كىم قانشا تولەيدى؟
جۇمىس بەرۋشىلەر قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن – جالاقىنىڭ 3% مولشەرىندە تولەيدى. الايدا سالىق سالىناتىن تابىس 10 اەك-تەن (700 مىڭ تەڭگەدەن) اسپاۋى كەرەك, ياعني جۇمىس بەرۋشىنىڭ اقشا اۋدارىمىنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى 21 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
قىزمەتكەرلەر جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندەر تابىسىنىڭ 2%-ىن تولەيدى. بۇل جەردە سالىق سالۋ وبەكتىسى 10 ەتج-دان اسپايدى, اقشا اۋدارىمىنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى 14 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
جەكە كاسىپكەرلەر – ەتج-نىڭ 1,4 ەسەلەنگەن مولشەرىنىڭ 5%-ى نەمەسە 4 900 تەڭگە تولەيدى.
ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار (بجت تولەۋشىلەر):
– رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بجت كولەمى 1 اەك قۇرايدى, ياعني 3 450 تەڭگە;
– قالعان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بجت كولەمى 0,5 اەك قۇرايدى, ياعني 1 725 تەڭگە.
دەربەس تولەۋشىلەر – 1 ەتج-نىڭ 5%-ىن نەمەسە 3 500 تەڭگە اۋدارادى.
سونداي-اق 2023 جىلدان باستاپ ارنايى سالىق رەجىمدەرىن قولداناتىن ميكرو جانە شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن بىرىڭعاي تولەم ەنگىزىلدى. وسى ءادىس بويىنشا بارلىق مىندەتتى تولەمدەردىڭ مولشەرى جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن 15%-ىن, ال قىزمەتكەرلەر ءۇشىن بىرىڭعاي تولەم مولشەرلەمەسىنىڭ 10%-ىن قۇرايدى. بۇل رەتتە تولەم ەسەپتەلەتىن ەڭ جوعارى ايلىق تابىس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا ءتيىستى قارجى جىلىنا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 10 ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اسپاۋعا ءتيىس.
بۇدان بولەك, مەملەكەت 15 جەڭىلدىك ساناتىنا كىرەتىن ازاماتتار ءۇشىن تولەم جاساۋدى جالعاستىرادى. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جەڭىلدىك ساناتىنداعى ءار ادامعا جارنا مولشەرى 4 505,6 تەڭگەنى قۇرايدى.
ەسكە سالا كەتەلىك, ساقتاندىرىلماعان ازاماتتار ءمامس جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولۋ ءۇشىن ىڭعايلى ءارى ءتيىمدى ءتاسىل – دەربەس تولەۋشى رەتىندە الدىن الا 12 ايعا جارنا تولەۋىنە بولادى. مىسالى, 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان جەلتوقسانعا دەيىنگى ءار ايعا جەكە-جەكە 3 500 تەڭگەدەن تولەم جاساۋ كەرەك.
ەسەپتەۋ ءتارتىبى
كوبىنە مىناداي سۇراق تۋىندايدى: ەگەر قىزمەتكەر ەكى جەردە جۇمىس ىستەسە, ونىڭ جارنالارى مەن اۋدارىمدارى قالاي ەسەپتەلەدى – شەكتى جوعارى مولشەردى قولدانا وتىرىپ, جالپى كىرىستەن نەمەسە ولاردىڭ ارقايسىسىنان تۇسەتىن تابىستى جەكە-جەكە ەسەپتەۋ كەرەك پە؟
مىسالمەن تۇسىندىرەيىك. قىزمەتكەردىڭ ءبىر ۇيىمداعى جالاقىسى 500 مىڭ تەڭگە, ال ەكىنشىسىندە 300 مىڭ تەڭگە دەلىك. ءمامس تۋرالى زاڭعا سايكەس, جارنالار مەن اۋدارىمداردى ەسەپتەۋ ءۇشىن اي سايىنعى تابىس 10 اەك-تەن اسپاۋعا ءتيىس. (10 x 70 مىڭ = 700 مىڭ تەڭگە).
بۇل رەتتە اۋدارىمداردى ەسەپتەۋ ءۇشىن وسى شەك ءاربىر جۇمىس بەرۋشى بويىنشا جەكە قولدانىلادى (ياعني ءبىر جۇمىس ورنىنداعى شەكتى تابىس). قاراستىرىلىپ وتىرعان مىسالدا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ۇيىمداعى قىزمەتكەردىڭ جالاقىسىن جەكە-جەكە ەسەپتەگەندە 10 اەك-تەن اسپايدى: 500 مىڭ تەڭگە < 700 مىڭ تەڭگە; 300 مىڭ تەڭگە < 700 مىڭ تەڭگە. دەمەك اۋدارىمدار جالاقىنىڭ تولىق مولشەرىنە سايكەس ەسەپتەلەدى: 500 مىڭ تەڭگە x 3% = 15 مىڭ تەڭگە ء(بىرىنشى جۇمىس ورنىنان ءمامس-كە اۋدارىمدار); 300 مىڭ تەڭگە x 3% = 9 مىڭ تەڭگە (ەكىنشى جۇمىس ورنىنان ءمامس-كە اۋدارىمدار).
ال جارنالاردى ەسەپتەۋ ءۇشىن قىزمەتكەردىڭ ءبىر ايداعى بارلىق كىرىستەرىن قوسۋ كەرەك (ياعني جالپى بارلىق جۇمىس بەرۋشىلەر بويىنشا). قاراستىرىلىپ وتىرعان مىسالدا قىزمەتكەردىڭ ەكى جۇمىس ورنىنان تۇسكەن جالپى تابىسى 10 اەك-تەن اسىپ كەتەدى (500 مىڭ + 300 مىڭ = 800 مىڭ تەڭگە). دەمەك جارنالاردىڭ مولشەرى, جالپى العاندا, 14 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋعا ءتيىس. سونىمەن 500 مىڭ x 2% = 10 مىڭ تەڭگە ء(بىرىنشى جۇمىس ورنىنان ءمامس جارناسى). ال ەكىنشى جۇمىس ورنىنان ءمامس جارناسى: ەڭ جوعارى رۇقسات ەتىلگەن جارنا 14 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى – 10 مىڭ ء(بىرىنشى جۇمىس ورنىنان ۇستالعان جارنا) = 4 مىڭ تەڭگە. ەكىنشى جۇمىس بەرۋشى جارنا مولشەرىن دۇرىس ەسەپتەۋى ءۇشىن قىزمەتكەر وعان اۋدارىلعان جارنالار تۋرالى ءبىرىنشى جۇمىس ورنىنان انىقتاما اپارۋى كەرەك. بۇل انىقتاما بەرىلمەگەن جاعدايدا, ەكىنشى جۇمىس بەرۋشى جارنانى تولىق كولەمدە تولەيدى, ياعني 300 مىڭ x 2% = 6 مىڭ تەڭگە. ناتيجەسىندە, ەكى جۇمىس ورنىنان تولەنگەن جارنالار 16 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. الايدا ارتىق تولەنگەن قاراجات (رۇقسات ەتىلگەن ەڭ جوعارى جارنا مولشەرىنەن ارتىعى) قايتارىلادى: 16 مىڭ – 14 مىڭ = 2 مىڭ تەڭگە.
