كونكۋرستان ابىرويمەن ءوتىپ, قىزمەتكە كەلگەن بەتتە-اق الدىمنان سان الۋان كەدەرگىلەر كەزدەسە باستادى. سەبەبى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى «التىنكول-جول» باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ ءبىراز قىزمەتكەرلەرىن قاماۋعا الىپ, ءبىرازىن تەرگەپ, ابدەن ەستەرىن شىعارىپ جاتتى. سونىڭ سالدارىنان جۇمىستا كادر تاپشىلىعى ورىن الدى.
ال كادردى قايدان تابامىز؟ جاڭا زاڭ تالاپتارى بويىنشا بوس ورىنعا تەك كونكۋرستىق نەگىزدە عانا الا الامىز. بۇعان قوسا, تەرگەۋدە جۇرگەن قىزمەتكەرلەردىڭ ورنىنا سوت پروتسەسى بىتكەنشە بىرەۋدى قىزمەتكە الۋ زاڭعا قايشى. سودان كەدەن بەكەتىنىڭ شتاتتىق كەستەسىن قاراسام, 2 ۆاكانتتى ورىنعا كوزىم ءتۇستى. دەرەۋ «سول ورىندارعا كىمدەردى شاقىرۋعا بولادى؟» دەگەن ساۋال ساپ ەتە قالدى. ويىما بىردەن كەزىندە «سەمەي» كەدەن بەكەتىندە وزىممەن بىرگە 3 جىل ورىنباسار بولىپ ادال قىزمەت ىستەگەن بەكەن نۇراحمەتوۆ تۇسە كەتتى. وزىندىك قاعيداتى بار جانە اناۋ-مىناۋدان تايسالمايتىن وجەتتىگىن دە جاقسى بىلەمىن. سونداي-اق قاتارداعى ينسپەكتوردان كەدەن باسشىسى, قاتارداعى لەيتەنانتتان پولكوۆنيك دارەجەسىنە دەيىنگى جولدان وتكەن تاجىريبەسى دە جەتكىلىكتى.
سونىمەن قاتار بەكەن تولەۋجان ۇلىمەن «سەمەي» كەدەن بەكەتىندە قىزمەتتەس بولا ءجۇرىپ, باسىنان نەبىر الاساپىراندى وتكىزگەنىنىڭ كۋاسىمىن. اتاپ ايتسام, جەكە باسىنا قاستاندىق تا جاسالدى, اۆتوكولىگىنە قىلمىستىق توپ وكىلەرى ەسىرتكى دە تىقتى, جارىلعىش زات قويۋ جاعدايلارى دا بولدى. سول ءبىر قيىن كەزدەردە بەكەن تولەۋجان ۇلىنا قىزمەتتەن كەتىپ قالۋ جونىندە كەڭەس بەرگەندەر دە جوق ەمەس. ونداي اقىل ايتۋشىلارعا: ول «ەگەر دە قىزمەتتەن كەتسەم, وندا مەنىڭ جەڭىلگەنىم» – دەدى.
سونداي-اق بەكەن تولەۋجان ۇلى قىزمەت بارىسىندا «باقتى» كەدەن بەكەتىندە باسشىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ءجۇرىپ, جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ جۇمىسىنا جاۋاپ بەرگەن. بۇعان قوسا كۇنىنە 30 مىڭ ادام وتەتىن «قورداي» كەدەنى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە بىرنەشە كەدەن بەكەتتەرىنىڭ كۋراتورى بولعان. سول ۋچاسكەلەردە تەمىردەي ءتارتىپ ورناتۋعا اتسالىسىپ, نەبىر كونتراباندالىق ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويا بىلگەن تاجىريبەسى دە بار. مەن وسى ويىمدى دەرەۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى ەرلان قۇماربەك ۇلى نۇرلانباەۆقا ايتتىم. ول بىردەن كەلىستى. ءسويتىپ, بەكەن تولەۋجان ۇلى كونكۋرستىق كوميسسيادان ءساتتى ءوتىپ, بىردەن شەكارا ماڭى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعى «قورعاس» كەدەن بەكەتىنە قىزمەتكە كەلدى.
