دەكلاراتسيا تاپسىرۋدى ۇمىتپاڭىز!

وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ «سالىق جانە بيۋد­جەتكە تولە­نەتىن باسقا دا مىن­دەتتى تولەم­دەر تۋرالى» كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» قازاق­ستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ 2017 جىلعى 25 جەلتوق­سانداعى №121-VI زاڭى­نىڭ 45-1-بابىنىڭ نەگىزىندە ەنگىزىلىپ جاتىر.

جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە كىرگەن ءبىرىنشى جىلى اتالعان ساناتتاعى ادامداردىڭ بارلىعى قارجى مينيسترلىگى بەكىتكەن 250-نىسان بويىنشا اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر تۋرا­لى دەكلاراتسيانى ۇسىنۋعا مىن­دەتتى. دەكلاراتسيا نىسانى «جە­كە تۇلعانىڭ اكتيۆتەرى مەن مىن­دەتتەمەلەرى تۋرالى» دەپ اتالادى. باسقاشا ايتقاندا, ءبىرىنشى دەكلاراتسيانى «كىرۋ دەك­لاراتسياسى» دەپ اتايدى. ويتكەنى ول جالپىعا بىردەي دە­ك­لا­راتسيالاۋ جۇيەسىنە كىرگەن كەز­دەگى م ۇلىك پەن مىندەتتەمەلەر بويىنشا بارلىق دەرەكتى كورسە­تەدى.

250-نىسانداعى دەك­لاراتسيا جالپىعا بىردەي دەكلارا­تسيالاۋ جۇيەسىنە كىرگەن كۇنگە جي­ناقتالعان اكتيۆتەر مەن مىندەت­تەمەلەردى تىركەۋگە ارنالعان. دەكلاراتسيانى 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تاپسىرۋعا مىن­دەتتى ادامدار وندا 2022 جىل­عى 31 جەلتوقسانداعى جاع­داي بو­يىنشا بارلىق مالى­مەتتى كور­سەتۋى قاجەت. ياعني وندا وسى كۇن­گە دەيىن الىنعان م ