كۇمبىرلەپ كۇي توگىلدى كوكجيەكتەن

قۇرمانعازى اتىنداعى ءVىىى رەسپۋبليكالىق حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار بايقاۋى مارەگە جەتىپ, باس جۇلدە قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ءارتىسى ارمان جۇدەباەۆقا بۇيىردى. راسىن ايتۋ كەرەك, بۇگىندە ەلىمىز ونەر باي­قاۋى جاعىنان ەشكىمنەن كەم دە, كەندە دە ەمەس. ءتۇرلى ونەر بايگەلەرى رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگەن ونەرپاز جاستاردىڭ قاناتىن قاتايتۋ ماقساتىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ-اق باعۋدا. استانادا “شابىت” پەن “جاس قانات” بايقاۋلارى بار. الماتىدا چايكوۆسكي اتىنداعى, سونداي-اق باسقا دا كلاسسيكالىق مۋزىكا اسپاپتارىندا ويناۋشىلار مەن ءبيشى, انشىلەرگە ارنالعان ءبىرتالاي بايقاۋلار وتەدى. مۇنىمەن قوسا كينو مەن تەاترعا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلاتىن شارالار تاعى بار دەگەندەي, رۋحاني ساحنانىڭ قارا قازانداي بۇرق-سارق قايناپ جاتقانى كوڭىلگە كول-كوسىر سەزىم ۇيالاتادى. سولاي دەگەنمەن دە, ولاردىڭ اراسىنان كوڭىلدىڭ كوك دونەنىن ساحنا ساحاراسىندا ەرەكشە جەلپىنتىپ وتەتىن قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار بايقاۋىنىڭ ەلدىك رۋحى مەن ورلىك سيپاتى ايرىقشا ەكەنىنە ەشكىم كۇمان كەلتىرە قويماس. “ناعىز قازاق قازاق ەمەس, ناعىز قازاق دومبىرا” دەگەن ءبىر اۋىز سوزگە دومبىرا تۋرالى وي تۇتاس سىيىپ كەتىپ تۇرعان جوق پا؟ قازاق ەلىن وركەنيەتتى ەلدەر سكريپ­كا­مەن, پيانينومەن, ۆيولەنچەلمەن تانىسىن ءلايىم, بىراق دومبىرانىڭ ورنى بولەك. ولارعا بەتحوۆەن, موتسارت, باح, شوپەن, چايكوۆسكي تاڭ­سىق ەمەس. ولارعا قۇرمانعازى, دينا, ءتات­تىم­بەت, سۇگىر... تاڭسىق. وعان تالاي ساپارلاردا كوز جەتكىزىپ تە ءجۇرمىز. گەرمانياعا قازاقستاننان كوش­كەن ءبىر نەمىس ايەلى بەرليننىڭ كونتسەرت زا­لىندا قازاق ەلىنەن بارعان ونەرپازداردىڭ ال­دىنان تۋىسى كەلگەندەي قۇراق ۇشا جۇگىرىپ شىق­قاندا, دومبىرانىڭ قوڭىر ءۇنىن ابدەن ساعىن­عانىن ايتقان. توكيوداعى كونتسەرتتە كۇيشىلەردىڭ ونەرىنە ريزاشىلىقپەن قول سوققان جاپوندار كەش سوڭىندا دومبىرانى ءبىر ۇستاپ كورمەيىنشە كەتپەي قويعان. ءبارىن ايت تا, ءبىرىن ايت, قازاق وزگەدەن دومبىراسىمەن, كۇيىمەن وزىق. باسقادا جوق سول مۇرانى قاستەرلەۋ بۇگىنگى ۇرپاق پارىزى دەسەك, قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپ­تا­رىندا ورىنداۋشىلار بايقاۋى وسى ماقساتتاعى ۇلتتىق جوبا ەكەنى ءسوزسىز. بيىل سەگىزىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان بايقاۋدان بايقاعانىمىز – ساپالىق دەڭگەيى بىرتىندەپ ءوسىپ كەلەدى. “دومبىرا, شەرتەر” نوميناتسياسىندا سايىسقا تۇسكەن جاستار ءۇش كەزەڭدە شەتەل كومپوزيتورىنىڭ, قازىرگى زامان كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىنان, قۇرمانعازىنىڭ “كىشكەنتاي”, “تۇرمەدەن قاشقان”, “سارىارقا”, “تورەمۇرات”, “اداي”, “بۇلبۇل”, “جىگەر” كۇيلەرىنەن, ماحامبەتتىڭ “قيلى قىرعىنى” بويىنشا, سونداي-اق ارقا, قاراتاۋ, التاي, تارباعاتاي جانە جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ كۇيلەرىنەن, داۋلەتكەرەي, قازانعاپ, ماڭعىستاۋ, سىر ءوڭىرىنىڭ شىعارمالارىنان باق سىناستى. ىرىكتەۋ كەزەڭىندە قۇرمانعازىنىڭ جەرەبە بوي­ىنشا ءتورت كۇيىنەن سىنعا ءتۇسىپ, كۇي اتاسىنىڭ 25 كۇيىنەن كۇيتارتىس وتە قىزىقتى ءوتتى. ءبىرىنشى ورىندى ءنوۆوسىبىر مەملەكەتتىك كونسەر­ۆا­تو­ريا­سى­نىڭ وپەرا جانە سيم­فونيالىق دي­ري­جەر­لەۋ ماماندىعى بوي­ىنشا 4-كۋرس ستۋ­دەن­تى رۋسلان بايمۋر­زين مەن ماڭ­عىستاۋ ونەر كوللەد­جىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى ابىلاي تىلەپبەرگەنوۆ يەلەندى. “قوبىز, قىل­قو­بىز” نوميناتسياسىنان وتكەن سايىس جاستار­دىڭ بۇل ونەرگە ەرەكشە بەت بۇرىپ كەلە جات­قا­نىن كورسەتتى. “تىلەپ” سىندى شىعارما­شى­لىق ءۇجىمدارىنىڭ عاجايىپ ونەرى بۇگىندە ەل اۋماعىنان سىرتقا داڭقى جايىلا باس­تا­عان. ءبىر كەزدەرى كە­ڭەس­تىك ساياساتتىڭ سالدا­رى­نان كەنجەلەپ قالعان ونەر جانرى جاندا­نىپ, جەكەلەگەن نەبىر تالانتتى قوبىزشىلار مەن توپتاردى دۇنيەگە اكەلۋدە. كوپتەگەن كۇي­لەر قوبىزعا وڭدەلىپ, قازىر بۇل اسپاپتا ور­ىندالاتىن شىعارما­لار­دىڭ ەداۋىر كوبەي­گەنى بايقالادى. كۇيلەردىڭ ەسترادالىق نۇسقالارى دومبىراعا ارنالىپ شىققاندا مۇنى العاشقىدا بىرەۋ قۇپتادى, ال بىرەۋدىڭ قۇلاعىنا تۇرپىدەي تيگەنى راس. ودان كەيىن “ ۇلىتاۋ” سىندى ايگىلى توپ دۇنيەگە كەلگەن سوڭ, قارسىلىق ءۇنى باسەڭسىپ, كۇي مۇنداي دا ۇلگىمەن ءومىر سۇرە الاتىندىعىنا جۇرت يلاندى. سول سياقتى سوڭعى ۋاقىتتا قوبىز دا زاماناۋي, كلاسسيكالىق مۋزىكالىق اسپاپتارمەن ۇشتاسا ورىندالۋدا. مۇنى سايىسقا قاتىسۋ­شىلارعا ارنالعان رەپەرتۋاردان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. بىرىنشە كەزەڭدە پريما-قوبىزشىلار قۇرمان­عازىنىڭ ا.تولعانباەۆ وڭدەۋىندەگى “بالبىراۋىن” كۇيىن, قازاقستان مەن شەتەل كومپوزيتورلارىنىڭ ۆيرتۋوزدىق شىعارماسىن, ەكىنشى كەزەڭدە ك.دۇيسەكەەۆتىڭ “سكەرتسوسىن”, سونداي-اق ءداستۇرلى نەمەسە حالىق كومپوزي­تو­رى­نىڭ, شەتەل كومپو­زيتورىنىڭ كولەمدى شىعارما­سىن, ۇشىنشىدە ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ “بوزايعىر” سيۋيتاسىنان رومانس ورىندادى. ال قىلقوبىز­شىلار قورقىتتىڭ “قوڭىر”, ىقىلاستىڭ “جەز كيىك” كۇيلەرىن, فورتەپيانو سۇيەمەلدەۋىمەن قازاقستان كومپوزيتورىنىڭ شىعارماسىن, ج.قالامباەۆتىڭ “مارشىن” تارتىپ, مارەگە جەتتى. ءبىرىنشى جۇلدە قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى توقتار اعىراەۆ پەن وسى وقۋ ورنىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى سادجانا مىرزاليەۆاعا ءتيدى. سىرناي نوميناتسياسىندا بايان مەن اككور­دەون اسپاپتارىنىڭ ءۇنى قۇرمانعازى كۇيلەرىمەن اسقاقتادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە پوليفونيالىق, ۆيرتۋوزدىق شىعارمالارمەن قاتار سايىسكەر ءوز تاڭداۋىمەن قۇرمانعازىنىڭ ءبىر كۇيىن ورىنداسا, قالعان كەزەڭدەردە قا­زاقستان كومپوزيتور­لا­رى­نىڭ بايان مەن اك­كوردەونعا جازعان قا­زىرگى زامان­عى شىعار­ما­لارىن, حالىق مۋزىكا­سىنىڭ وڭدەل­گەن جاڭا ءتۇرىن, قالاعان شىعار­ماسىنا قوسا كولەمدى ءۇل­گىدەگى تۋىندىنى ۇس­ىندى. ءبىرىنشى ورىندى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى رۋسلان تۋراەۆ يەلەندى. بايگە ءون­دىردەي ونەرپازدىڭ تالايىنا ءۇمىتتىڭ ساۋلەسىندەي اي­شۋاق سەزىم سىيلادى. ولاردىڭ كوبى وقۋ ور­ىندارىنان كەلگەن جاس­تار. ينەمەن قۇدىق قاز­عانداي ءبىلىم ارنا­سىن كەڭەيتۋ بار دا, كوكى­رەككە توقىعاندى ءىس جۇزىندە كورسەتە ءبىلۋ دەگەن تاعى بار. بۇل سالادا ەكەۋىن قاتار الىپ جۇرمەي بول­مايدى. ول ءۇشىن ءار ادامنىڭ كاسىبي بىلىك­تىلىگىن ءبىر جاعى تارازىعا سالاتىن, ەكىنشى جاعىنان شە­بەر­لىگىن شىڭداۋ مەكتەبى بولاتىن بايگەنىڭ ورنى بولەك. قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپ­تا­رىن­دا ورىنداۋشىلار بايقاۋى سونداي مىندەتتى ابى­رويمەن اتقارىپ كەلە جاتقان ءىرى مادەني شارا. جاقىندا “قازاقتىڭ 1000 كۇيى” اتتى جيناق جارىق كورىپ, كەۋدەمىزدى شاتتىق كۇيى كەرنەگەن ەدى. وسىنشا عالامات مۇراعا يە قازاقتان باقىتتى جۇرت بار ما, ءسىرا؟ قازاقتىڭ كۇيلەرىن جيناۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارى ودان ارمەن جالعاسىپ جاتىر. سول ءىستىڭ مىنا جوبا جالعاسىنداي, قاناتىنداي بولىپ كورىنەدى. ەندى ول ەلدىك مۇراتقا اينالۋى ءۇشىن الدا قانداي ىستەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەگەن سۇراق تۋادى. جارقىلى ءالى دە جاسىقتاۋ ما دەپ قالاسىڭ. ساحنالىق بەزەندىرىلۋى كەيبىر ونەر كەشتەرىنەن جۇتاڭ كورىنەدى. سول كەزدە شىركىن-اي, وسىنداي ونەردى ناسيحاتتايتىن شارانى قار­جى­لاي دەمەيتىن, رۋحاني جەبەيتىن ەلجاندى مەتسەنات­تار بىزدەن قاشان شىعار ەكەن دەگەن مۇڭ توريدى قاباقتى. ەلورداداعى جالعىز ءبىر وسى ءتول باي­قاۋ­دىڭ اشىلۋى مەن جەڭىمپازدارىن مارا­پاتتاۋ كەشىنە كىرۋ وزگە جۇرتقا ارمان بولاتىن كۇنگە جە­تەر مە ەكەنبىز؟ پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ور­تا­لى­عىنىڭ زالىن بايقاۋدىڭ اشىلۋ كۇنى قالا­داعى مەكتەپ وقۋشىلارىمەن تولتىردىق. بۇل – ءبىر. ەكىن­شىدەن, ءبىر عانا قۇرمانعازى اتىنداعى باي­قاۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك, كەلە­شەكتە دينا اتىن­داعى بايگەنى قولعا الساق تا ارتىق بولمايدى دەگ­ەن ويدىڭ شەتى قىلتيدى. قالاي دەسەك تە, حا­لىق اسپاپتارىندا ور­ىنداۋ­شىلار بايقاۋىن كە­لە­شەكتە حالىقارالىق ءىرى ونەر سايىستارى دەڭ­گەي­ىنە جەتكىزۋ باستى مۇرات بولىپ قالا بەرۋى كەرەك. قاراشاش توقسانباي. قوناق از وتىرىپ, كوپ سىنايدى... الماتىدا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ  ىىى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى وتۋدە سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى الماتىدا ورتا­لىق ازيا ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى اشىلدى. ونەر دۋمانىنا قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە قازاقستاننىڭ تەاتر قايراتكەرلەرى قاتىسىپ, وسى ءتورت ەلدىڭ ساحناسىندا سوڭعى ماۋسىمداردا ءجۇرىپ جاتقان دراماتۋرگيا جاۋھارلارى ءوزارا سىنعا تۇسۋدە. ءدال وسىنداي فەستيۆالدى ءداس­تۇرگە ەنگىزۋدىڭ كوزدەگەنى كوپ. بۇل شا­را اتالمىش ەلدەردىڭ تەاتر سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىعىن ارتتى­رىپ, ءتاجى­ريبە الماسىپ, تەاتر ماي­تال­مان­دارىن ىنتالاندىرىپ, رە­پەر­تۋار­لار­دىڭ بايۋىنا سەپتەسۋدى ماقسات تۇتادى. فەستيۆالدىڭ قۇرىلتايشىسى – ەلىمىزدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى بولسا, ونى ۇيىمداستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن “قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني دامۋ قورى”. فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملە­كەت­­­تىك اكادەميالىق دراما تەات­رىن­دا وتكەنىمەن, فەستيۆال اياسىنداعى بايقاۋعا قاتىساتىن قويىلىمدار  ع.مۇسىرەپوۆ اتىن­دا­عى قازاق مەم­لەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى مەن ق.قو­جا­مياروۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك ۇي­عىر مۋزىكالىق كومەديا تەات­رىن­دا ءجۇرىپ جاتىر. حالىقارالىق فەستيۆالگە ءوز ەلىمىزدەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى, وڭ­تۇستى قازاقستان وبلىستىق ورىس درا­ما تەاترى, استانا قالاسىنداعى جاس كورەرمەندەر تەاترى, باتىس قا­زاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى, ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى قى­زىلوردا وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترى, س.مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستاننىڭ قازاق مۋ­زىكالىق دراما تەاترلارى قاتىسۋدا. فەستيۆال قاتىسۋشىلارى مەن قوناقتارى الماتىعا اياعى تيگەن كۇ­نى م.لەرمونتوۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك ورىس اكادەميالىق دراما تەاترىندا “كورول لير” قويى­لى­مىن بايقاۋدان تىس تاماشالاپ, ورتالىق مەملەكەتتىك مۇراجايداعى كونە جادىگەرلەردى تاماشالادى. فەستيۆال جەڭىمپازدارىن ار­نايى جاساقتالعان قازىلار القاسى 13 اتاۋلى سىيلىق بويىنشا انىق­تايدى. قازى­لار القاسىنىڭ قۇرا­مىن­دا ور­تا­لىق ازيا ەلدەرىنىڭ تەاتر سىنشى­لارى, تانىمال اكتەر­لەر, رەجيسسەر­لەر, دراماتۋرگتەر مەن سۋرەتشىلەر بار. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, تەاتر فەس­تيۆالىنە ارنايى كەلىپ جاتقان كورشى ەلدەردىڭ ونەرپازدارى قا­زاق­ستانداعى شاراعا ۇلكەن ءمان بەرىپ, وعان قاتىسۋدى مارتەبە كورەتىن­دىك­تەرىن جاسىرمايدى. ءتىپتى ايىر قال­پاق­­تى اعايىندار ءوز ەلدەرىندە تۇ­تان­عان تۇ­راقسىز ساياسي وقيعا­لار­دىڭ سالدا­رى­نان وسى فەستيۆالگە قاتىسا الماي قالامىز-اۋ دەپ, ال­دىن-الدا قام جاساپ, استاناعا قاي­تا-قايتا شە­ك­ارادان وتكىزۋدى سۇراپ, حات جول­دا­عاندارىن دا بىلەمىز. ءتا­جىك پەن ءوز­بەك تە ورتالىق ازيا ەل­دەرىنىڭ حا­لىق­ارالىق تەاتر فەس­تيۆالىنە ابدەن دايىندالىپ, سوڭعى ماۋ­سىم­داردا (فەس­تيۆال شارتى بويىنشا) قوي­ىلعان ەڭ ۇزدىك سپەكتاكلدەرىن دايىنداپ اكەلگەن. دەگەنمەن, اتالمىش فەستيۆال جىل وتكەن سايىن كەمەلدەنىپ, تو­لى­سىپ, تانىمال بولا ءتۇسۋدىڭ ور­نىنا, سيىرقۇيىمشاقتانىپ بارا جات­قانداي اسەر قالدىرادى. بۇل باق وكىلدەرىنىڭ بىتپەيتىن با­زىناسى, تىرناق استىنان كىر ىزدەگەن كىنا­راتشىلدىعى ەمەس. جەتىم قىزدىڭ تويىنداي سول­عىن باستالعان حالىقارالىق فەس­تي­ۆال دا تيىسىنشە ناسيحاتتالمايدى. ءتىپتى ونىڭ اياسىندا جۇرەتىن سپەك­تاكل­دەردىڭ جارناماسى جوقتىڭ قاسى دەسە دە بولعانداي. الدە بىزگە عانا وسىلاي كورىندى مە دەسەك, قا­زاقستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى­نىڭ توراعاسى تۇڭعىشباي جامان­قۇلوۆ تومەندە­گىدەي پىكىر ءبىلدىردى. بۇل جالعىز جامانقۇلوۆتىڭ ويى ەمەس, كوپتەگەن تەاتر ماماندارى تاراپىنان تومەندەگىدەي قىنجىلىس بايقالادى. – بۇل فەستيۆال مەملەكە­تى­مىز­دىڭ ابىرويىن كوتەرەتىن, ەلدىگىمىزگە دە سىن بولاتىن مادەني وقيعا. فەس­تيۆالدى اتىنا ساي ەتىپ وتكىزۋ ورە بيىكتىگىن, وركەنيەتتىلىكتى كور­سەتەدى. الايدا, جىل وتكەن سايىن شارالارى شيراۋدىڭ ورنىنا, كە­تەۋى كەتە باستاعانداي. سوندىقتان فەستيۆال­دىڭ اشىلۋى اسا كوڭىل كون­شىتە قويمادى. بۇعان ەلىمىزدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى اسا كوڭىل ءبو­لۋى كەرەك ەدى. ۇيىمداستىرۋ جا­عى­نان ولقى­لىقتار بار ەكەندىگىن جا­سىرماۋ قا­جەت. حالىقارالىق دەڭ­گ­ەيدەگى فەس­تيۆال قالا ىشىندە دە جارناما­لانعان جوق. ال كورشىلە­رىمىز قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىنا وزدەرىنىڭ ەڭ تاڭداۋلى تەاتر ماي­تالماندارىن, فەستيۆال بايقاۋىنا مىقتى قويىلىمدارىن ىرىكتەپ اكەلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىن مويىندايتىن باۋىر­لاس رەسپۋبليكالار بۇل فەستيۆالدى كەرەمەت دەڭگەيدە وتەدى دەپ, جۇرەك­تەرى تولقىپ, جەڭىستەن دامەلى بو­لىپ, ۇلكەن وقيعا كورىپ كەلگەن. ءوزى­مىزدىڭ دە, سولاردىڭ دا ەڭبەكتەرى ەش, تۇزى سور بولماۋى ءۇشىن باس­تا­عان ءىسىمىزدى باياندى, قولعا العان ءتىر­لىكتى نەگە ساپالى ەتپەسكە؟! ءيا, ور­تالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ حا­لىق­ارالىق فەس­تيۆالى – ۇلكەن ءمۇم­كىندىك. فەستي­ۆالگە ءتورت ەلدەن دە­لەگاتتار كەلدى. قوناق از وتىرىپ, كوپ سىنايدى... – دەدى قازاقستان تەاتر قايرات­كەر­لەرى وداعىنىڭ ءتو­را­عاسى ولقىلىق­تاردى جابا-بۇركەلەمەي. سونىمەن, جەكسەنبى كۇنگە دەيىن جۇرەتىن تەاتر فەستيۆالى ءبىر سى­دىر­عى ءوتىپ جاتىر. كەشە فەستيۆال ايا­سىن­دا استانا قالاسىنىڭ جاس كو­رەرمەندەر تەاترى ءا.كەكىل­باەۆ­تىڭ “حانشا-داريا” حيكاياسىن, ءتا­جىك­ستاننىڭ مەم­لەكەتتىك مۋزى­كا­لىق-كومەديا تەاترى ن.تابا­روۆتىڭ ء“شول قاندىرۋ” درا­ماسىن, وزبەك­ستاننىڭ سۋرحانداريا وبلىستىق م.ۇيعۋر اتىنداعى مۋ­زىكالىق درا­ما تەاترى “قىرسىق شال” دراما­لىق شىعار­ماسىن, وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىس­تىق ورىس دراما تەات­رى جاپون حا­ل­­قىنىڭ اڭىز-ءافسانا­سىنا قۇرىل­عان “توكۋمي مەن سۋرۋ”, با­تىس قا­زاق­­ستان وبلىستىق قازاق درا­ما تەات­رى ە.ءولبيدىڭ “حايۋاناتتار باعىن­دا­عى وقيعا” قويىلىمدارىن كورسەتتى. ايناش ەسالي. الماتى.