بۇل كەزدە شمحىو «قورعاس» كەدەن بەكەتىندە باسشىلىق قىزمەتتە ەسىمى رەسپۋبليكا كەدەنشىلەرىنە بەلگىلى ازامات اباي ءالىپوۆ بولاتىن. اباي قازبەك ۇلى ەكەۋى «قورداي» جانە «باقتى» كەدەن بەكەتتەرىندە بىرەۋى باسشى, بىرەۋى ورىنباسار رەتىندە قىزمەتتەس بولعان. سوندىقتان دا ءبىرىن-ءبىرى جاقسى تانيتىن. اباي قازبەك ۇلىنىڭ كادرلىق پروبلەمالاردان شارشاپ جۇرگەندىگى سونشا, بەكەن تولەۋجان ۇلىنىڭ كەلگەنىنە قاتتى قۋانىپ, وعان بىردەن جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى مىندەتىن جۇكتەدى. بۇل جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى جۇمىس ەدى. سەبەبى تەرمينالداعى «جاسىل» جانە «قىزىل» ءدالىز ارقىلى وتەتىن جۇكتەر مەن جولاۋشىلار كونتينەنتىنە باقىلاۋ جاساۋ وڭاي ەمەس. ۇيلەستىرۋشى رەتىندە ەكى اۋىسىمنىڭ جۇمىسىنا جانە زاڭسىز وتكەن ءار كيلوگرامم تاۋارعا جاۋاپ بەرۋگە تۋرا كەلەدى.
«بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەگەندەي, بەكەن تولەۋجان ۇلى مەن اباي قازبەك ۇلى ەكەۋى كەدەن بەكەتىنىڭ باقىلاۋ ايماعىنا كۇندەلىكتى كەشكىلىك جانە تاڭەرتەڭ ەرتەمەن وپەراتيۆتىك رەيد شارالارىن ۇيىمداستىرۋدى دەرەۋ قولعا الدى. ناتيجەسىندە, كونتراباندالىق تاۋارلاردى جاسىراتىن بىرنەشە قۇپيا ورىندار انىقتالدى. ۋاقىتشا ساكتاۋ قويمالارى كونتراباندالىق تاۋارلارعا لىق تولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە كۇندەلىكتى قۇقىق بۇزۋ فاكتىلەرىنىڭ اشكەرەلەنۋى كوبەيىپ, كەدەندىك تولەمدەردى ۇلعايتۋعا قول جەتكىزىلدى.
كەدەن بەكەتىندەگى ءتارتىپ ەندى وڭالىپ كەلە جاتقان كەزدە اباي قازبەك ۇلى باسقا جۇمىسقا اۋىستى دا, ونىڭ ورنىنا باسشى بولىپ تاجىريبەلى كەدەنشى ارمان قوجاسباەۆ كەلدى. ارمان ارىپتەسىمىز بىلىكتى باسشى عانا ەمەس, وتە قايسار دا قاعيداتشىل جىگىت بولىپ شىقتى. اتالعان ۋچاسكەگە كەرەگى دە سونداي باسشى بولاتىن. ءبىر ارتىقشىلىعى, ارمان سادۋاقاس ۇلى مەن بەكەن تولەۋجان ۇلى ەكەۋى ءبىرىن-ءبىرى جاقسى تانيتىن. ەكەۋى بىرلەسە وتىرىپ, تالاي بۇزۋشىلىقتىڭ جولىن كەسىپ, تالاي قياڭقىنىڭ مىسىن باستى.
سودان كەيىن ءبىراز بۇزاقىلار اياقتارىن تارتىپ, تىنىشتالدى. ال ەندى زاڭعا باعىنباي, كەدەنشىلەرگە قىزمەت بارىسىندا كۇش قولدانعاندارى زاڭ الدىندا تىزە بۇگىپ, تەمىر توردىڭ ار جاعىنان ءبىر-اق شىقتى. بۇل جاعداي ءبىرازىنا ۇلكەن ساباق بولىپ, اتالعان ۋچاسكەدە تەمىردەي ءتارتىپ ورنادى. الايدا بۇل قىزمەتتە دە بەكەن تولەۋجان ۇلىنا قارسى باعىتتالعان قاستاندىق شارالارى ورىن الماي قويعان جوق. تاسادان تاس اتۋشىلار تالاي مارتە كولىگىن زاقىمداپ, دوڭعالاقتارىن دا جارىپ كەتتى. ال ەندى جەكە باسىنا ۇيىمداستىرماقشى بولعان كەزەكتى قاستاندىق ارەكەتتى پانفيلوۆ اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى قىزمەتكەرلەرى دەر كەزىندە الدىن الىپ ۇلگەردى.
وسىلايشا, بەكەن تولەۋجان ۇلى قىزمەت بارىسىندا كاسىبي شەبەرلىگى مەن قاعيداتشىلدىعىنىڭ ارقاسىندا وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان مىندەتتەردى ءاردايىم ابىرويمەن ورىنداي ءبىلدى. ءسويتىپ, جەكە قۇرام بويىنشا 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسىن تالداۋ كەزىندە ەڭ جاقسى كورسەتكىش بەكەن تولەۋجان ۇلىنىكى بولىپ شىقتى دا, قارجى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن «مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ ۇزدىك قىزمەتكەرى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
بەكەن تولەۋجان ۇلى جان-جاقتى امبەباپ ازامات. كىتاپتى دا كوپ وقيدى, كوپ ىزدەنەدى. ادەبيەت پەن تاريحتان دا ءبىلىمى جەتەرلىك. كۇندىز قىزمەتتە بولسا, كەشكىلىك جازۋ ستولىنا وتىرادى. سونىمەن قاتار زاڭ سالاسىنداعى ءبىلىمى دە جەتكىلىكتى. قازاقتىڭ ءال-فارابي اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ۇزدىك بىتىرگەن. مىسالى, ول 1999 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەن ءىسى: سۇراقتار مەن جاۋاپتار – تاموجەننوە دەلو ۆ رك: ۆوپروسى ي وتۆەتى» اتتى وقۋلىق قۇرالدى كاسىپقوي كەدەنشىلەر اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ شىعارعان ادام. اتالعان وقۋلىق قۇرالى 2009 جىلى قايتا وڭدەلىپ, «كەدەن ءىسى بويىنشا سۇراقتار مەن جاۋاپتار – ۆوپروسى ي وتۆەتى پو تاموجەننومۋ دەلۋ» اتتى تاقىرىپپەن قايتا باسىلىپ شىقتى دا, كەدەنشىلەر مەن سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن تاپتىرمايتىن وقۋ قۇرالىنا اينالدى. سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەدەنشى ماماندىعى بويىنشا ءدارىس بەرىپ, عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىسپەن دە اينالىستى.
سونىمەن قاتار ادەبي شىعارماشىلىق الەمى دە ەشكىمنەن كەم سوقپايدى. دەتەكتيۆ جانرىنداعى «قورقاۋلار تۇندە جورتادى» جانە «مەنىڭ تاعدىرىمداعى ادامدار – ليۋدي ۆ موەي سۋدبە» اتتى ەسسەلەر جيناعىنىڭ اۆتورى. 2021 جىلى ءوزى ەڭبەك جولىن باستاعان «دوستىق» كەدەنىنىڭ وتىز جىلدىعىنا بايلانىستى «جوڭعار قاقپاسىنداعى «دوستىق» كەدەنى – تاموجنيا «دوستىق» ۋ دجۋنگارسكيح ۆوروت» اتتى ادەبي, تاريحي جانە يلليۋستراتسيالىق كىتاپتى جارىققا شىعاردى. قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ ەكى مارتە لاۋرەاتى اتاندى. 2005 جىلى كەدەن سالاسىنداعى ەلەۋلى ەڭبەگى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنا 10 جىل» مەرەكەلىك مەدالىمەن جانە ۆەدومستۆولىق «كەدەن ورگانىنداعى 1 دارەجەلى ءمىنسىز قىزمەتى ءۇشىن», «كەدەن قىزمەتىنىڭ ارداگەرى» توسبەلگىلەرىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق 2022 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىندا جەرلەستەرى ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىپ, جەتىسۋ وبلىسى «سارقان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» دەگەن ابىرويلى اتاققا يە بولدى.
جالپى, بەكەن ارىپتەسىمىزدىڭ الپىس جىلدا ءجۇرىپ وتكەن اسۋلارىنىڭ وزىندىك سىرى بار. سەبەبى ول الماتى قالاسىنداعى اباي اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تۇلەگى. سونىمەن قاتار 13 جاسىنان باستاپ بەلگىلى جازۋشى-جۋرناليست, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى كاكىمجان قازىباەۆ ناعاشىسىنىڭ تاربيەسىندە بولىپ, ورىنشا قارابالينا سياقتى بىلىكتى ۇستازدان ءدارىس الدى. كورگەنى دە, وقىعانى مەن توقىعانى دا كوپ ازامات.
قازىرگى ۋاقىتتا بەكەن تولەۋجان ۇلىنىڭ ەسىمى كەدەن سالاسىندا عانا ەمەس, شىعارماشىلىق ورتا مەن زيالى قاۋىمعا دا جاقسى تانىس. سەبەبى ونىڭ «قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قايراتكەرى» جانە حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى رەتىندە اتقارعان جۇمىستارى دا از ەمەس. ونىڭ قالامىنان شىققان كىتاپتارى جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ مۇراجايىنا قويىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى «التىنكول-جول» كەدەن بەكەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتەدى. بۇل قىزمەتتە دە ابىرويسىز ەمەس.
اسقار بەكبەرگەنوۆ,
جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى «نۇر جولى» كەدەن بەكەتى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى,
كەدەن قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى
