2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا كۇشىنە ەنگەن زاڭ قاڭعىعان يتتەردىڭ جوعىن جوقتاپ تۇر. زاڭ جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا ۇندەيدى. الايدا قۇجاتتا يتتەن قالاي قورعانۋ تۋرالى ايتىلمايدى. قاراعاندى قالاسىندا يەسى جوق يتتەر قار تۇسكەننەن بەرى قۇتىرىپ كەتكەنى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جاڭالىق ەمەس. ولاردىڭ ۇيىرىمەن ادامعا شابۋىلداۋى الەۋمەتتىك جەلىدە ءجيى جاريالانىپ ءجۇر. زاڭنان اسا الماي, قاراۋسىز يتپەن «يتشىلەپ» الىسىپ جۇرگەن جۇرت نە ىستەرىن بىلمەي دال. بىلتىردان بەرى قاراعاندى ايماعىندا يتتەردىڭ تۇرعىندارعا شابۋىلداۋى جيىلەپ كەتتى. ەسكى جارانىڭ اۋزىن تىرنامايىق. الايدا بۇگىنگى ءسوز زاڭمەن قورعالعان ءيتتىڭ ەمەس, يتتەن زارەزاپ بولعان ادامنىڭ احۋالى جايىندا...
يتتەردى قورعايتىن قوعامدىق ۇيىمدار بار. يت اتاۋلىنى اتىپ سالسىن دەپ وتىرعان جوقپىز. بىراق ءيتتىڭ دە يتتىگى بارىن ۇمىتپاعان ابزال. ادامدى قاۋىپ, تالاپ جاتسا, سوندا كىمنىڭ ءومىرى قۇندى؟ كونستيتۋتسيادا ايتىلعان «مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى – ادامنىڭ» با, الدە قاڭعىعان ءيتتىڭ بە؟ سونىمەن زاڭ نە دەيدى؟
جان-جانۋاردى قورعاۋشى قوعامدىق ۇيىمدار ۇلارداي شۋلاپ ءجۇرىپ شىعارتقان زاڭ قاڭعىپ جۇرگەن يتكە تاس لاقتىرۋعا دا تىيىم سالادى. زاڭعا سۇيەنسەك, قوعام ونسىز دا «بۇرالقى» بولۋعا «ماجبۇرلەنگەن» يتتەردىڭ باسىنا پانا بەرۋگە, الدىنا اس قويۋعا ءتيىس.
باسقانى قايدام, قاراعاندىدا ءيتتىڭ «يتتىگىن» دالەلدەيتىن وقيعا بارشىلىق. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا 16 جاستاعى بالانى يت تالاپ تاستادى. ودان بەرىدە مەكتەپ, ءۇي اۋلاسىندا ءورىپ جۇرگەن يتتەر بىرنەشە رەت ۇلكەن-كىشىگە شابۋىلدادى. ول تۋرالى بەينەجازبالار كوپ.
كۇنى كەشە قاراعاندىداعى ءبىر ليتسەيدىڭ مۇعالىمدەرى, اتا-انالارى, وقۋشىلارى بۇرالقى يتتەردەن كورگەن ءزابىرىن جەرگىلىكتى باق-قا جاريا ەتتى. ءدال وسى ليتسەيدىڭ ءبىر وقۋشىسىن يت قاۋىپ العان ەكەن. وقۋشى تۇرماق ەرەسەك ادامعا اتىلىپ جاتقان يتتەردەن مۇعالىمدەر دە قايتىپ قورعانۋدى بىلمەي ءجۇر. قۇزىرلى ورىنداردىڭ قولىن جايعاننان باسقا «جاۋابى» جوق. سەبەبى زاڭنان اتتاي المايدى. رەسمي جاۋاپ بىرەۋ-اق – الدا-جالدا قاۋىپ توندىرسە, «109 سەنىم» بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنا شاعىم ءتۇسىرۋ كەرەك. سودان سوڭ ءتيىستى ۇيىم قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە ء«زابىر» كورسەتكەن قاڭعىعان نەمەسە يەسى بار ءيتتى تابۋ قاجەت. سوندا عانا زاڭعا سايكەس قاجەتتى شارالار جۇزەگە اسادى. زاڭ تالابى وسىنداي. ال ادامدى تالاپ كەتكەن بۇرالقىنى قالانىڭ قاي قۋىسىنان ىزدەپ تابۋعا بولادى سوندا؟
– «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەگەر قاڭعىباس جانۋارلار قاۋىپ توندىرسە, «109 سەنىم» نومىرىنە ءوتىنىم جاسالادى. ءوتىنىم پوليتسيا باسقارماسى, مەديتسينالىق ورتالىق جانە ۆەتەريناريا ستانتسياسىنا كەلىپ تۇسەدى. سول ارقىلى اتالعان ورگاندار بىرلەسە وتىرىپ, قىزمەت اتقارادى. وعان ءوتىنىش بەرگەن ادام دا قاتىسۋى كەرەك, – دەيدى قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۆەتەريناريا باسقارماسى ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە تج ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرلىك ماقاشەۆ.
قۇزىرلى ورىندار بۇعان دەيىن بۇرالقى يتتەردى اۋلاپ, ولارعا ءتيىستى شارا جۇرگىزۋگە ءتيىستى پاناجايدىڭ جوقتىعى كەدەرگى ەكەنىن مالىمدەگەن ەدى. مۇنداي پاناجاي سالۋعا اتالعان زاڭ مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭنىڭ 26-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس «جانۋارلارعا ارنالعان پاناجايلار مەملەكەتتىك جانە جەكەشە بولۋى مۇمكىن». ياعني يتكە ءۇيدى بيۋدجەت ەسەبىنەن, نە جەكەمەنشىك تاراپىنان سالۋعا رۇقسات بەرىلەدى.
ەندى قايتپەك كەرەك؟ ءبىر امالى – زاڭعا سايكەس بيۋدجەت قارجىسىن قيىپ, قاڭعىباس يتتەرگە پاناجاي سالۋدى جەدەلدەتۋ. ەكىنشى امالى – زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. وگىزدى دە ولتىرمەيتىن, اربانى دا سىندىرمايتىن جول قايسى؟ ال ازىرگە يتتەردىڭ دەگەنى بولىپ تۇر.
قاراعاندى
