ ءوسۋى ءۇشىن ايرىقشا «نۇكتە» بولماق. بۇل جەرلەردە ينۆەستورلارعا ساپالى كاسىبي باسقارۋشىلىققا نەگىزدەلگەن ينفراقۇرىلىم ۇسىنىلادى. ال باسقارۋشىلىققا Jourong جانە Dubai Port World سىندى الەمدىك دەڭگەيدە تانىمال كومپانيالاردى تارتۋ قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن.
بەسىنشى باعىت بويىنشا ەكسپورتتى كەڭەيتۋ كوزدەلمەك. بۇل ورايدا, ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدىڭ جالپىۇلتتىق جۇيەسى قۇرىلماق. وعان ساراپشىلىق, قارجىلىق جانە ساقتاندىرۋ ءتوڭىرەگىندەگى قارجىلىق قۇرالدار ەنگىزىلەتىن بولادى. التىنشىدان, يندۋستريالاندىرۋ كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ نەگىزىندە دە جۇزەگە اسىرىلماق. ارينە, يندۋستريالاندىرۋ جۇيەسىن كاسىبي كادرلارسىز كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى اياسىندا 10 تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنى مەن 11 تەحنيكالىق كوللەدج تاڭدالىپ الىندى. بۇل وقۋ ورىندارى 55 مىڭعا تارتا تەحنيكالىق مامانداردى دايارلايتىن بولادى, دەدى ءا.يسەكەشەۆ.
سونداي-اق, پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا مالايزيا, سينگاپۋر سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلەتىنىن جەتكىزدى. سول ارقىلى قازاقستان كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭا وندىرىستەردى يگەرىپ, ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. ال 2019 جىلعا قاراي قازاقستاندا ەكسپورتتىق الەۋەتى 3 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭ جاڭا وندىرىستىك كاسىپورىندار بوي كوتەرەدى. ءۇيدب-نىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ۇكىمەت كوپتەگەن شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە دجەنەرال ەلەكتريك, پولفارما, انادولۋ گرۋپپ, شەۆرون سەكىلدى كومپانيالار قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى. بۇل رەتتە, شەلل سەكىلدى كومپانيالارعا دا بىزگە ەكسپورتتىق تۇرعىدا قولداۋ بىلدىرگەندەرى ءۇشىن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. جالپى العاندا, ينۆەستورلارعا جاسالىپ وتىرعان جاعدايلار مەن ەلىمىزدە وسىعان قاتىستى قولعا الىنىپ جاتقان ءىس-شارالار قازاقستاندى وڭىرىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق حابتاردىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىز, دەدى ءا. يسەكەشەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
«توتال» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, «توتال ەكسپلورەيشن ەند پروداكشن» ءبولىمشەلەرىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان-فرانتسيا ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى يۆ-لۋي دارريكاررەر, «دويچە بانك فرانكفۋرت» كومپانياسىنىڭ ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى بويىنشا باس اتقارۋشى ديرەكتورى, باسقارما ديرەكتورى, قازاقستان-گەرمانيا ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى پيتەر تيلسكە, «ەني» كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى كلاۋديو دەسكالتسي, «دجي-ي وي ەند گاز» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى لورەنزو سيمونەللي, «انادولۋ گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى تۋندجاي وزيلحان, «تەلياسونەرا» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى يوحان داننەليند, ەۋرازيالىق تابيعي رەسۋرستار كورپوراتسياسىنىڭ (ENRC) اكتسيونەرى الەكساندر ماشكەۆيچ, «سبەربانك روسسي» باسقارماسىنىڭ توراعاسى گەرمان گرەف, «كامەكو» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باسقارۋشى ديرەكتورى تيم گيتتسەل, «ەرنست ەند يانگ» كومپانياسىنىڭ باسشىسى كارل دجوانسسون ءسوز سويلەدى.
ماسەلەن, كەڭەس وتىرىسىنداعى كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى تاقىرىپ تۋراسىندا ءسوز العان «تەلياسونەرا» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى يوحان داننەليند: «مەن قازاقستاننىڭ ىرگەلى باستامالارىنا قۇرمەتپەن قارايمىن. اسىرەسە, تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگوقۋاتتار قىزمەتىندەگى بەلسەندىلىك الەم نازارىنا ىلىگۋدە. بۇل ورايدا, ءبىزدىڭ كومپانيا ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىقتى, ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستاردى نىعايتۋعا ارقاشان مۇددەلىلىك تانىتادى. بۇل باعىتتاعى جۇيەلى جۇمىس ەلەۋلى قايتارىم بەرۋدە. قازىردىڭ وزىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا 2 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا جۇمىلدىرىلىپ, مىڭداعان جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى», دەدى. سونداي-اق, يوحان داننەليند ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ ەكپىندى كەزەڭى باستالاتىنىن اتاپ كورسەتىپ, مۇندا كومپانيانىڭ ۇلەسى ەلەۋلى بولاتىندىعىنا نازار اۋداردى. قازىر بۇل كومپانيا قىزمەتىن 13 ميلليون قازاقستاندىق پايدالانىپ وتىر ەكەن. الداعى كەزدە قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتۋگە قولايلى مۇمكىندىك تۋاتىن بولادى.
ەۋرازيالىق تابيعي رەسۋرستار كورپوراتسياسىنىڭ (ENRC) اكتسيونەرى الەكساندر ماشكەۆيچ سوڭعى ءتورت جىلدا ەۋرازيا توبى قازاقستان ەكونوميكاسىنا 5 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيعانىن اتاپ كورسەتتى. جالپى قۇنى 2 ميللياردتان استام دوللاردى قۇرايتىن 12 ينۆەستيتسيالىق جوبا – ەۋرازيا توبىنىڭ جانە ونىڭ 70 مىڭعا جۋىق ۇجىمىنىڭ ءۇيد مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قوسقان ۇلەسى. وسى باعدارلاماداعى ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيامىزدىڭ ۇلەسى – 13 پايىز. جاڭادان 2 500-دەن استام جۇمىس ورىندارى اشىلدى. كەلەسى بەسجىلدىققا ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيا 4 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن بولادى, ولاردىڭ 1 ميلليارد دوللارعا جۋىعى وڭدەۋشى سالا جوبالارىنا جۇمسالماق. بۇل جوبالار يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ەندىرىلۋىن كوزدەيدى جانە ونىمدىلىك پەن ەنەرگوتيىمدىلىك وسىمىنە, ءوزىندىك قۇننىڭ تومەندەۋىنە جانە ەكولوگيانىڭ جاقسارۋىنا باعىتتالعان, دەدى ول.
سونداي-اق, ا.ماشكەۆيچ ينۆەستيتسيانى ىنتالاندىرۋ پاكەتى تۋرالى ويلارىن بىلايشا جالعاستىردى: «قازاقستاننىڭ نەگىزگى جۇيە قۇراۋشى مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندارى وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا قۇرىلعاندىقتان, كەڭ اۋقىمدى رەنوۆاتسيالار قاجەت. تەك وسىلاي عانا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ساقتاۋعا بولادى. ال قولدانىستاعى ءوندىرىستىڭ رەنوۆاتسياسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى جاڭا زاۋىتتاردىڭ قۇرىلىسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالار كولەمىنەن كەم ەمەس. مىسالى, اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىنداعى ەكى تسەحتىڭ رەنوۆاتسياسىنا شامامەن 260 ملن. دوللار باعىتتاۋ قاراستىرىلعان. بىراق ۇكىمەت ۇسىنعان پاكەتتەگى جەڭىلدىكتەر مۇنداي جوبالارعا قولدانىلمايدى ەكەن. سالىق جەڭىلدىكتەرىن بەرۋدەگى تەڭسىزدىك جاعدايى ينۆەستورلاردىڭ قولدانىستاعى كاسىپورىندارعا سالىمدار سالۋعا ىنتاسىن ايتارلىقتاي تومەندەتەتىنى انىق. وسىعان وراي, پاكەتتە قاراستىرىلعان سالىق جەڭىلدىكتەرىن قولدانىستاعى ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ مەن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ينۆەستيتسيالارعا دا تاراتۋدى ۇسىنامىز».
ا.ماشكەۆيچ, سونىمەن قاتار, جاڭادان بەلگىلەنگەن ىنتالاندىرۋ شارالارىن قازىر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جانە جاقىن ۋاقىتتا قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن ستراتەگيالىق جوبالارعا دا قولدانسا, ءادىل بولار ەدى دەگەن ويىن جەتكىزدى. مىسالى, دەدى ول, قۋاتتىلىعى 440 مىڭ توننا, قۇنى 850 ملن. دوللار بولاتىن جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن الايىق. بۇل – سوڭعى 5 جىلدا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلعان يننوۆاتسيالار بويىنشا بالاماسى جوق ءىرى جوبا. ونىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى. جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىن وسى جوباعا دا قولدانسا ءجون بولار ەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك باعىتتى قولداعان جۇمىستارىنا توقتالدى. ەۋرازيا توبىنىڭ سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە سالعان الەۋمەتتىك ينۆەستيتسياسى 100 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇرادى. بۇل – قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭارۋىنا قوسقان ءبىزدىڭ قوماقتى ۇلەسىمىز, دەدى ول.
ال «سبەربانك روسسي» باسقارماسىنىڭ توراعاسى گەرمان گرەف قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ەل تۇرعىندارىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىمەن جانە ەكسپو كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ قۇقىعىن جەڭىپ الۋىمەن قۇتتىقتادى. بۇگىندە سبەربانك قىزمەتتەرىن دۇنيەجۇزىندەگى 22 ەلدىڭ 110 ميلليون جەكە تۇلعاسى جانە 1 ميلليونعا جۋىق كاسىپورىندارى پايدالانادى. «سبەربانك» اق ەب – سبەربانك حالىقارالىق توبىنا كىرەدى. بۇل قۇرىلىم قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىندا جەتى جىل بويى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى جانە اكتيۆتەرىنىڭ كولەمى بويىنشا قازاقستانداعى ەدب اراسىندا ءتورتىنشى ورىنعا يە. ونىڭ 107 قۇرىلىمدىق بولىمشەدەن تۇراتىن فيليالدىق جەلىسى بار.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ پلەنارلىق ءماجىلىسى اياسىندا «سبەربانك روسسي» مەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. وسىعان بايلانىستى گەرمان گرەف: «يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قازاقستاننىڭ الدىندا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى ماقساتتار تۇر. ول ەلەۋلى ينۆەستيتسيالار كولەمىن تالاپ ەتەدى. وسىنداي جاعدايدا سبەربانك مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى شەگىندە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا نىسانىن ۇسىنۋعا دايىن. ول – مەملەكەتتىك كومپانيالارمەن, جەكە سەكتورمەن جانە دامۋ ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ ءىرى يندۋستريالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ», دەگەن ۇستانىمىن ورتاعا سالدى.
«انادولۋ گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى تۋندجاي وزيلحان: «ءبىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى قارقىن مەن ونىڭ اۋقىمدىلىعىنا ريزا كوڭىلمەن تىلەكتەسپىز. قازاقستان الەمنىڭ دامىعان يندۋستريالىق 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار دەپ سانايمىز. ءبىزدىڭ «ەفەس» جانە «كوكا-كولا يچەچەك» سياقتى ءىرى كومپانيالارىمىز ءوز ينۆەستيتسياسىنىڭ ءتيىمدى قايتارىمىن كورىپ وتىر. الماتىداعى گازدالعان جانە باسقا سۋسىندار شىعاراتىن زاۋىتىمىزدا 800-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. كومپانيانىڭ قازاقستاندا قىزمەتىن باستاعان جىلداردان بەرگى ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 1 ميلليون اقش دوللارىنا جەتتى. قازىر ءبىز استانادا جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىن باستادىق. مۇنداعى قارجى قۇيىلىمىنىڭ جالپى كولەمى 420 مىڭ دوللاردى قۇراماق», دەدى.
«ەفەس قازاقستاننىڭ» قاراعاندى جانە الماتى قالالارىندا سىرا زاۋىتتارى بار. قازىر كومپانيانىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 8 پايىزدان 60 پايىزعا جەتىپتى. قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ جاقسارۋى كومپانيانىڭ الداعى قىزمەتىنە سەرپىن بەرەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
«كامەكو» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باسقارۋشى ديرەكتورى تيم گيتتسەل: «كومپانيامىز 1993 جىلدان بەرى قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, وسىناۋ عاجايىپ ەلدىڭ دامۋ باسپالداقتارىنا كۋامىز. بۇل ۇمتىلىستاردى تىلەكتەستىك نيەتپەن قولداپ كەلەمىز. ماسەلەن, ينكاي كەن ورنىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى (147 مىڭ توننا ۋران) مەملەكەتتىڭ پايدالى قازبا بايلىقتارى قورىن تولىقتىرۋعا سەپتەستىك. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە قوماقتى جۇمىستار بەلگىلەنىپ وتىر. بۇل ءبىزدىڭ دە جاڭا ساتىلارعا كوتەرىلۋىمىزگە مۇمكىندىك جاسايدى», دەسە, «ەرنست ەند يانگ» كومپانياسىنىڭ وكىلى كارل دجوحانسسون: «قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن زەرتتەۋدىڭ بيىلعى قورىتىندىسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا العىشارتتار قالايتىنىن كورسەتتى. بۇل – سۇراۋ سالىنعان 27 ەلدىڭ 200-دەن استام ينۆەستورىنىڭ ورتاق پىكىرى. وسى كورسەتكىش الداعى ءۇش جىلدا بۇرىنعى دەڭگەيدەن دە وسە تۇسپەك. مۇنى ءبىز ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي تۇراقتىلىقپەن بايلانىستىرامىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋى بۇل باعىتتاعى سەرپىندى قۋاتتاندىرا تۇسپەك», دەگەن ويىمەن ءبولىستى.
ءىس-شارانىڭ قورىتىندى ءبولىگىندە «بۋراباي-قوستاناي» تەلەكوپىرى بولىپ, ونىڭ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى «تويوتا» اۆتوموبيلدەرىن شىعارۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە قوسۋ راسىمىنە قاتىستى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ كەلەسى وتىرىسىندا قازاقستانداعى اگروبيزنەستى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى جانە ونى شىمكەنتتە وتكىزۋدى ۇسىندى.
وتىرىستان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەڭەسكە قاتىسۋشىلارمەن بىرگە ششۋچە كولىنىڭ جاعاسىنا تىگىلگەن ەتنو-اۋىلدى ارالاپ كوردى.
باقبەرگەن امالبەك,
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي كەنتى.
