قور نارىعىنداعى احۋال

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىن­شا, الەمدىك احۋال قازاق­ستان­دىق قور نارىعىنا, نەگىزگى ويىنشىلار مەن شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ كوڭىل كۇيىنە دە اسەر ەتتى. ەگەر 2020-2022 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە KASE قور نارىعىن جيىنتىق كاپيتالداندىرۋ 1,5 ەسەدەن استام, 29 ترلن تەڭگەدەن 44,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 54 پايىزىنا جەتسە, جىل باسىنان بەرى وتاندىق قور نارىعىن جيىنتىق كاپيتالداندىرۋ 15,4 پايىزعا نەمەسە 6,9 ترلن تەڭگەگە (37,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن) قىسقاردى.

«2022 جىلدىڭ باسىنان باس­تاپ KASE وكىلدىك تىزىمىندەگى اكتسيالار قۇنىنىڭ تومەندەۋى KASE يندەكسىنىڭ 12 پايىزعا, 3 240 تار­ماققا تومەندەۋىنە اسەر ەتتى. جىل ورتاسىنان باستاپ نارىقتى كاپي­تالداندىرۋ كورسەتكىشى ليس­تينگتىك كومپانيالاردىڭ اكتسيا­لارى قۇنىنىڭ ءوسۋىن قالپى­نا كەلتىرۋ جانە بورىشتىق قارجى­لاندىرۋدى تارتۋدى جەدەلدەتۋ ەسەبىنەن بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋدە. 2022 جىلى اگەنتتىك وبلي­گاتسيالاردىڭ 76 جاڭا شىعا­رىلى­مىن تىركەدى. تىركەلگەن شىعا­رى­لى­مداردىڭ جالپى كولەمى – 3,2 ترلن تەڭگە, بۇل وتكەن جىل­دىڭ كولەمىنەن 36 پايىزعا كوپ. ونىڭ ىشىندە KASE-دە 1,1 ترلن تەڭگە ورنالاستىرىلدى, بۇل وت­كەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 15 پايىزعا جوعارى. بۇل رەتتە تار­تىلعان قارجىلاندىرۋدىڭ جيىنتىق كولەمىندەگى ەڭ كوپ ۇلەس بۇرىنعىداي كۆازيمەملەكەتتىك سەك­تور كومپانيالارىنا تيە­سىلى – 95 پايىز نەمەسە 1 028 ملرد  تەڭگە, ال جەكە سەكتور سۋبەك­تىلەرىنىڭ ۇلەسى 5 پايىز­دى نەمەسە 54 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ۇلتتىق  بانكتىڭ بازالىق مول­شەر­لەمەسىن ارتتىرۋ جانە ينفليا­تسيالىق ۇدەرىستەردى جەدەلدەتۋ سالدارىنان جەكە كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قور نارى­عىن­داعى قارجىلاندىرۋ قۇنى­نىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى», دەلىنگەن اگەنتتىك جاۋابىندا.

قور نارىعىن قالاي دۇرىس دامىتقاندا ەكونوميكانى قار­جى­لاندىرۋدىڭ ءتيىمدى ارناسى قالىپتاسادى؟ اگەنتتىك ساراپ­شى­لارىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ ءبىرىن­شى كەزەكتە ينۆەستورلىق بازا­نى كۇشەيتۋ, ساپالى قارجى قۇ­رال­دارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ جانە نارىققا جاڭا ەميتەنتتەر شى­عا­رۋ ماڭىزدى بولىپ سانالادى.

ينۆەستورلىق بازانى ۇلعاي­تۋ ءۇشىن سوڭعى ەكى جىلدا بول­شەك ينۆەستورلاردىڭ قور نا­رى­عىنا كىرۋىن جەڭىلدەتۋگە جانە ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلار سەگمەنتىن كۇشەي­تۋگە باعىتتالعان بىرقاتار شارا قابىلداندى. 2020 جىلى اگەنتتىك بيومەتريالىق جانە سەرپىندى سايكەستەندىرۋدى پايدا­لانا وتىرىپ, بروكەرلىك شارت­تار­دى قاشىقتان جاساسۋ مۇم­كىن­دىگىن ەنگىزدى. 2021 جىلدان باستاپ بانكتەرگە ءوز كليەنتتەرىنە بروكەرلىك قىزمەتتەردىڭ بارلىق اياسىن كورسەتۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. بيىل بىرقاتار ءىرى بانك بانكتىك ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن ەنگىزدى. قابىلدانعان شارالار بولشەك ينۆەستورلاردىڭ قور نارىعىنا شىعۋىن جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتىپ, ولاردىڭ سانى 2020 جىلدان بەرى ءتورت ەسەدەن استام ءوسىپ, 523 مىڭعا جەتكەن.

بۇگىندە بروكەرلىك شارتتار­دىڭ 98 پايىزى ەلەكتروندى تاسىلمەن جاسالادى. بۇل قازاقستان نارى­عىنداعى بروكەرلىك قىزمەت­تەردىڭ ينكليۋزيۆتىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى.

كومپانيالاردىڭ قور نارى­عى­نا شىعۋىنا جاعداي جاساۋ ماق­ساتىندا كەيىنگى جىلدارى اگەنتتىك كومپانيالارعا قول­جەتىم­دى قارجى قۇرالدارىنىڭ جەلى­سىن ايتارلىقتاي كەڭەيتتى. زاڭ­ناماعا جەكە ورنالاستىرۋ وبلي­گاتسيالارى, ينۆەستيتسيالىق وبليگاتسيالار, وتەۋ مەرزىمى جوق وبليگاتسيالار, سونداي-اق ESG وبليگاتسيالارىنىڭ 4 ءتۇرى: جاسىل جانە الەۋمەتتىك وبليگاتسيالار, ورنىقتى دامۋ وبليگاتسيالارى, ورنىقتى دامۋعا بايلانىستى وبليگاتسيالار سياقتى قۇرالداردىڭ جاڭا تۇرلەرى ەنگىزىلدى. ولار ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ KASE الاڭىندا جالپى سوماسى 1,3 ترلن تەڭگەگە جەكە ورنالاستىرۋ وبليگاتسيالارى جانە 127 ملرد تەڭگەگە ESG-وبليگاتسيالار ورنالاستىرىلدى.

بىلتىر وتكەن «قازمۇنايگاز» IPO-سىن دا قور نارىعىنداعى تابىستى جوبا بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. IPO-عا 129 مىڭ ينۆەستور قاتىسىپ, 153 ملرد تەڭگە تارتىلدى, ونىڭ 137,5 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 89 پايىزى KASE-گە ورنالاستىرىلعان.

«وسىنداي ءىرى قازاقستاندىق كومپانيانىڭ قور نارىعىنا تابىس­­تى شىعۋى كەيىننەن باسقا ۇلتتىق جانە جەكە كومپانيا­لار­دىڭ IPO-عا شىعۋىنا سەر­پىن بەرەدى. بۇل بيرجالار ليس­تينگىندەگى ساپالى قۇرالداردىڭ سانىن ەداۋىر ارتتىرادى. سون­داي-اق FTSE جانە MSCI قور نا­­رىق­­تارىنىڭ حالىقارالىق ين­­دەكس­­تەرىندەگى قازاقستاننىڭ پوزي­­­­تسيا­­سىن ارتتىرۋعا مۇمكىن­دىك بەرە­دى. قور يندەكستەرى قىز­مەت­­­تەرى­نىڭ سوڭعى باعالاۋى بو­يىن­­شا قازاقستاننىڭ قور نارى­عى FTSE «Secondary Emerging markets» ساناتىنىڭ ساپالىق ولشەم­شارتتارىنا جانە MSCI يندەكسى­نىڭ «Emerging Markets» ساناتى­نىڭ نەگىزگى ساپا­لىق ولشەم­­شارت­تارىنا تو­لىق سايكەس كەلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەلىنەدى حابارلامادا.

اگەنتتىك جۇزەگە اسىرعان باستامانىڭ ءبىرى – بروكەرلەردىڭ كاپيتالىنا سارالانعان تالاپتار ەنگىزۋ. بۇل بروكەرلىك قىزمەت گەوگرافياسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك جاسايدى. نومينالدى ۇستاۋشى رەتىندە كليەنتتەردىڭ شوتتارىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنسىز بروكەرلەر ءۇشىن جارعىلىق كاپيتالدىڭ ەڭ از مولشەرى – 30 ملن تەڭگە. كليەنتتەردىڭ شوتتارىن جۇرگىزۋ قۇقىعى بار بروكەرلەر ءۇشىن – 150 ملن تەڭگە. مەنشىك كاپيتالىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى – قىزمەتتى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋمەن قوسا اتقاراتىن بروكەر ءۇشىن 3 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بەلگىلەنگەن. بۇل رەتتە باسقارۋداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كولەمى ۇلعايعان جاعدايدا مەنشىكتى كاپيتالدىڭ مولشەرى دە ۇلعايتىلۋعا ءتيىس. بۇرىن بروكەرلەر ءۇشىن مەنشىكتى كاپيتالدىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن ايقىنداۋعا بىرىڭعاي ءتاسىل قولدانىلىپ كەلگەن, ول 183 ملن تەڭگەدەن باستالاتىن.

قابىلدانعان شارالار برو­كەر­لەردىڭ نارىققا شىعۋىنا كەدەر­گىلەردى ازايتۋعا جانە بروكەرلەر ارا­سىنداعى باسەكەلەستىكتى ارت­تى­رۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇل كورسە­تى­لە­تىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قۇ­نى­نا وڭ اسەر ەتەدى دەگەن سەنىم بار.

الداعى جوسپار دا اۋقىمدى. اگەنتتىك دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ, ينۆەستيتسيالىق جانە ۆەنچۋرلىق قورلار قىزمەتىنىڭ جاڭا زاڭنامالىق نەگىزىن ازىرلەيدى. اتالعان جۇمىس شەڭبەرىندە قوسىمشا «تراست» ۇعىمىن كوزدەۋ, سونداي-اق ەنداۋمەنت-قورلاردىڭ اك­تيۆ­تەرىن ينۆەستيتسيالىق باس­قارۋ­­شىلارعا باسقارۋعا بەرۋ مۇم­كىن­دىگىن قاراستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قور نارىقتارىنىڭ ين­دەكس­تەرىنە (S&P, MSCI, FTSE) بايلا­نىس­تى باسقارۋداعى اكتيۆ­تەر­دىڭ الەمدىك قۇرىلىمداعى ءپاس­سيۆتى ينۆەستيتسيالار ۇلەسىنىڭ وسۋى­نە بايلانىستى قازاقستاننىڭ زاڭ­نا­ماسىنا ETF (بيرجالىق قور­لار), ETN (بيرجالىق نوتتار) – ين­ۆەس­تيتسيالىق قورلاردىڭ باعا­لى قاعازدارىنىڭ جاڭا تۇرلەرى ەنگىزىلەتىن بولادى.