سارساڭعا تۇسكەن جولاۋشى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك كىمنىڭ موينىندا؟

جۇردەك سانالاتىن «تالگو» پويىز­دارى­نىڭ ءوزى 5-6 ساعاتقا كەشىگىپ جەتەدى. بۇل قايتا بەر جاعى. ەڭ سوراقىسى, تۋرا جاڭا جىل قارساڭىندا جولاۋشىلار استانا­دان الما­تىعا 15 ساعاتقا كەشىگىپ بارعان. كەشى­گۋ­لەر جاڭا جىلدان كەيىن دە جالعاسىپ جاتىر. پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى ايمان سىرگەباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ولار «الماتى – پەتروپاۆل» پويىزىن الماتى ۆوكزالىندا اۋەلى 7 ساعات كۇتكەن. وتىرعاننان كەيىن دە وتار­با جولدا تاعى 5 ساعات قاڭتارىلعان. سو­ڭىن­دا ەلورداعا 12 ساعاتقا كەشىگىپ اياق ىلىن­دىر­گەن. مۇنداي مىسالدار جەتىپ ارتىلادى.

«تەمىرجول كولىگى تۋرالى» زاڭنىڭ 80 بابىنا سايكەس, پويىز­دىڭ ءار كەشىككەن ساعاتى ءۇشىن جولاۋ­شىلارعا بيلەت قۇنىنىڭ 3 پايىزى كولەمىندە وتەماقى تولەنەدى. بىراق قازاقستاننىڭ ءوز زاڭىنا ءوزى پىسقىرمايتىن ەل ەكەنىن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى تاعى دالەلدەي تۇسەدى.

 «تالگو» پويىزىنىڭ قىزمەتىن تۇتىنعان بلوگەر گۇلبانۋ ابەنوۆا 3 پايىز وتەماقى تولەۋدى تالاپ ەتكەن. بىراق جولسەرىك پويىز باستىعىنا, ول ۆوكزال باستىعىنا سىلتەپ, تۇسكەننەن كەيىن ءبىر كاسسادان ءبىر كاسساعا سابىلتىپ, ءوتىنىش جازعىزىپ, ونى قايتادان ۆوكزال باستىعى راستاپ, قول قويىپ, سوڭىندا «وتەماقىڭىز ءبىر ايدان كەيىن شوتىڭىزعا تۇسەدى» دەپ قايتارعان.

– ماسەلە 3 پايىز اقشادا ەمەس, ەگەر جو­لاۋشىلاردىڭ بارلىعى وسى وتەما­قى­نى تالاپ ەتسە, وندا پويىز كەلەسى جولى ءوز ۋاقىتىندا كەلەر ەدى. مەن وتەماقى راسىمدەۋ ءۇشىن 45 مينۋت ۋاقىت جۇمسادىم. بيلەتكە – 18 730 تەڭگە, وعان قوسا بالالار بيلەتىنە – 9 949 تەڭگە, بارلىعىن قوسقاندا 28 679 تەڭگە تولەگەنمىن. پويىزدىڭ 5 ساعاتقا كەشىككەنىن ەسكەرسەك, جالپى 15 پا­يىز شىعادى. سوندا ولار ماعان 4 301 تەڭگە قايتارۋى كەرەك. نەلىكتەن بۇل ءراسىمدى ەلەكتروندى ەتىپ جاسامايدى؟ نەگە جولاۋشى ۆوكزال باستىعىنا بارىپ قول قويدىرىپ جۇگىرۋى كەرەك؟ قتج ۆوكزال باستىعىنسىز دا پو­يىزدىڭ كەشىگەتىنىن الدىن الا بىلەدى عوي. ال كاسسا كومپيۋتەرلەرىندە قاي پويىزدىڭ قانشا ۋاقىتقا كەشىگەتىنى كورىنىپ تۇ­را­دى. دەمەك ادامدار وتەماقى تالاپ ەتپەس ءۇشىن ولار وسىنداي باس اۋىرتار قاعازباستىلىقتى ادەيى الىپ تاستاماي وتىر, – دەيدى بلوگەر گۇلبانۋ ابەنوۆا.

جۋرناليست ريشاد اسقاربەك ۇلى ء«بىر جارىم اي بۇرىن استانا-الماتى باعى­تىن­داعى  پويىز 9 ساعات­قا كەشىگىپ كەلدى. ۆوكزالداعى «تۋران ەكسپرەسس» كاسساسىنا بارىپ, ەرىنبەي مىڭ قاعاز تولتىردىم. 3 600 تەڭگە ءبىر اي ىشىندە كارتوچكا ەسەپ­شوتىنا تۇسەدى دەگەن. تۇسكەن جوق», دەپ جازادى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراق­شا­سىندا.

جولاۋشى ليۋدميلا پەتروۆانىڭ ايتۋىنشا, ادامدار وتەماقىعا جاپپاي ءوتىنىش بەرە باستاعان كەزدە عانا قتج وسى پروبلەمانى شەشۋگە تىرىسۋى مۇمكىن.

«دەگەنمەن بۇلاي بولا قويۋى دا ەكى­تالاي. كارانتين ۋاقىتىندا ۇلىم ەكەۋ­مىزگە الماتىدان العان بيلەت اقشا­سىن سول كۇيى قايتارمادى. ەكەۋمىز شيپا­جايدا بولدىق, بىرنەشە كۇننەن سوڭ توتەنشە جاعداي جاريالانىپ, ۇيگە قايتۋعا تۋرا كەلدى. بيلەتتى وتكىزدىك, ال اقشانى قايتارمادى. ادەپكىدە كەزەك وتە اۋقىمدى دەگەن سەبەپ ايتتى. سوسىن التى اي ىشىندە قايتارۋعا قۇقىقتارى بار ەكەنىن جەتكىزدى. بىراق سول كۇيى قاراجات كەرى قايتپادى», دەيدى.

پويىزدار نەگە كەشىكتى دەگەندە قتج ايتاتىن جاۋاپتىڭ ىشىندە اۋا رايى­نىڭ قولايسىزدىعىمەن قاتار تەمىر­جولدار ساپاسىنىڭ ناشارلاۋى دا بار. كومپانيا اكتيۆتەرىنىڭ توزىپ تۇرعانىن رەسمي دەرەكتەر دە راستايدى. قتج-عا قاراستى ينفراقۇرىلىمنىڭ 57 پا­يىزى ەسكىرگەن, ۆاگون پاركى 54 پايىزعا توزعان. لوكوموتيۆتەردىڭ 60 پايىزىنىڭ قىزمەت ەتكەنىنە 30 جىلدان اسقان جانە ونىڭ توزۋ دەڭگەيى 90 پايىزعا تەڭ. بۇل تۋرا­لى 2021 جىلدى قورىتىندىلاعان, «سامۇرىق-قازىنا» اق قوعامدىق كەڭەسى الدىندا بەرىلگەن ەسەپ جيىنىندا ايتىلدى.

ارينە, وسىنداي ۆاگونعا ءمىنىپ, ساپاسى جوعالا باستاعان تەمىر­جول­مەن جۇيىتكۋ – ءومىرىڭدى قاتەرگە تىككەنمەن پارا-پار دەپ زار قاعادى جولاۋشىلار.

«تەمىرجولداردىڭ توزۋ دەڭگەيىنىڭ 57 پايىزعا جەتۋى – پويىز قوزعالىسى كەزىندە جولدان اقاۋ شىعادى جانە اپاتتار باستالادى دەگەندى بىلدىرە مە؟ ونداي اپاتتار قاشان باستالادى؟ قتج توزىعى جەتكەن تەمىرجول رەلستەرىن اۋىستىرۋدى قاشان باستايدى؟ باستاپقىدا كومپانيا پويىزداردىڭ كەشىگۋ سەبەبىن جول بويىندا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ءجۇرىپ جاتۋىمەن ءتۇسىندىردى. «ناقتى قاي جەردە جوندەۋ ءجۇرىپ جاتىر؟», «مەردىگەر كىم؟», «اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى اكت بار ما؟» دەگەن ساۋالدار قويىلا باستاعان سوڭ قتج كەشىگۋگە قاتىستى نۇسقانى كۇرت وزگەرتىپ, جولداردىڭ 57 پا­يىزعا توزۋىنا بايلانىستى جولاۋ­شىلار قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداپ, ءجۇرۋ جىلدامدىعىن باياۋلاتتىق دەپ شىعا كەلدى. قالاي عانا مۇنداي تاۋە­كەلگە بارىپ, ەسكىرگەن جولمەن ادام تاسىمالداۋعا بولادى؟», دەيدى الەۋ­مەتتىك جەلى قولدانۋشىسى جانعوزى باقىباەۆ.

ۇلتتىق كومپانيا مۇنداي ساۋالدارعا جاريا تۇردە دە, الەۋمەتتىك جەلىدە دە جاۋاپ بەرمەگەن. كەشىگۋ ماسەلەسىن ولار اۋا رايىنىڭ ناشارلاۋىمەن بايلانىس­تىرادى.

«قيىن كليماتتىق جاعدايلاردى جانە قاردىڭ ءتۇسۋى ىقتيمالدىعىن ەسكەرە وتىرىپ, پويىزدار قاۋىپسىزدىگى مەن سەنىمدى قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەيبىر تەمىرجول ۋچاسكەلەرىندە قوزعالىس جىلدامدىعىنا شەكتەۋلەر قويىلدى. وسىعان بايلانىستى پو­يىزدار قوزعالىس كەستەسىندە وزگەرىستەر بايقالۋدا. تەمىرجولشىلار كۇردەلى مەتەوجاعدايلاردا تۇراقتى تاسىمالداۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋعا بارىنشا كۇش سالىپ جاتىر. قاردىڭ قالىڭ جاۋ­ۋىنا بايلانىستى تەمىر جولداردى, باعىتتامالىق بۇرمالاردى, جولاۋشىلار پلاتفورمالارىن تازارتۋ جۇ­مىس­تارى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلۋدە», دەلىنگەن رەسمي حابارلامادا.

ەڭ الدىمەن جولاۋشىلار پويىز­دار­دىڭ كەشىگۋى تۋرالى اقپاراتتىڭ الدىن الا جاريا ەتىلمەيتىنىنە نارازى. تەحنولوگيالىق قۇندىلىقتار العا شىققان زاماندا كەستەگە قاتىستى كەز كەلگەن اقپاراتتى SMS كۇيىندە جول­داۋ­عا بولۋشى ەدى. نە بولماسا ءتيىم­دى ءارى ىڭعايلى ءموبيلدى قوسىمشا جۇ­مىس ىستەۋى كەرەك. سوندا ءار ادام 7-8 ساعاتتى سارىلىپ ۆوكزالدا وتكىزبەي, ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانا الادى. بۇل – ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جولاۋشىنى سىيلاۋ. ال الدىن الا ەسكەرتپەۋگە قاراپ, «ريزا بولساڭ دا, بولماساڭ دا وسى, ءبىزدىڭ قىزمەتتى تۇتىنباي قايدا باراسىڭ» دەگەن نەمكەتتى ۇستانىم قىلاڭ بەرەدى. ەكىنشىدەن, وتەماقى تولەۋ جۇيەسىن ەلەكتروندى فور­ماتقا كوشىرىپ, بارشا جولاۋشى ءۇشىن قولجەتىمدى ەتۋ كەرەك. تاعى ءبىر ماسەلە – بيلەت قۇنىنىڭ مولشەرلەمەسى. وتەماقىنى 3 پايىز كولەمىندە تولەۋ – 2001 جىلى قابىلدانعان زاڭدا جازىلعان. ودان بەرى 22 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. ودان بەرى قانشاما ينفلياتسيانى باستان كەش­تىك, بيلەت قۇنى دا الدەنەشە رەت قىمباتتادى. دەمەك وتەماقى ستاۆكاسى دا قايتا قاراستىرىلۋعا ءتيىس جانە 40-50 پايىزعا ءبىر-اق كوتەرىلگەنى ءجون دەپ سانايمىز. بالكىم, كەرى تولەنەتىن قۇن قىمباتتاسا عانا ۇلتتىق كومپانيا مەن ونىڭ قاراماعىنداعى «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق-نىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتار...

«قۇن قىمباتتاسا...» دەگەندى بەكەر ايتىپ وتىرعان جوقپىز. قتج رەسمي سايتىندا «قاتارداعى قىزمەتكەردەن باستاپ باسشىلىققا دەيىن قاۋىپسىزدىك قۇن­دىلىعىن ۇستانامىز: ءبىز ءار قىزمەت­كەر­دىڭ, جولاۋشىنىڭ ءومىرى مەن دەن­ساۋلىعى جانە جۇك پەن باگاجدىڭ ساقتالۋى ءۇشىن جاۋاپتىمىز. بۇل ءبىزدىڭ باستى باسىمدىلىعىمىز. ءتىپتى بولماشى قاتەلىكتىڭ وتەۋى ۇلكەن بولۋى مۇمكىن» دەپ جازعان. كورىپ وتىر­عانىمىزداي, بۇل سوزگە لايىق ارەكەت بايقالمايدى. ءسوز جوق, بولماشى قاتەلىكتىڭ دە وتەمى زور بولۋى كەرەك. ال ازاماتتاردى دىتتەگەن مەكەنجايعا ۋاقىتىندا جەتكىزبەۋ, وعان قوسا ءتيىستى جاعداي جاساماۋ (اس-سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, جايلى مۇمكىندىك ۇسى­نۋ), وتەماقى ءۇشىن قولىنا بۋما-بۋما قاعاز ۇستاتىپ ساندالتىپ قويۋ, قولايسىز اۋا رايى, ياكي جوندەۋ جۇمىستارى جايلى الدىن الا حاباردار ەتپەۋ – ەلەۋسىز قاتەلىككە جاتا ما؟ ءبىز جاتقىزا الماس ەدىك. سوندا مۇنداي ورتادان جوعارى (ازىرگە وسىلاي ايتا تۇرالىق) قاتەلىكتىڭ قۇنى قانشا بولۋى مۇمكىن؟

الداعى ۋاقىتتا وسى ماسەلەلەردى دەپۋتاتتار دا كوتەرەدى, ءسويتىپ ماسەلە ۇكىمەت دەڭگەيىندە تالقىلانادى دەپ سەنەمىز.