– مەن كەيدە قۇداي اتتى قۇدىرەت قىزىمنىڭ كوز جانارىن العانىمەن, جان جۇرەگىنە, تىنىس-تىرشىلىگىنە ءبىر جارىق ساۋلە سالعان با دەپ ويلايمىن. ايتپەسە,
9 جاسىنان باستاپ مۋزىكا الەمىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ءار ءۇن, ءار دىبىستان عاجايىپ سىر, رۋحاني ءلاززات الۋ, قاراپايىم ادامنىڭ قولىنان كەلمەيتىندەي, – دەدى ليۋبا.
ءيا, قۇداي اتتى قۇدىرەت ءوزىنىڭ سۇيىكتى قۇلدارىن تاڭداردا, ونىڭ جان دۇنيەسىنە جارىق ساۋلە سالۋمەن قاتار, وعان جەتەر جولعا تاۋ-تاستى, باتپاق-ءشولدى, ز ۇلىمدىق پەن ايارلىققا تولى توسقاۋىل مەن كەدەرگىنى دە ءۇيىپ-توگىپ بەرەدى ەكەن. بۇل ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز سايدا قالىقوۆاعا قاتىستى ايتىلعانداي. تاعدىردىڭ جازمىشىمەن قوس جانارىنان بىردەي ايىرىلعانىنا قاراماستان, بويداعى بۋىرقانعان تالانتىن تاماشا دالەلدەپ قانا قويماي, الەمدىك دەڭگەيدە كورسەتە العان دارىندى جاننىڭ مىنا عازيز دۇنيەگە, كەلەشەككە دەگەن سەنىم مەن ءۇمىتى زور, سۇيىسپەنشىلىگى شەكسىز.
وسى تۇستا كەيىپكەرىمىز سايدا اڭگىمەسىن ارىدەن باستادى:
– ءبارى دە سول مەن شامامەن 10 جاسقا تولعان كەزدە باستالدى. ماسكەۋگە بارىپ وتا جاسالىپ كەلگەننەن كەيىن, مەنىڭ ەكىنشى ءومىرىمنىڭ ەسىگى ايقارا اشىلدى. بالا بولسام دا اتا-انامنىڭ كۇبىرلەپ سويلەگەن سوزدەرىنەن, انامنىڭ تۇندەردە جىلاپ شىعاتىن شاراسىزدىعىنان مىنا جارىق دۇنيەنى كورۋ دەگەن ءۇمىتىمنىڭ از ەكەنىن سەزدىم. سەزدىم دە تاس-ءتۇيىن بولىپ تەك ءوز كۇنىمە سەنۋگە بەكىندىم. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە تاجىريبەلى ۇستازدىڭ ءار ءسوزىن قالت جىبەرمەي تىڭداپ, قابىلداپ تۇسىنسەڭ قوسىمشا وقۋدىڭ قاجەتى شامالى. 1-سىنىپتان باستاپ ءار ساباقتان تەك وتە جاقسى باعا الدىم. مەكتەپ ءبىتىرىپ اتتەستات الاردا ءار جىلدارداعى باعالارىمدى كورىپ, مەكتەپ ۇجىمى مەنى «التىن بەلگىگە» ۇسىنىپتى. بىراق قالالىق وقۋ ءبولىمى بەكىتپەپتى. سەبەبىن «كوزى كورمەيدى عوي, وعان كىم سەنەدى؟» دەۋمەن قىسقا قايىرىپتى. تاپ وسىلاي ايتىلعان ءۋاج الدىمنان تالاي شىقتى. بىراق قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن ءار كەز كومەككە كەلەتىن ءوزىڭنىڭ حال-احۋالىڭدى انىق ءتۇسىنۋ, ءتوزىم مەن سابىر, تىنىمسىز ەڭبەك تالاي كەدەرگىنى تاس-تالقان ەتەتىنىن ءومىردىڭ ءوزى مىڭ-سان كورسەتتى, دەپ بالالىق شاعى, وقۋشى جىلدارىنا ويشا ءبىر ساياحات جاساعان سايدا ءسوزىن ءارى قاراي ءومىر جولىنىڭ ونەرمەن توعىسۋ تاريحىنان سىر اشا ساباقتادى:
– ورال قالاسىندا قۇرمانعازى ساعىرباەۆ اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ماماندارىن دايارلايتىن 4 جىلدىق كوللەدج بار. ونجىلدىقتان كەيىن مەن سول وقۋ ورنىنىڭ فورتەپيانو فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. وندا ناتاليا نيكولاەۆنا سۆەچنيكوۆا اتتى تاجىريبەلى ۇستاز بار. مەن وعان عۇمىر بويىنا قارىزدارمىن. سەبەبى ول ماعان پيانينو اتتى مۋزىكالىق اسپاپتىڭ پەرنەلەرىن باسۋ, ەستۋ, ءتۇسىنۋ, تىڭداۋ سياقتى وزىندىك الىپپەسىن ۇيرەتتى. ۇستازىمنىڭ اقىل-كەڭەسى, ءتالىم-تاربيەسى ءومىرىم مەن ونەرىمە ارقاۋ بولدى. كوللەدجدىڭ 3-كۋرسىندا وقيتىن كەزىم. بىردە ۇستازىم ماعان:
– سەن تاپ قازىر كەيبىر ستۋدەنتتەردىڭ سوڭعى كۋرستا ديپلوم الاردا ورىندايتىن شىعارمالارىن ەركىن ورىنداپ ءجۇرسىڭ. ەگەر مەن ساعان جەكە كونتسەرتتەردە ورىندايتىن شوپەن, گلينكا سياقتى كومپوزيتورلاردىڭ كۇردەلى شىعارمالارىن ۇيرەتسەم, قينالىپ قالمايسىڭ با؟!, – دەگەنى. مىنە, وسىدان باستاپ ۇستازىمنىڭ ىزگى ءۇمىتى مەن مەنىڭ قىرۋار تاباندى ەڭبەگىم باستالدى دا كەتتى. ءسويتىپ, العاشقى جەكە كونتسەرتىم 2004 جىلى دوستارىم مەن تۋىستارىم, مارتەبەلى ۇستازدار مەن ستۋدەنتتەر قاۋىمى ورتاسىندا قويىلدى. كەيىن استاناداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتى اتاندىم. ارمانىم ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ اتا-انامدى, ءوزىمدى تاربيەلەگەن ۇستازدار ۇجىمىن ۇياتقا قالدىرماۋ بولاتىن. بىراق نەگە ەكەنىن قايدام كلاسسيكالىق مۋزىكا الەمىنىڭ وتانى يتاليان ءتىلىن بىلسەم, ۇيرەنسەم دەگەن وي-ارمان ەسىمنەن كەتپەي قويعانى. ءسويتىپ, قوسىمشا ءتىل ۇيرەنۋدى قولعا الدىم. جىلدار وتە كەلە ارماندار ورىندالادى ەكەن. تالابىم مەن تاباندى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا شەتەل ازاماتتارىنا ارنالعان ءتىل ۇيرەنۋ كۋرسىن ۇزبەي وقىپ, ناتيجەسىندە, يتاليا ەلىندە وتەتىن كونكۋرستارعا ونلاين قاتىسىپ, 2009 جىلعى وتكەن بايقاۋدا 2-ورىندى جەڭىپ الدىم. ول ماعان يتاليانىڭ فلورەنتسيا قالاسىندا 6 ايلىق تەگىن ءتىل ۇيرەنۋ مەكتەبىنەن ءبىلىم الۋىما مۇمكىندىك بەردى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن يتاليادا ماگيستراتۋرادا وقىعان جىلدارى دا بوس ۋاقىتىمدا ءوز بەتىمشە ءتىل ۇيرەنۋدى توقتاتپادىم. ناتيجەسىندە, 2013 جىلى «يتاليا ءتىلىنىڭ مامانى – فيلولوگ» دەگەن ديپلوم الدىم. تاپ قازىر بۇل تىلدە ەركىن سويلەسىپ, پىكىرتالاسقا قاتىسىپ, ۇيالماي ءتىل مامانى ەكەنىمدى دالەلدەي الامىن. ەكى جارىم جىلعا سوزىلعان فلورەنتسيا قالاسىندا وتكىزگەن سايدانىڭ جۇماق ءومىرى وسىلاي باستالدى, – دەپ دارىندى جان ءسوزىن «مىڭ ءبىر ءتۇن» اڭگىمەلەرىنىڭ سارىنىمەن اياقتادى.
