سەرۆيستىك مودەل سەرپىن بەرە مە؟
الەۋمەتتىك جەلى دەمەكشى, بۇگىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى قۇرىلىمداردىڭ جەكە پاراقشالارى بار. تۇرعىندار ۇيدە وتىرىپ-اق وتىنىشىنە جاۋاپ الا الادى. ەسكەرتۋلەردەن دە ۋاقتىلى حاباردار بولادى. الەۋمەتتىك جەلىدەن بولەك, تۇرعىندارمەن بايلانىس ورناتۋدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرى قولعا الىنعان. اتاپ ايتساق, پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلگە كوشۋىنە باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە پروبلەمالىق-باعدارلانعان ءتاسىلدى قولدانۋ, تۇرعىندارعا باعدارلانۋ سياقتى شارالار بار. باستى ماقسات – قوعامنىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ. بۇعان حالىققا بەلسەندى, ساپالى قىزمەت كورسەتۋ, ازاماتتارعا سىپايىلىق تانىتۋ, قوعاممەن سەرىكتەستىكتە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. سونىمەن قاتار جۇيە ىشىندە دە وزگەرىستەر جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, دەبيۋروكراتيزاتسيا (ەرەكشە جانە قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى الىپ تاستاۋ), جۇمىس پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ (قاجەتسىز ەسەپتەردىڭ كۇشىن جويۋ, قىزمەتكەرلەردى قوعامنىڭ سۇرانىستارىنا باعدارلانا وتىرىپ, ناقتى پروفيلاكتيكالىق جۇمىسقا بوساتۋ); كادرلارمەن جۇمىس ىستەۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ (كاسىبي يادرونى نىعايتۋ, دەمالىسقا شىعۋ كەستەسى, تسيفرلىق اتاقتار جانە ت.ب.); تولىققاندى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ. قاناتقاقتى جوبا ىشكى پروتسەستەردى قايتا قاراۋدى, مۇددەلى ورگاندارمەن جانە جەرگىلىكتى قوعامداستىقپەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدى قاراستىرادى. قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جاڭا مودەلى دە سول جەردە سىناقتان ءوتىپ جاتىر. مودەلدىڭ ءمانى – تەرگەۋ پروتسەسىن وڭتايلاندىرۋ جانە ونىڭ كەزەڭدەرىن ناقتىلاۋ. پروتسەسسۋالدىق شەشىم 3 كۇن مەرزىمدە قابىلدانادى. وسىلايشا, ازاماتتاردى قىلمىستىق پروتسەسكە نەگىزسىز تارتۋ الىنىپ تاستالادى. بۇل – تەرگەۋ بولىمشەلەرىنە جۇكتەمەنى ايتارلىقتاي ازايتادى, كۇش-جىگەردى ناقتى قىلمىستاردى تەرگەۋگە جۇمىلدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇزىرلى ورگاننىڭ باستى مىندەتى – اشىق, كاسىبي بىلىكتى جانە قۇزىرەتتى قازاقستاندىق پوليتسيا قۇرۋ.
– سوڭعى جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مينيسترلىك اۋقىمدى جانە تەرەڭ ساپالى وزگەرىستەردى باستادى. نەگىزگى ماقسات – حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ, بيۋروكراتيادان ارىلۋ, ادامنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتالعان جۇمىس ۇلگىسىنە كوشۋ. بۇل باعىتتا جۇمىس پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە وڭتايلاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. نەگىزگى نازار بۇزۋشىلىقتاردىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە ەمەس, ولاردىڭ الدىن الۋعا اۋدارىلدى. سەرۆيستىك مودەلگە كوشۋ شەڭبەرىندە پوليتسيا قىزمەتى جاڭا فورماتقا كوشەدى. ءبىز قىزمەتتىڭ بارلىق سالالارىندا اناليتيكانى قولدانا وتىرىپ, «پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان» ءتاسىلدى ەنگىزەمىز, – دەيدى مينيستر.
جۇرتقا جاقىن پوليتسيا
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى بەلگىلى. ونىڭ ناتيجەسىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا, ساياباقتار مەن الاڭداردا جاياۋ جاساقتاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ەڭ كريمينوگەندىك ۋچاسكەلەردە ستاتسيونارلىق بەكەتتەر ورناتىلىپ جاتىر. قوعامدىق ورىنداردا, مەكتەپتەردە, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا شۇعىل شاقىرۋ جۇيەلەرى – «SOS تۇيمەلەرى» ورناتىلدى. بەلگى دەرەۋ جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىنا نەمەسە پوليتسيانىڭ جاقىن ماڭداعى كەزەكشى بولىمىنە تۇسەدى. قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدە بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى بەلسەندى قولدانىلادى. بۇل – الەمدىك تاجىريبە. جالپى, ەلىمىز بويىنشا كوشەلەر مەن قيىلىستاردا, تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارى مەن كىرەبەرىستەرىندە, ساۋدا وبەكتىلەرىندە, ويىن-ساۋىق مەكەمەلەرىندە 1 ميلليونعا جۋىق بەينەكامەرا جۇمىس ىستەيدى.
جالپى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىن ستاتيستيكاعا سۇيەنىپ, بىرنەشە باعىت بويىنشا انىقتاۋعا بولادى. الەمدە قوعامنىڭ كريمينوگەندىك دارەجەسىن سيپاتتايتىن نەگىزگى كريتەريلەردىڭ ءبىرى – كىسى ءولتىرۋ سانى. ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى بۇل كورسەتكىش 3,5 ەسەگە ازايعان (2625-تەن 764-كە دەيىن). سونداي-اق دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ 2 ەسەگە (3 667-دەن 1 815-كە دەيىن); زورلاۋ 3 ەسەگە (1 654-تەن 531-گە دەيىن); قاراقشىلىق 6,5 ەسەگە (1 422-دەن 219-عا دەيىن); توناۋ 4 ەسەگە (9 828 يدو 2 551-دەن); بۇزاقىلىق 3,5 ەسەگە (8 277-دەن 2 311-گە دەيىن) ازايعانى تىركەلىپ وتىر.
– قىلمىستىق ساياساتتىڭ ەكى ۆەكتورلىعى تۇرمە «تۇرعىندارىنىڭ» سانىن ۇشتەن ەكىگە ازايتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى قازاقستان سوت تورەلىگىنىڭ قاتال جۇيەسىن مۇرا ەتتى. «تۇرمە يندەكسى» بويىنشا الەمدە ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. قازاقستان تۇرمەلەرىندە 100 مىڭنان استام تۇتقىن جازاسىن وتەگەن. بۇل ماسەلە جۇيەلىك شەشىمدەردى قاجەت ەتتى. نەگىزگى تۇجىرىمداما قىلمىستىق ساياساتتىڭ «ەكى ۆەكتورلىعى» بولدى. ءبىر جاعىنان, ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قول سۇعاتىن اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەكىنشى جاعىنان, قاۋىپتى ەمەس ارەكەتتەردى العاش جاساعان ادامدارعا زاڭنىڭ رەپرەسسيۆتىلىگى تومەندەدى. بالامالى جازالاۋ شارالارىن قولدانۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ناتيجەسىندە, بۇگىندە قىلمىسكەرلەردىڭ تەك 25%-ى عانا باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى, ال 2000 جىلدارى 50%-دان استامى قامالاتىن. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە تۇتقىندار سانى 70 مىڭعا قىسقاردى. قازىر تەمىر توردىڭ ار جاعىندا 34 مىڭ سوتتالۋشى جازاسىن وتەپ جاتىر. تۇرمە «تۇرعىندارىنىڭ» حالىقارالىق يندەكسىندە قازاقستان بۇگىندە 77-ءشى ورىندا, – دەيدى مارات احمەتجانوۆ.
جولداعى جۇگەنسىزدىك
جول قاۋىپسىزدىگى – پوليتسيا جۇمىسىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. جول-كولىك وقيعالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ سەبەبى – جۇرگىزۋشىلەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن قاساقانا بۇزۋى. ءاربىر بەسىنشى جول-كولىك وقيعاسى مانەۆر جاساۋ ەرەجەلەرىن ساقتاماۋ سالدارىنان تۋىندايدى. تاعى ءبىر سەبەپ – جول قيىلىسىنان ءوتۋ ەرەجەسىنىڭ ساقتالماۋى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاندوس مۇراتاليەۆتىڭ مالىمەتىنشە, جىل سايىن ەلىمىزدە 13 مىڭ جول-كولىك وقيعاسى تىركەلەدى.
– جالپى, سوڭعى 5 جىلدا اپاتتىلىقتىڭ تومەندەۋ ديناميكاسى بايقالادى. قازىرگى كولىك تۇرلەرىنىڭ ۇلكەن جىلدامدىقپەن جۇرۋگە تەحنيكالىق مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى. ايتسە دە, اۆتوكولىك بىردەن توقتاي المايتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. جول-كولىك وقيعالارىندا قازا تاپقاندار مەن جارالانعانداردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر قۇرايدى. جولداعى قاۋىپسىزدىك جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە دە, جۇرگىزۋشىلەرگە دە بايلانىستى. جول-كولىك وقيعاسىنىڭ تۋىنداۋىنا كوشەنى رۇقسات ەتىلمەگەن جەردەن كەسىپ وتەتىن نەمەسە باعدارشامنىڭ قىزىل جارىعىنا وتەتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر دە كىنالى بولىپ جاتادى.
تاعى ءبىر نازار اۋدارتاتىن ماسەلە – كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن تىركەلەتىن جول-كولىك وقيعالارى. بالالار – جول جۇرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ەڭ وسال ساناتتارىنىڭ ءبىرى. كوبىنە جول ءجۇرىسى قاعيدالارىن بىلمەۋ نەمەسە ولارعا نەمقۇرايدى قاراۋ سالدارىنان جولدىڭ بويىندا ويناپ جۇرگەن, بەلگىلەنبەگەن جەرلەردەن كوشەنى كەسىپ وتكەن بالالار جول اپاتىنا سەبەپشى بولادى. ەلدەگى جول-كولىك وقيعالارى مەن جاراقات العاندار بويىنشا ستاتيستيكانىڭ نەگىزگى ديناميكاسىن كوشەلەردى قاجەتتى جول ينفراقۇرىلىممەن جانە جول ءجۇرىسىن رەتتەۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان, قاۋىپسىز ەلدى مەكەندەر ايقىندايدى. جولداردى جانە كوشە-جول جەلىسىن تەكسەرۋ تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا اپاتتى ۋچاسكەلەردى جويۋ, سونداي-اق جول ءجۇرىسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ قازىرگى زامانعى تەحنيكالىق قۇرالدارىن ەنگىزۋ بويىنشا ولاردىڭ يەلەرىنە قاتىستى ۇسىنىستار ەنگىزىلەدى. جول ءجۇرىسىن ينتەللەكتۋالدى باقىلاۋ جۇيەلەرى بەلسەندى دامىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. جولداردا جول ەرەجەلەرىن بۇزۋدى تىركەيتىن 17 مىڭنان استام اۆتوماتتى كامەرا ورناتىلدى. مۇنداي جۇيەلەردى ەنگىزۋ جول جۇرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءتارتىبىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار اپاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى, – دەيدى ج.مۇراتاليەۆ.
بىلتىر 11 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بولاتىن. وعان سايكەس, تۇزەتۋلەرمەن كولىك قۇرالىن مەملەكەتتىك ءنومىرسىز قايتا باسقارعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جاڭا قۇرامى ەنگىزىلدى (590-باپ 2-1 ب.), وندا 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تۇرىندە ءوندىرىپ الۋ نەمەسە كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ قۇقىعىنان 1 جىل مەرزىمگە ايىرۋ كوزدەلگەن. بۇرىن مۇنداي نورما بولماعان ەدى. بۇدان باسقا, كورىنەۋ جالعان نەمەسە جالعان مەملەكەتتىك نومىرلەرى بار كولىك قۇرالىن باسقارۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ايىپپۇل تۇرىندەگى جازا الىنىپ تاستالدى, ەندى اتالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن تەك 1 جىل مەرزىمگە كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرۋ جانە 5 تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماۋعا الۋ قولدانىلماق. بۇعان دەيىن 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل نەمەسە 1 جىل مەرزىمگە باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان بولاتىن.
قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قالا سىرتىنداعى كۇرە جولداردا «ورتاشا جىلدامدىقتى» ارتتىرعانى ءۇشىن كولىك قۇرالدارىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن تۇزەتۋلەردى پىسىقتاپ جاتىر.
ناشاقورلىق – بولاشاققا بالتا شابۋ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلتىر قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا قۇقىق سالاسىنداعى پروبلەمالار از ايتىلعان جوق. جالپى, بۇعان دەيىنگى جولداۋلاردا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتى الدىن الۋدىڭ تىڭ تەتىكتەرىن قاراستىرۋ تاپسىرىلعان ەدى. سونىڭ نەگىزىندە 2019 جىلى ۇرلىق, مال ۇرلىعى جانە زورلاۋ اۋىر قىلمىستار ساناتىنا اۋىستى. بۇل – جەڭىل جازامەن قۇتىلامىن دەگەن «قۇتىرعان» قىلمىسكەرلەردى قاماققا الىپ, قوعامنان وقشاۋلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. قىلمىستى قايتالاۋىنا توسقاۋىل بولدى. ناتيجەسىندە, ەكى جىلدىڭ ىشىندە ۇرلىق سانى 2 ەسەگە ازايدى (2019 جىلى – 108 مىڭ; 2022 جىلى – 46 مىڭ). ال مال ۇرلىعى ارنايى قىلمىس قۇرامىنا ەنگىزىلدى. باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى 12 جىلعا دەيىن كوزدەلدى. قابىلدانعان شارالار مال ۇرلىعىن 2,5 ەسەگە ازايتتى (2019 جىلى – 3 292; 2022 جىلى – 1 271). زورلاۋ قىلمىسى دا اۋىر ساناتقا جاتقىزىلدى. تاتۋلاسۋعا تىيىم سالىندى. وسىلايشا, كۇدىكتىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋىنا توسقاۋىل قويىلدى. بۇل قىلمىس سانى دا 2 ەسەگە قىسقارعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا: «سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتىناتىنداردىڭ كوبەيۋى ۇلت ساۋلىعىنا زور قاۋىپ توندىرۋدە. قازىرگى احۋال وتە كۇردەلى, سوڭعى ءۇش جىلدا تəركىلەنگەن «سينتەتيكانىڭ» كولەمى 10 ەسە ارتقان. ۋاقىت وتكەن سايىن مۇنداي ەسىرتكى ارزان ءəرى قولجەتىمدى بولا باستادى. ناشاقورلار ونى əلەۋمەتتىك جەلى مەن ءتۇرلى مەسسەندجەر ارقىلى ەمىن-ەركىن ساتىپ الىپ جاتىر. ەسىرتكىنى, ءتىپتى ۇيگە əكەلىپ بەرەتىندەر بار. بۇل – اسا قاۋىپتى ءəرى اۋقىمدى əلەۋمەتتىك كەسەل.
سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى وندىرۋگە جəنە تاراتۋعا قارسى كۇرەس جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. سوندىقتان, ناشاقورلىقپەن جəنە ەسىرتكى ساۋداسىمەن كۇرەسۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن əزىرلەۋ قاجەت», دەگەن ەدى.
– ناشاقور دوزا ءۇشىن بارىنە دايىن. ءتىپتى ءوز تۋىسىنا قارسى قىلمىسقا جاساۋعا كەت ءارى ەمەس. سوندىقتان دا مۇنى تەك قىلمىستىق قۋدالاۋ تاسىلىمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. بارلىق ۋاكىلەتتى ورگاندار بىرلەسىپ, الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى اياسىندا مينيسترلىك كەشەندى جوسپاردى ازىرلەۋگە كىرىستى. اتاپ ايتقاندا, ەسىرتكىگە قارسى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇيلەستىرۋ قۇزىرەتىن كۇشەيتۋ, جاڭادان شىعىپ جاتقان «سينتەتيكانى» جەدەل تۇردە ەسىرتكى توبىنا قوسۋ, مەديتسينالىق ەسەپكە الۋدى جەتىلدىرۋ شارالارىن قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى مارات احمەتجانوۆ.
2019-2020 جىلدارى ەسىرتكىنى ينتەرنەت ارقىلى جارنامالاۋ, ساتۋ اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس ساناتىنا جاتقىزىلعانى بەلگىلى. تىركەلگەن اۋىر قىلمىستىڭ ۇشتەن ءبىرى ەسىرتكى قىلمىسىنا قاتىستى ەكەن. الا ءجىپتى اتتاعانداردىڭ باسىم بولىگى ينتەرنەت ارقىلى جىمىسقى ارەكەتىن جۇزەگە اسىرعىسى كەلگەن. وسى رەتتە, بىلتىر 1800-گە جۋىق ەسىرتكى سايتتارى انىقتالعان. ولاردىڭ بارلىعى «كيبەرنادزور» جۇيەسى ارقىلى بۇعاتتالعان. بىلتىر ءتارتىپ ساقشىلارى 40-قا جۋىق ەسىرتكى دايىندايتىن تسەحتىڭ كوزىن جويىپ, 100 كەلىدەن استام سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاركىلەگەن.
ارينە, كەسەلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زاڭدى كۇشەيتۋ ماڭىزدى. وسى رەتتە, سوڭعى بىرنەشە جىلدا ۇلتتىق زاڭناما ايتارلىقتاي پىسىقتالعان. اتاپ ايتساق, 2019 جىلى نارىقتا پايدا بولىپ جاتقان ەسىرتكىلەر ءتىزىمى زاڭمەن ەمەس, قاۋلىمەن بەكىتىلەتىن بولدى. جالپى تىزىمگە ەسىرتكىنىڭ 117 ءتۇرى ەندى. بۇرىن ينتەرنەت رەسۋرستار ارقىلى ساتۋ تارماعى بولماعان. وسىعان وراي, قىلمىستىق كودەكستىڭ 297-باپتىڭ 3-تارماعىنىڭ 5-بولىگىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. ەسىرتكىنى جارنامالاپ, ناسيحاتتاعانى ءۇشىن دە جازا تاعايىندالعان.
2021 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن اسا قاۋىپتى زاتتاردىڭ «كريمينالدىق» مولشەرى ازايتىلدى. وعان سايكەس, مەفەدرون, پيروۆالەرون جانە سول سياقتى زاتتار 3 گرامنان 1 گرامعا دەيىن, سينتەتيكالىق كاننابينويدتار 50 گرامنان 1 گرامعا دەيىن تومەندەتىلدى. ياعني ەندىگى جەردە 1 گرامم زياندى زاتتى الىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى اۋىر قىلمىس. تيىسىنشە, ولاردى وتكىزۋ ماقساتىنسىز زاڭسىز ساقتاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەندى ساتۋ ماقساتىنسىز ساقتاعانى ءۇشىن مۇنداي زاتتاردىڭ 1 گرامىنان باستاپ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك تۋىندايدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, قازاقستان بۇۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى بارلىق ءۇش كونۆەنتسياسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولا وتىرىپ, وسى سالاداعى ءوزىنىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن پراكتيكالىق جانە زاڭنامالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرادى. 2019 جىلى جاڭا پسيحوبەلسەندى زاتتاردى باقىلاۋعا ەنگىزۋ مەحانيزمىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتكەن نورمالار ەنگىزىلدى. ەسىرتكىنى ينتەرنەت ارقىلى تاراتقانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, ەسىرتكىنى جارنامالاۋ مەن ناسيحاتتاعانى ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە گرافيتي-سۋرەتتەر مەن QR كودتار ارقىلى جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلەتىن قىلمىستىڭ جاڭا قۇرامى ەنگىزىلدى.
