قاشانعى قاس-قاباعىنا قارايمىز؟

بەيرەسمي كوزدەردەن الىنعان دەرەكتەر بويىنشا, قىرعىز جاعىنىڭ سۋ بەرۋدى توقتاتۋىنىڭ تۋىنداۋىنا قازاقستان جاعىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارانى جابۋى سەبەپ بولعان سياقتى. ەلباسىمىز شەكارانى اشۋعا رۇقسات جاساعاننان كەيىن, 20 مامىردان باستاپ سۋدى جايلاپ جىبەرۋگە رۇقسات بەرىلگەن. وسىنداي ارەكەت­تەردىڭ ارقاسىندا سۋدىڭ باسىندا وتىر­عان قىرعىزدار ءومىر بويى كەز كەلگەن جاعدايدا بىزگە قوقان-لوققى كورسەتىپ, ءبىزدى قورقىنىشتا ۇستاماقشى.قىرعىز جاعىنان اعىن سۋدى بوگەگەن جاعدايدا جامبىل وبلىسىنىڭ 100 مىڭ گەكتاردان اسا القاپتارىنداعى اۋىل شارۋا­شى­لىعى داقىلدارىنىڭ ءونىمىن جوعالتۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن. جامبىل وبلىسى اگروقۇرىلىمدارى ەگىنشىلىككە قاجەتتى سۋدى نەگىزىنەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان الادى. بۇل وبلىستا باسىم كوپشىلىگى سۋدى قاجەت ەتەتىن قىزىلشا ەگىلەتىندىكتەن, 2008 جىلى مەركى, بايزاق, قورداي اۋداندارىندا سۋ تاپشىلىعىنان قىزىلشا جانە باسقا دا ەگىندىكتەر كۇيىپ كەتتى. سەبەبى, قىرعىزداردىڭ وزدەرىنە سۋ جەتىسپەي, ولار سۋدى ماناس اۋدانىنىڭ سۋارمالى جەرلەرىنە عانا جىبەرىپ وتىردى. ءبىز قىرعىزدار قاشان سۋ بەرەدى دەپ كۇتىپ وتىرامىز. سۋ بەرمەگەن جاعدايدا, ارينە, ەگىنىمىز شىقپايدى. ال بىزدەردە سۋ جينايتىن, ساقتايتىن قويما سوعىلعان جوق. تەرىس-اششىبۇلاق سۋ قويماسىندا قىس-كوكتەم كەزىندە جينالعان سۋ تەك جامبىل اۋدانىنىڭ ەگىن سۋارۋىنا عانا جەتەدى. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, كوپ جىلدار بويى تالاي جيىنداردىڭ تالقىسىنا ءتۇسىپ, كوكەيكەستى ماسەلەگە اينالعان “كوكساراي” سۋ بوگەتى ماڭىنداعى ماڭىزدى اڭگىمەگە اقىرى نۇكتە قويىلىپ, وڭتۇستىك قازاقستان مەن قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارىن الاڭداتقان قاۋىپتى, ءارى قوردالانعان كۇردەلى تۇيتكىلدەردى شەشەتىن سۋ رەتتەگىشى ىسكە قوسىلدى. كۇرمەۋى قيىن بولعان, تاعدىرى ەلباسىنىڭ ىقپالىمەن, زوردىڭ كۇشىمەن شەشىلگەن “كوكساراي” سۋ رەتتەگىش بوگەتى بيىلعى جىلدىڭ وزىندە ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدى. كوكساراي ارناسىن سالعانشا قىرعىزداردان سۋدى شاردارا سۋ قويماسىنا از جىبەرۋىن سۇراپ, وزبەكستان وزدەرىنە سۋدى كوپ جىبەرۋىن قالاپ جاتاتىن. سونىڭ وزىندە وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ءبىراز جەرىن سۋ الىپ كەتىپ, جىلىنا 1,5 ملرد. تەڭگە قاراجات جۇمساپ, سىرداريانىڭ ارناسىن جوندەپ, قيراعان ەلدىڭ ۇيلەرىن قالپىنا كەلتىرىپ شىعىنعا بەلشەدەن باتىپ جاتاتىنبىز. قوسالقى سۋ قويماسىن سالۋعا كەيبىرەۋلەردىڭ قارسى بولعانىن ايتساڭىزدارشى. ەكولوگيا بۇزىلادى دەيدى, سۋ بارعان جەردە ەكولوگيا بۇزىلۋشى ما ەدى؟ تەك ەلباسى تىكەلەي نۇسقاۋىمەن سالعىزباسا, وسىلاي ميللياردتاعان قاراجاتتى سۋدان كەلگەن زارداپقا شىعىنداپ جاتار ەدىك. بيىل جاۋىن-شاشىن كوپ بولدى. سوعان قاراماي, شاردارا سۋ قويماسى اسىپ-تاسىعان جوق. بۇل – كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنىڭ ارقاسى. سىردىڭ تاسقىن سۋىنىڭ زاردابىن وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارى سوڭعى 10 جىلدىڭ كولەمىندە قاتتى تارتىپ كەلسە, كيروۆ سۋ قويماسى جامبىل جۇرتىن الاڭداتۋدا. سۋ باسىندا قىرعىز اعايىنداردىڭ وزىمبىلەرمەندىگى قازەكەمدى قاتەرلى جاعدايدا قالدىرىپ وتىر. ەڭىس­­تەگى, تومەنگى ويپاتتارعا ورنالاسقان كوپ­تە­گەن ەلدى مەكەندەردە سۋ استىندا قالۋ قاۋپى بار. حالىقارالىق سۋ-ەنەرگەتيكا كونسورتسيۋ­مىن قۇرۋ جونىندەگى قازاقستاندىق باستاماعا ىرگە­دەگى ەكى ەلدەگىلەر مويىنسۇنىپ, قۇپ الار ەمەس. سوندىقتان جامبىل وبلىسىندا سۋارمالى جەرلەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سۋ قويماسىن سوعىپ, سۋدى كوكتەمدە جيناپ الۋ كەرەك. ايتپەسە ءبىزدىڭ كورگەن كۇنىمىز كۇن بولماۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى قورداي, مەركى اۋداندارىندا, تاراز قالاسىنىڭ جوعارى اۋماعىندا سۋ قويماسىن سوعۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىرعانى انىق. امانگەلدى مومىشەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.