ادەبيەت • 16 قاڭتار, 2023

گۇلفايرۋزدىڭ ۇزدىك كارتيناسى

740 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان شىققان العاشقى سۋرەتشى ايشا عالىمباەۆادان كەيىن ويىمىزعا بىردەن گۇلفايرۋز يسمايىلوۆا تۇسەدى. قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى ي.ە.رەپين اتىنداعى كەسكىندەمە, ءمۇسىن جانە ساۋلەت ونەرى ينستيتۋتىن بىتىرگەن كورنەكتى قىلقالام شەبەرى وتاندىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى.

گۇلفايرۋزدىڭ ۇزدىك كارتيناسى

جالپى, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى سان قىر­لى تالانت يەسى دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكە­نى حالقىمىز گۇلفايرۋز­دى اكتريسا رەتىن­دە دە جاقسى بىلە­دى. «الاستالعان اليتەت», «بوتاكوز», «قىز جىبەك» سەكىلدى بىرقا­تار فيلم­دەرگە ءتۇسىپ, تاماشا تالانتىمەن عانا ەمەس, اسقان سۇلۋلىعىمەن دە كورەرمەن كوزايىمىنا اينالدى. الايدا ونىڭ ونەردەگى جۇلدىزى بەينەلەۋ ونەرىندە جاندى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن­نەن كەيىن ەكى-ءۇش جىل الماتى كوركەم­سۋرەت ۋچيليششەسىندە ساباق بەردى. ودان سوڭ قازىرگى اباي اتىنداعى قازاق مەملە­كەت­تىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت ­تەاترىندا باس سۋرەتشى بولىپ ىستەدى. وسى جىلدارى ول بىرقاتار وپەرا جانە ­بالەت قويىلىمدارىن كوركەم بەزەندىر­دى. ساحنا كوستيۋمدەرىنىڭ ەسكيزىن جاسادى. اسىرەسە سىرشىل سۋرەتكەردىڭ قىل­قالامىنان تۋعان قازاق قىزدارى­نىڭ عاجايىپ پورترەتتەرى بىرىنەن-ءبىرى وتەدى. سونىڭ ىشىندە كۇلاش بايسەيىتوۆا, شولپان جانداربەكوۆا, بيبى­گۇل تولە­گەنوۆا سەكىلدى قازاق ونەرىندە ايشىقتى ورنى بار بىرەگەيلەرىمىزدىڭ بەينەسىن شىنايى سومداعان. ءبىز بۇگىن وسى تۋىندىلار اراسىنان اتاقتى ءبيشى شارا جيەنقۇلوۆانى سالعان «قازاق ءۆالسى» اتتى كارتيناسىن ءسوز ەتسەك دەيمىز. قازاق بي ونەرىنىڭ حانشايىمى اتانعان شارا اپامىز 1936 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قا­زاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگىندە ۇلتتىق بيى­مەن وزگە جۇرتتى تاڭعالدىر­عان. 1938 جىلى قازاقتىڭ تۇڭعىش بالەتى «قال­قامان – مامىر» قويىلىمىن­داعى باس­­تى كەيىپكەر مامىردىڭ پارتيا­سىن ورىن­دادى. ودان كەيىن بالەتمەيستەر ل.ا.جۋكوۆپەن بىرلەسىپ, 1940 جىلى ي.ن.ناديروۆتىڭ «كوكتەم» بالەتىن ساحنا­لادى. سونداي-اق تالانتتى تۇلعا ۇلتتىق بي ونەرىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەپ, وعان جاڭا تىنىس بەردى. وسىن­داي دارىن يەسىنىڭ بەينەسىن سالۋ سۋرەت­شىگە وڭاي بولماعانى انىق. ونى تۋىندىگەر ءوز ەستەلىگىندە ايتادى.

«لەنينگرادتاعى ي.ە.رەپين اتىن­داعى كەسكىندەمە, ءمۇسىن جانە ساۋلەت ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, الماتىداعى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا باس سۋرەتشى بولىپ ورنالاستىم. ول كەزدە شارا اپاي­دىڭ جاسى قىرىق­تان اسىپ كەتكەن. بىراق حالقىمىزدىڭ «سىر­لى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەت­پەيدى» دەگەن ءسوزى بار ەمەس پە, ول كىسى سول كەزدە دە سۇلۋ بولاتىن. بۇل جۇ­­مى­سىم – قازاق قىزدارى پورترەتتەرى­نەن تۇراتىن گالەرەيامنىڭ العاشقىسى. وسى ەڭبەگىمدى سالۋ كەزىندە قىس قاتتى بول­دى. ءبىز باستاپقىدا شارا اپايدىڭ ۇيىن­دە جۇمىس ىستەپ جۇردىك. بىراق ۇيدە جۇ­مىس ىستەۋ قولايسىزدىق تۋدىردى. ءبىر جاعىنان, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار­دى ۇيگە تولىق اكەلە المايمىن. ال شەبەرحانانىڭ ءىشى سۋىق. سوندا دا وعان شەبەرحانادا جۇمىس ىستەۋ تۋرالى ۇسىنىسىمدى ۇيالا جەتكىز­دىم. بىردەن كەلىسىپ, شەبەرحاناعا كەلدى. اپاي «ونەر قۇرباندىقتى تالاپ ەتەدى» دەپ, ۇستىن­دە جۇقا كويلەك بولسا دا سۋىققا شىداپ وتىردى. قازىر وسىنداي جاعداي­دا جۇمىس ىستەۋگە بىرەۋ كەلىسەر مە ەدى؟ ايتا المايمىن. شارا اپايدىڭ ءجۇزى وتە جىلى ەدى. پورترەتتى سالۋعا ءبىر جىل ۋاقىت كەت­تى. كەيدە ول كىسى: «اجىمدەرىم كورىنىپ قال­ماسىن» دەپ قالجىڭداپ قوياتىن. كارتينا­نىڭ سوڭعى شتريحىن سالۋ كەزىندە ونى بايقاماي ءبۇلدىرىپ الدىم. ءۇيىمىز جاقىن بولعاندىقتان جۇگىرىپ شارا اپايعا كەل­دىم. ەشقانداي قاباق شىتپاستان شەبەرحاناما كەلىپ, جۇمىسىمدى اياقتاۋىما مۇم­كىندىك بەردى. قىسقاسى, وسى ەڭبەگىمنىڭ شارا اپايعا ۇناعانى سونشالىق, ول كىسى «مەن حالقىمنىڭ جۇرەگىندە وسى بەينەم­مەن قالامىن» دەپ ريزاشىلىعىن ءبىل­دىردى».

بۇل كارتينا 1958 جىلى ماسكەۋدە بۇكىلوداقتىق كومسومول كورمەسىنە قو­يىل­دى. ودان كەيىن «وگونەك», «يسكۋسستۆو» جانە تاعى باسقا بىرنەشە وداق كولەمىندە جارىق كورەتىن جۋرنال­دارعا باسىلىپ, ەل اراسىنا كەڭ تارالدى.

كورنەكتى كەسكىندەمەشى كوزى تىرىسىندە بەل­گىلى قالامگەر, عالىم ساۋىتبەك ابدراح­­ما­نوۆقا بەرگەن سۇحباتىندا: «مەن قازاق ايە­لىنىڭ وزىندىك بولەك بەينەسىن, ونىڭ جان سۇلۋلىعىن, ءتان سۇلۋلىعىن, جۇرە­گىنىڭ دالاداي دارقاندىعىن, سەزىمىنىڭ سون­شالىقتى نازىكتىگىن كورسەتۋدى ءوز ءومى­رىمنىڭ ءمان-ماقساتى رەتىندە ۇستانىپ كەلە جاتقان اداممىن. قازاق قىزدارىنىڭ جان جومارتتىعىن مەن ءومىرىمنىڭ قيىن جىلدارىندا دا ءوز كوزىممەن كورە الدىم» دەپتى. (ابدراحمانوۆ س. «ونەر ولكەسى» 456-بەت).

قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى گۇل­فايرۋز يسمايىلوۆا «قازاق ءۆالسىن» – «شىعارماشىلىعىمداعى ەڭ ۇزدىك تۋىندىم» دەپ باعالاپتى. اۆتور ونى بەكەر ايتپاعان بولار. شابىتتى كوڭىل كۇيدەن تۋعان كارتينا ءالى دە تالاي ۇرپاقتى تاڭ­داي قاقتىرىپ تۇرادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار