وسى ورايدا كەيىنگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە اۋتيستىك بەلگىلەرى بار بالالارعا ارنالعان ورتالىقتار اشىلعانى ءمالىم. ەرەكشە بالالاردىڭ ءوزى قۇرالپاس بالالارمەن ارالاسىپ, الەۋمەتكە ۇيرەنۋى ءۇشىن ارنايى جوبالار دا قولعا الىندى. سونىڭ ءبىرى – قاراعاندى وبلىسىنداعى قاناتقاقتى جوبا. جوبا اياسىندا اۋتيستىك بەلگىلەرى بار بالالاردى جۇزۋگە جاتتىقتىرۋ جولعا قويىلدى.
مۇنداي جوبا وزگە وڭىرلەردە جوق. اتالعان ماقساتقا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس بويىنشا 49 ملن تەڭگە ءبولىندى. 10 جاتتىقتىرۋشى ماسكەۋ قالاسىنا بارىپ, ارنايى وقىپ كەلدى. قازىر ولار قاراعاندى, تەمىرتاۋ, ساران قالالارىندا 90 بالانى جاتتىقتىرادى. ءالى دە 60 بالانى جۇزۋگە تارتۋ جوسپاردا تۇر. سوعان سايكەس 5 جاتتىقتىرۋشىنى وقىتۋ دا مىندەت ەتىپ قويىلدى. وبلىس باسشىلىعى جەكەلەگەن ءجۇزۋ باسسەيندەرىمەن كەلىسە وتىرىپ, جوبانىڭ جالعاستى بولۋىن كوزدەيتىنىن ايتقان ەدى.
سوڭعى جىلدارى عىلىم مەن مەديتسينا اۋتيست بالالارعا سۋدىڭ اسەرىنىڭ مول ەكەندىگىن ايتىپ ءجۇر. ءتىپتى سەرفينگ ارقىلى ەرەكشە بالالاردى ء«وز» الەمىنەن سۋىرىپ الۋعا جاسالعان ارەكەتتەردىڭ تيىمدىلىگى اشىق رەسۋرستاردا جاريالانعان.
ينتەرنەت كەڭىستىگىندە سىرىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقان زەرتتەۋلەر دە بارشىلىق. ولاردىڭ ايتۋىنشا, سۋ بالانىڭ ۆيزۋالدى قابىلداۋىن كۇشەيتە تۇسەدى. سول ارقىلى بالادا وعان قاجەتتى ناقتىلىقتى ارتتىرادى. شەتەلدىك عالىمداردىڭ مالىمدەمەلەرىندە, سۋ بالالارعا قاۋىپسىز جانە ولاردى قولدايتىن ورتا رەتىندە ەلەستەيدى. سۋ قىسىمى بالالاردى قۇشاقتاپ العانداي اسەر ەتەتىن بولسا كەرەك. ياعني تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا قۇشاعىنا الىپ, جان بالاسىنا جاپا شەكتىرمەيتىندەي كۇي سىيلايتىن سەكىلدى.
يللينويس ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى بەكمان ينستيتۋتىنىڭ عالىمى ۋيليام گرينوۋدىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ءجۇزۋ, سەرفينگ, پادلبوردينگ سەكىلدى نەگىزگى قوزعالىس داعدىلارىن مەڭگەرۋ ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە ءتۇرلى ىقپال ەتەدى. مىسالى, ميداعى ماڭىزدى نەيروندار ورنالاسقان بولىكتەرگە قاننىڭ كەلۋىن ارتتىرادى. بۇل بولسا, ميدىڭ الدىڭعى بولىگىندەگى انومالدىق قۇرىلىمداردىڭ قايتا قۇرىلۋىنا ىقپال ەتەدى.
بۇعان قوسا, باسقا دا زەرتتەۋلەر سۋدىڭ اۋتيست بالالاردى ەموتسيونالدىق تۇرعىدان دامىتاتىنىن ايتادى. سونىڭ ىشىندە, مۇحيت جاعالاۋىنداعىلاردىڭ سۇيىكتى سپورتى سەرفينگتىڭ اۋتيست بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقىنا جاعىمدى وزگەرىس اكەلىپ, ولاردى ءبىر-بىرىمەن, ماڭايىنداعى قورشاعان ورتامەن بايلانىستىرا الاتىنى زەرتتەلگەن. شەتەلدىك عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, تاقتايدىڭ ۇستىندە تەپە-تەڭدىك ۇستاۋعا تىرىسقان بالا بارىنشا زەيىنىن ارتتىرادى. ونىڭ بار نازارىن قازىرگى, وسى ۋاقىتقا اۋدارتادى. نەيروبيولوگ پيتەر ۆاندەركليشتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, سەرفينگ سۇلۋلىعى اۋتيست بالالاردى ىشكى الەمىنەن سىرتقا الىپ شىعاتىنداي. ولاردى ءوزىنىڭ بۇيىعى الەمىنەن سۇيرەپ اكەلىپ, وسى ۋاقىتتا جانە وسىندا ءومىر ءسۇرۋ كەرەكتىگىنە كوزدەرىن جەتكىزە تۇسەدى. ءسويتىپ, ولاردىڭ الاڭ-ۋايىمدارى كەرى ىعىسادى ەكەن.
تاعى ءبىر دەرەك. اۋتيزممەن اۋىراتىن جاپوندىق بالا ناوكي حيگاسيدا ون ءۇش جاسىندا ەستەلىك جازىپتى. ول ەستەلىك اعىلشىن تىلىنە دە اۋدارىلدى. ەستەلىكتىڭ اتاۋى «مەن نەگە سەكىرەمىن؟». بۇل كىتاپتا ناوكي سۋدىڭ وزىنە جانە وزگە دە اۋتيست بالالارعا اسەرى تۋرالى جازىپتى.
«سۋدا سونداي تىنىش. سۋ ىشىندە ەركىنمىن, قۋانامىن. سۋدا ەشكىم مازاڭدى المايدى. سۋدا جۇرگەندە بۇكىل ۋاقىت سەنىڭ ەنشىڭدە سەكىلدى سەزىلەدى. ءبىر ورىندا قالا الاسىڭ, ءيا ولاي-بىلاي جۇزەسىڭ. سۋدا جۇرگەندە ۋاقىتپەن بىرگە ءبىر ريتمدە جۇرگەندەيسىڭ. سۋسىز جەردە ءبىزدىڭ كوز, قۇلاعىمىز كوپ تىتىركەنەدى. سول كەزدە ءبىر سەكۋندتىڭ نەمەسە ءبىر ساعاتتىڭ قانشا ۇزاققا سوزىلارىن بىلمەيسىڭ. ءبىز ۋاقىتتىڭ قالىپتى ەمەس اعىمىندا ءومىر سۇرەمىز. ءبىز ءوزىمىزدى كورسەتۋدى بىلمەيمىز. ءتانىمىز مىنا ومىردە ءبىزدى دەدەكتەتىپ جەتەكتەپ بارا جاتقانداي. ەگەر سۋدا باعزى-باياعى وتكەن شاققا قايتا الساق, كوپشىلىگىمىز سەكىلدى ەركىن جانە جاقسى ءومىر سۇرەر ەدىك», دەپتى ناوكي. ەرەكشە ءارى جۇمباق بالالاردىڭ جانايقايى.
دەمەك قاراعاندىداعى قاناتقاقتى جوبانىڭ ءورىس الار ءجونى بار. ەرەكشە بالالار ءۇشىن سۋ تەراپياسىنىڭ وراسان زور پايداسىن الەم عالىمدارى ۇدايى ايتىپ كەلەدى.
قاراعاندى
