كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
بۇدان بىلاي قارجى ينستيتۋتىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعى جانە ساۋىقتىرىلۋى ءۇشىن مەملەكەت قارجىسى پايدالانىلسا, وندا ول بانكتىڭ ديۆيدەند تولەۋىنە تىيىم سالىنادى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتىڭ پايدانى ءبولۋ, ديۆيدەندتەر ەسەپتەۋ, سونداي-اق مەنشىكتى اكتسيالاردى كەرى ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋ تالاپتارىن بەكىتۋ تۋرالى قاۋلىسىنىڭ جوباسى جاريا تالقىلاۋعا ۇسىنىلىپ وتىر.
قاۋلىعا سايكەس, ەگەر بانكتىڭ پايداسى مەملەكەتتىڭ قاراجاتىن پايدالانۋسىز, تازا بانك قىزمەتى ارقىلى قالىپتاسسا, سونداي-اق «Standard & Poor’s Financial Services LLC», «Fitch Ratings Inc.», «Moody’s Investors Service», «KPMG جانە Boston Consulting Group» سياقتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءبىرىنىڭ قورىتىندىسى بولسا, وندا بانك ديۆيدەند ەسەپتەپ, سونىمەن قاتار ءوز اكتسياسىنا كەرى ساتىپ الۋ جۇرگىزە الادى.
«بولىنبەگەن پايدانى قالىپتاستىرۋ كەزىندە قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە (نەمەسە) قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت قاراجاتى پايدالانىلاتىن باسقا بانكتىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الۋعا جانە (نەمەسە) ولاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا ايقىندالعان تارتىپپەن قوسىلۋ نىسانىندا قايتا ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى بولىنبەگەن پايدانى ۇلعايتۋعا وڭ اسەر ەتكەن, قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە (نەمەسە) قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت قاراجاتى پايدالانىلاتىن بانكتىڭ كاپيتالىنا وزگەرىستەر قوسىلمايدى», دەلىنگەن قاۋلى ماتىنىندە.
قوعامدىق تالقىلاۋ 15 قاڭتارعا دەيىن جالعاسادى. جالپى, بۇل شىن مانىندە وزەكتى ماسەلە.
اگەنتتىك دەپۋتاتتار ۇسىنىسىنان كەيىن ەسكەردى مە, الدە ءاۋ باستان ءوز جوسپارلارىندا بولدى ما, ول جاعى بەيمالىم, دەسە دە بىلتىر جىل سوڭىندا ماجىلىستەگى «Amanat» جانە «اق جول» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆقا جانە جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە ساۋال جولداعان ەدى.
«مەملەكەت باسشىسى قارجى سەكتورىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدى بىرنەشە رەت تالاپ ەتتى. بۇعان ونىڭ بانك كاپيتالىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جانە مەملەكەتتىك كومەكتەن پايدا بولعان ديۆيدەند تولەمىن شەكتەۋگە قاتىستى تاپسىرماسى دالەل. بانكتەردىڭ 9 ملن تەڭگە كولەمىندەگى مەملەكەتتىك قارجىلىق كومەكتى ماقساتتى پايدالانۋى جانە ناقتى ەكونوميكاعا نەسيە بەرۋىنىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى قويىلعان دەپۋتاتتىق ساۋالعا پرەمەر-مينيستر قاناعاتتانارلىقسىز جاۋاپ بەرگەننەن كەيىن, جۇيە قۇراۋشى بانكتەردى ساتىپ الۋعا بايلانىستى جاعدايلار بىزگە تۇسىنىكسىز كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇعان «Jusan bank»-ءتىڭ ەكى ءىرى بانك – اتف پەن تسەسنانى جۇتىپ الۋى دا قوسىلادى. ماسەلە بانكتەردىڭ ءبىرىنىڭ ديۆيدەند قۇقىعىن تەرىس پايدالانۋىندا عانا ەمەس, پروبلەما بۇدان دا اۋقىمدى ءارى تەرەڭ بولىپ شىقتى. ۋاقىتشا مەملەكەتتىك قارجىلىق كومەكتەن ەشقانداي تابىس تۇسپەيتىنىنە قاراماستان «Jusan bank»-ءتىڭ سوڭعى بەنەفيتسيارى Jusan Technologies-ءتىڭ اۋديتتەلگەن ەسەبىندە تسەسنا مەن اتف-تى ساتىپ العاننان 1 ملرد 350 ملن دوللار تابىس تۇسكەنى كورسەتىلگەن. سونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك زايمدى قايتا قۇرىلىمداۋدان نەبارى 300 ملن دوللار تۇسكەن. مۇنداي كاپيتالدى «Jusan»-عا كىم, قالاي سىيلاپ ءجۇر؟», دەيدى دەپۋتاتتار.
ولاردىڭ ەسەپتەۋىنشە, تسەسنا بانكتىڭ اكتيۆتەرىن باعالاپ, پروۆيزياسىن قالىپتاستىرۋشىلار «Jusan bank»-ءتىڭ جۇتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمى بويىنشا نەبارى 1 تەڭگەگە اتالعان پروۆيزيالاردى قالىپتاستىرعاننان 241 ملرد تەڭگە تابىس الۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.
ء«ماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت بويىنشا كوميتەتىندەگى تىڭداۋدا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قىزمەتتىك پايدالانۋعا ارنالعان شەكتى كەلىسىم تۋرالى اقپارات بەرۋدەن باس تارتتى. «جاڭا قازاقستان» دەپۋتاتتىق توبى جانە «Amanat» پارتياسى قىزمەتتىك پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتارعا دەپۋتاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. بيۋدجەتتەن تىس مەملەكەتتىك كومەكتىڭ جەكە قالتالارعا ءتۇسىپ كەتپەۋى ءۇشىن ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە رەتتەۋشىنىڭ جۇمىسى قايتا قۇرىلۋعا ءتيىس», دەلىنگەن ساۋالدا.
قازاقستان بانكتەرى مەملەكەتتەن كومەكتى از العان جوق. اسىرەسە, 2008-2009 جىلدارداعى قارجى داعدارىسى كەزىندە قارجى ينستيتۋتتارىن ساۋىقتىرۋ ءۇشىن تريلليونداعان قارجى بەرىلدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلعا دەيىن بانكتەرگە بولىنگەن قارجى كولەمى شامامەن 5 ترلن تەڭگەدەن اسادى. جانە سونىڭ ءبارى نارىقتىق شارتپەن ەمەس, جەڭىلدەتىلگەن شارتپەن ۇسىنىلعان.
قارجىگەر مۇرات تەمىرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىزدە مەملەكەتتىڭ بانككە كومەكتەسۋىنىڭ ءۇش جولى بار. ءبىرىنشىسى – بانكتىڭ پروبلەمالىق اكتيۆىن نارىقتىق باعادان بىرنەشە ەسە جوعارى قۇنمەن ساتىپ الۋ. بۇعان اتف, بتا, تسەسنا مىسالدارى دالەل. ەكىنشىسى – مەملەكەت بانككە نەسيە بەرەدى نەمەسە ونىڭ وبليگاتسيالارىن نارىقتىق قۇننان تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن ساتىپ الادى. ءۇشىنشىسى – مەملەكەت وتەۋ مەرزىمىن ۇزارتا, پايىزدىق مولشەرلەمەنى تومەندەتە وتىرىپ الدەقايدا جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن بانكتەگى دەپوزيت پەن نەسيەنى قايتا قۇرىلىمدايدى. بۇدان كەيىن بانكتىڭ قارجىلىق جۇكتەمەسى ازايىپ, ۇلكەن تابىسقا يە بولادى. ءۇش نۇسقا بويىنشا دا مەملەكەت شىعىنعا باتادى.
«مۇنداي قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ جارقىن مىسالى – «Jusan bank». 2020 جىلعا ارنالعان اۋديتتەلگەن ەسەپتە «مەملەكەتتىك مەكەمەلەر الدىنداعى قارجىلىق مىندەتتەمەلەردى جەتىلدىرۋدەن تۇسكەن كىرىس – 124,6 ملرد تەڭگە» دەپ كورسەتىلگەن», دەيدى ساراپشى.
«RiskTakersKZ» كانالىنىڭ جازۋىنشا, بۇعان دەيىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بىرقاتارىنىڭ ارتىندا وتە ىقپالدى تۇلعالار تۇرعاندىقتان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مۇنداي قاتاڭ تالاپ قويا الماي كەلدى.
«اتالعان تالاپتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە «Jusan bank»-كە اسەر ەتەرى تۇسىنىكتى. ويتكەنى بانك اكتسيونەرلەر وتىرىسىن وتكىزە الاتىن ەمەس. الايدا مەملەكەت ەسەبىنەن تابىس قالىپتاستىرعان «Jusan»-نان باسقا دا بانكتەر بار. جاقىندا ءبىز RBK bank-ءتىڭ ديۆيدەند تولەگەنىن جازدىق. بۇل بانك 2017-2018 جىلدارى مەملەكەتتىك كومەك العان (بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن كوتەرۋ باعدارلاماسىنا قوسقان سوڭ – رەد.). ودان بولەك, كۆازيمەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ دەپوزيتتەرىن ۇزاقمەرزىمدى وبليگاتسيالارعا (نارىقتىق شارتتاردان الدەقايدا تومەن 4 پايىز ستاۆكامەن) ايىرباستاۋعا بايلانىستى RBK قايتا باعالاۋدان جانە ۇزاق قورلاندىرۋدان تابىس العان. ەندى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى باسقارما مۇشەلەرى مەن بانكتىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنە قاتىستى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. بانك پەن ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى بولاتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. قارجىلىق رەتتەۋشى بانكيرلەردىڭ قاراجاتتى شىعارىپ الۋ مادەنيەتىن وزگەرتە الاتىن تۇبەگەيلى شارالارعا بارا الادى دەپ سەنەمىز», دەيدى تەلەگرامداعى «RiskTakersKZ» كانالىنىڭ ساراپشىلارى.