ءيا, ء«ومىر قاس-قاعىم, ال ونەر – ماڭگىلىك» دەپتى بىلەتىندەر. بۇل ومىردە انشەيىن ەشتەڭە جوق. ونەر دە, ءبىلىم دە, عىلىم دا ساتۋلى. بىراق ولاردى التىنعا, اقشاعا ەمەس, ەڭبەككە, ۋاقىتقا, تىنىمسىز اڭساعان وي مەن ارماننان قالجىراعان دەنساۋلىققا عانا ساتىپ الۋعا بولادى. بۇل ومىردە جەتەتىن جەتىستىك بولسا, جاقسىلىققا جەتەلەگەن اپپاق ارمان مەن تىنىمسىز ەڭبەك قانا ەكەن دەپ ويلادىم سول ساتتە.
شىن نيەتىمەن ايتقان سوڭ با, سايدانىڭ ويى ورامدى, سوزدەرى دالەلدى اڭگىمەسىن تىڭداعان سايىن تىڭداي بەرگىڭ كەلەدى.
– مەنىڭ ومىرىمدەگى ەستەن كەتپەس جىلدار فلورەنتسيا قالاسىندا ماگيستراتۋرا وقىعان جىلدارىم دەپ تولىقتاي ايتا الامىن. اسىرەسە دەمالىس كۇندەرى, كەشكى سەرۋەنگە شىققان ۋاقىتتا ءۇي جانىنداعى باقتا قويىلعان جايلى ورىندىقتارعا جايعاسىپ, انامنىڭ اركەز قول سومكەسىندە جۇرەتىن شاعىن ماگنيتوفونىنداعى قازاقتىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىن تىڭدايمىن. اسىرەسە قازاقتىڭ ۇلت اسپاپتار وركەسترىنىڭ ورىنداۋىنداعى قۇرمانعازىنىڭ, تاتتىمبەتتىڭ, دينانىڭ كۇيلەرى ەستىلگەندە مەديچي اۋلەتىنىڭ ءزاۋلىم 3 قاباتتى ءۇيىنىڭ بولمەلەرىن جالعا العان تۇرعىندار باق جاقتاعى بولمەلەرىنىڭ دالىزدەرىن اشىپ ۇيىپ تىڭداپ وتىراتىن. مەنىڭ يتاليانشا سويلەي الاتىنىما سۇيسىنگەن ولار قازاقستان تۋرالى, مۋزىكا جايىندا سۇراپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇراتىن.
وسى كەزدە اڭگىمەنى ءارى قاراي سايدانىڭ اناسى ليۋبا جالعادى:
– مىنا تۇرعان ديپلوم سايدا ماگيستراتۋرانى بىتىرگەندە بەرىلدى, – دەدى قابىرعاعا ىلىنگەن ديپلومداردىڭ ءبىرىن كورسەتىپ. – ماگيستراتۋرانى ءبىتىرۋ كەشىنە جينالعان حالىق سالتانات زالىنا لىق تولدى. ءبىر ءسات كەش جۇرگىزۋشىنىڭ «وقۋ كەزەڭىندە جانە ەمتيحان قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك 110 بالل العان سايدا قالىقوۆا ساحناعا شاقىرىلادى» دەگەندى ەستىگەندەگى قۋانىشتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.
– ال ديپلوم الۋعا لايىقتى بالل قانشا ەكەن؟ – دەيمىن مەن دە ءبارىن انىقتاي تۇسكىم كەلىپ.
– 98-100 بالل بولىپ بەكىتىلگەن, – دەدى ليۋبا. – 2010 جىلى ۆەتنام ازاماتى 108 بالل جيناپتى. سودان بەرى ەشكىم بۇنداي جوعارعى كورسەتكىشكە جەتپەپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە, اراعا اي وتپەي, ارناۋلى كوميسسيانىڭ جانە يتاليا وقۋ مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىمەن سايداعا «مۋزىكا اكادەميگى» دارەجەسىندەگى ديپلوم تاپسىرىلدى, دەدى انا پەرزەنتىنە سۇيسىنە قاراپ.
لۋيدجي كەرۋبيني اتىنداعى كونسەرۆاتوريا دوكتورى فلورا گاليار سايداعا سالتاناتتى تۇردە «مۋزىكا اكادەميگى» دارەجەلى ديپلومىن تاپسىرىپ تۇرىپ: – سايدا قالىققىزى, ەگەر ءسىز ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە جۇمىسقا قالامىن دەسەڭىز مەن قۋانا قابىلداپ, بىردەن سىزگە پروفەسسور اتاعىن بەرەر ەدىم. تۇراتىن پاتەر, الاتىن جالاقى تۋرالى ويلاماساڭىز دا بولادى. وزىڭىزگە ارنايى كلاسس بەرىلەدى. ءسىزدىڭ الەمدە جوق «مۋزىكا اكادەميگى» دەگەن اتاعىڭىزدىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دارەجەسى ارتادى, دەپ قازاقتىڭ تالانتتى قىزىن اتتاي قالاپ ءوز ەلدەرىندە الىپ قالعىسى كەلدى. الايدا سايدا: «بارلىق جاقسىلىعىم مەن ءبىلىمىمدى, تالانتىم مەن تاجىريبەمدى ەلگە, جەرگە, قازاقستانعا اپارماسام, قازاق ەلى ەسەبىنەن شەتەلدە ءبىلىم الىپ, قارنى تويعان جەرىندە قالىپ قويعان كوپ جەرلەسىمنىڭ ءبىرى بولمايمىن با؟! ەلگە ورالۋ – مەنىڭ پەرزەنتتىك پارىزىم» دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل – سايدانىڭ جۇرەگىنەن شىققان ءوز شەشىمى ەدى.
وسى ورايدا اڭگىمەنىڭ جەلىسىن ونىڭ ىشكى تۇيسىگى, ياعني جان دۇنيەسىنە قاراي بۇرىپ:
– اتاعى جەر جارعان الەمدىك مۋزىكانتتاردىڭ شىعارمالارىن ورىنداۋعا باتىلىڭ بارىپ, ارقايسىسىنىڭ ۇزاقتىعى ءبىر ساعاتتان اسا ۋاقىت الاتىن باح, گلينكا, چايكوۆسكي سياقتى كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارىن نوتانى كورمەي قالاي ورىندايسىڭ؟ – دەگەن سۇراعىمدى قويدىم.
ول از-كەم ءۇنسىز وتىرىپ:
– ارينە, نوتا پاراقشاسىن كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاعانعا نە جەتسىن. تاڭىرىمە شۇكىر, ەستۋ, سەزىنۋ, ءتۇسىنۋ, پايىمداۋ قابىلەتىم مەن جان-جۇرەگىمنىڭ ءلۇپىلىنىڭ ارقاسىندا شىعارمانىڭ ءبارىن ءتۇسىنىپ سەزىنەمىن. بويىڭ بالقىپ, قيالىڭ شالقىپ, جان-جۇرەگىڭ ەلجىرەسە سول شىعارمانىڭ الاپات كۇشىنە, ومىرشەڭدىگىنە, ونىڭ اۆتورىنا ريزاشىلىق سەزىمىڭ ويانسا بولدى, ۇيرەندىم دەي بەر. قازىر تەحنيكالىق قۇرالدىڭ سان ءتۇرلىسى بار. ءتىپتى كاسسەتا ارقىلى شىعارمانى 10 رەت, قاجەت بولسا 100 رەت تىڭدايمىن. جۇرەگىڭ سايراپ تۇرعاندا ونى قايتالاۋ قيىن ەمەس. ال پيانينو كلاۆيشتەرىندەگى نوتا ساندارى نەبارى جەتەۋ-اق.
– ءبىلىم مەن تاجىريبەڭدى مۋزىكا الەمىنە قۇشتار جاستارعا ءتالىم-تاربيە بەرۋ ءۇشىن مۋزىكالىق اكادەميادا, بولماسا كوللەدجدەردە نەگە ساباق بەرمەيسىڭ؟ – دەيمىن سايدانى ودان ءارى سويلەتكىم كەلىپ.
– ماگيستراتۋرانى ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ ونداي ويىم بولعان. بىراق ول سالالاردىڭ تورىندە وتىرعان باسشىلارىنان: «بۇل مەكەمەلەر جارتىلاي كوممەرتسيالىق ۇيىم, بالالارىنىڭ وقۋىنا اقشا تولەيتىن اتا-انالار كوزى كەم مامان ستۋدەنتتەرگە دۇرىس ساباق بەرەدى دەگەنگە سەنبەيدى, – دەگەن جاۋاپ الدىق سايدادان. سودان كەيىن ول ماسەلەنى قايتالاۋدىڭ قاجەتى بولمادى.
الدىمدا وتىرعان جاپ-جاس ادەمى قىزعا قارايمىن. ونىڭ اڭگىمە اراسىنداعى: «شىركىن-اي, اللانىڭ امىرىمەن ءۇش كۇن قاتارىنان كوزىم كورەتىن بولسا عوي. ەڭ الدىمەن, انامنىڭ اق جۇزىنە كوزىم تويماي قارار ەدىم. نە دەگەنمەن 24 جىل كورمەدىم عوي. بەتتەرىن ءاجىم تورلاپ جۇدەگەنىن سەزسەم دە, مەن ءۇشىن ول ءالى دە 43 جاستاعىداي ادەمى كەلىنشەك. اتا-انام وسى جىلدار ىشىندە مەنىڭ كورەتىن كوزىم, ەستيتىن قۇلاعىم, ءال-قۋاتىم مەن كۇش قايراتىم بولدى. اڭساعان ارمانىمنىڭ شىعار شىڭى, باسار تاۋى بولىپ, مەنىڭ يگىلىگىم ءۇشىن سانالى عۇمىرلارىن سارپ ەتتى. اتا-اناما قارىزدارمىن. اسىرەسە اتار تاڭىمدا اق انام اۋىرىپ قالماعاي دەپ تىلەيمىن. سوڭعى جىلدارى دەنساۋلىعى سىر بەرگەنى جانىما قاتتى باتادى. بۇل ومىردە مەنىڭ اكە-شەشەمدەي جانكەشتى جاندار تىم از شىعار. كەيدە ەشكىمنىڭ دەمەۋىنسىز سىرتقا شىعىپ, ۇيلەردى, ادامداردى, استانادا سالىنعان ءزاۋلىم عيماراتتاردى, ساياباق پەن گۇل الاڭدارىن كورىپ, ءتۇن بويى اسپان كوگىندەگى مىڭ-سان جۇلدىزداردى تاماشالاپ, وسى قۇدىرەتتىڭ ءبارىن كورەتىن ادامدار, سەندەر نەتكەن باقىتتى جان ەدىڭدەر دەپ ايقايلاعىم كەلەدى...», دەگەنى ەسىمە تۇسكەندە جان-دۇنيەم استاڭ-كەستەڭ بولدى.
«ە, قۇداي, سايداعا قۇدىرەتىڭدى كورسەتشى» دەپ ىشتەي تىلەۋمەن بولدىم...
باقىت جاسقاليەۆا,
ارداگەر-جۋرناليست
