تۋدى كوبەيتىپ, جامان نىشان شاقىرمايىق

ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىردىڭ 14-ءى كۇنى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات قۇرمانعالي ءۋالي پرە­مەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, كەيبىر اكىم­دىك­تەر وڭىرلەردىڭ بەلگىسىن تۋعا اينال­دىرىپ, جينالىس وتەتىن زالداردىڭ تورىنە مەملەكەتتىك تۋمەن قاتار ورناتىپ قويعانىن سىنعا العان بولاتىن. اتاپ ايتقاندا, دەپۋتات ءوز ساۋالىندا بىلاي دەگەن ەدى: جاقىندا ءبىراۋىزدان قابىلداپ, ەل بولىپ قۋانىپ, قاسيەتتى كوك تۋى­مىزدى كوتەرگەنىمىزگە 18 جىل (4 ماۋ­سىم 1992 جىلى قابىلداندى) تولادى. زاڭداعى “نىشاندارى” دەپ دۇ­رىس اتالماعان اتاۋىنان 2007 جىلى ارەڭ قۇتىلىپ, “قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى تۋرالى” دەگەن ناعىز اتىمەن اتال­عا­نىنا دا كوپ مەزگىل بولا قويعان جوق. بىراق بۇگىنگى تاڭدا كوڭىلگە تۇيتكىل سالىپ, ءبىزدى الاڭداتاتىن ءبىر ء“داس­تۇر” پايدا بولىپ, بىرتە-بىرتە ءورىس الىپ بارا جاتىر. ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋى ءمىن­دەتتى تۇردە, ۇدايى كوتەرىلەتىن ءتارتىبى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەم­لەكەتتىك رامىزدەرى تۋرالى” زاڭ­مەن بەلگىلەنگەن, تولىق تىزىمدەرى كور­سە­تىلگەن. سونىمەن قاتار عيماراتتاردا تۇراقتى تىگىلگەن مەملەكەتتىك تۋعا تاۋلىكتىڭ قاراڭعى مەزگىلىندە دە جا­رىق ءتۇسىپ تۇرۋعا ءتيىس ەكەندىگى مىندەتتەلگەن. الايدا, قوعامدىق بىرلەس­تىك­تەر­دىڭ جانە باسقا ۇيىمداردىڭ جالاۋى كوتەرىلۋىنە زاڭمەن شەكتەۋ قويىل­ماعان. سوعان ەلىكتەۋشىلىك پە, كومي­تەت­تەردىڭ, اگەنتتىكتەردىڭ, وبلىس­تار­دىڭ, قالالاردىڭ ەل تۋىمەن جارىس­تىرىپ تۋ كوتەرە باستاعانىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟! ماڭدايىمىزعا ار­مانداپ ءجۇرىپ جەتكەن كوك بايراعى­مىز تار بولىپ بارا ما؟ باس-با­سى­مىزعا تۋ تىگىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ تۋى­مەن جارىستىرۋ سياقتى جامان نىشانعا شەكتەۋ قويىل­ماسا, ءبىر كۇنى ءبىر پىسىعىمىز رۋ-رۋدىڭ تۋىن كوتەرىپ شىقپاسىنا كىم كەپىل؟! مۇنىمەن كوك تۋىمىزدىڭ كۇشىن السىرەتپەسەك, كۇشەيتە ال­مايمىز. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تۋىنىڭ قاسىندا تەك حالىقارالىق كەزدەسۋلەر مەن جارىستار وتكەن كەز­دە وزگە ەلدىڭ تۋى تۇرۋى ءتيىس. ال, ءار اۋداننىڭ, وبلىستىڭ, قا­لا­نىڭ­ بەلگىسى (ەمبلەما) باسقا ءما­سە­لە. ول بەلگى عانا. بۇگىنگى تاڭدا كەي­بىر وڭىرلەردەگى اكىمدىكتەردىڭ سول بەلگىنى تۋعا اينالدىرىپ, جينالىس وتەتىن زالداردىڭ تورىنە مەم­لە­كەت­تىك تۋمەن قاتار ورناتىپ قويعانىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىز. گازەتتەرگە دە سۋرەتتەرى شىعىپ جاتىر. ءبىز ءدال بۇلاي ەتەتىندەي فەدەراتيۆتىك ەمەس, ۋنيتارلى مەملەكەتپىز عوي. بۇل كورگەن كوزگە دە, كوڭىلگە دە قون­باي­تىن جامان نىشان, ال نىشان دەگەن سوزدەن ارەڭ قۇتىلىپ, وزگەرىس ەنگىزگەنىمىزگە ءۇش جىل تولماي جاتىپ, تاعى دا جامان نىشاننىڭ توبەسى كورىنە باستاعان وسى سياقتى رەتسىز ادەتكە شەكتەۋ قويۋ كەرەك دەپ ويلايمىز. جۋىردا ۇكىمەت باسشىسىنان وسى دەپۋتاتتىق ساۋالعا جاۋاپ كەلدى. وندا بىلاي دەلىنەدى: “مەملەكەتتىك رامىزدەردى ناسي­حات­تاۋ جانە ولاردى دۇرىس قولدانۋ­دى باقىلاۋ بارلىق ورتالىق جانە جەر­گىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى قىز­مە­تىندەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. مادەنيەت مينيسترلىگى مەملە­كەت­تىك رامىزدەر جونىندەگى رەسپۋب­لي­كالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسشى ورگانى ءارى وسى باعىتتاعى وزگە دە ماسەلەلەرگە جاۋاپتى ورتالىق اتقارۋشى ورگان رە­تىندە مەملەكەتتىك رامىزدەردى نا­سي­حاتتاۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ ءتيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ جانە بۇل سالاداعى نور­­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جە­تىل­دىرۋ ماقساتىندا ءىس-شارالار كە­شەنىن جۇزەگە اسىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وسى باعىتتاعى قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدە. اتاپ ايتقاندا, كوميسسيانىڭ جانىنان مادەنيەت, ءبىلىم جانە عىلىم, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىكتەرىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرىل­عان ارنايى ينسپەكتسيالىق توپ قىز­مەت ەتەدى. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى رەسپۋبليكا كولەمىندەگى مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قولدانىلۋى مەن پايدالا­نىلۋىن باقىلاۋ بولىپ تابىلادى. ينسپەكتسيالىق توپ كوميسسيا ءتور­اعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ بەكىتكەن 2009 جىلعى 28 جەلتوق­سان­داعى جوسپارعا سايكەس جۇمىس جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار, بيىلعى جىلدان باستاپ ونىڭ كۇرامى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ماماندارىن ەنگىزۋ ارقىلى كۇشەيتىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل جۇمىسقا باس پرو­كۋ­را­تۋ­رانى دا قاتىستىرۋ كوزدەلۋدە. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى توپ مۇشەلەرى قىزىلوردا, شىعىس قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىندا بولىپ, باقىلاۋ جۇمىستارىن وتكىزدى. ال اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن اتىراۋ, قاراعاندى, باتىس قازاق­ستان وبلىستارىنا ارنايى ءىسساپار­لار ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. سوڭعى ەكى جىل كولەمىندە جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر بارىسىندا ينسپەكتسيا مۇشەلەرىنىڭ تاراپىنان مەملەكەتتىك رامىزدەردى پايدالانۋ مەن قولدانۋدا بىرقاتار كەمشى­لىكتەر انىقتالعان. مەملەكەتتىك رامىزدەر­دىڭ ساپاسىز دايىندالۋى, ولاردىڭ تۇنگى ۋاقىتتا جارىقتان­دىرىلماۋى, تەحنيكالىق پارامەتر­لەرىنىڭ بەلگىلەنگەن ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەۋى, مەملەكەتتىك رامىزدەر بەينەلەنگەن ونىمدەردىڭ ارنايى ليتسەنزياسىز شىعارىلۋى جانە ت.ب. كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردا مەم­لەكەتتىك تۋدىڭ قاسىنا ءوز ەم­بل­ە­­ماسى بار تۋلاردى ورناتىپ, جۇمىس بولمەلەرىندە نەمەسە ءماجىلىس زالدارىندا پايدالانعان فاكتىلەر دە ورىن الىپ كەلگەن. مۇنداي كەمشى­لىكتەر انىقتالعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى اتىنا ءتيىستى ەسكەرتۋلەر جاسالىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى قورىتىندى اقپارات كوميسسيا توراعاسىنا جولدانىپ وتىرادى. سونداي-اق, وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىستارىنا شاقىرىپ, ەسەبىن تىڭداۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلگەن. وتىرىستا انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ ماسەلەسىمەن قاتار, كەمشىلىك جىبەرگەن مەملەكەتتىك ورگاندا, سونى­مەن قاتار, ونىڭ جەرگىلىكتى قۇرى­لىم­دىق بولىمشەلەرىندە مەملەكەتتىك رامىزدەردى ناسيحاتتاۋ, پايدالانۋ مەن قولدانۋ سالاسىنداعى جۇمىس­تار­دى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسى­نىستارى مەن جوسپارلارى قارالادى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2007 جىلعى 4 ماۋسىمداعى “قازاقستان رەسپۋبلي­كا­­سىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى تۋ­را­لى” كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 5-با­بىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىمەن قا­تار, شەت مەملەكەتتەردىڭ, كوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جانە باسقا دا ۇيىم­دار تۋلارىنىڭ ءبىر مەزگىلدە كوتە­رى­لۋىنە تىيىم سالىنباعانىن اتاپ ءوتۋ ءجون. سول سەبەپتەن قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋى­نىڭ قاسىندا تەك حالىقارالىق كەز­دەسۋ­لەر مەن جارىستار وتكەن كەزدە وزگە ەلدەردىڭ تۋلارى تۇرۋ جونىندە يمپەراتيۆتى نورمانى قا­بىلداۋ كورسەتىلگەن كونستيتۋ­تسيا­لىق زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى. اتالعان ماسەلەنى كو­ميس­سيانىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ ءجو­نىندە مادەنيەت مينيسترلىگىنە تاپسىرما بەرىلدى”.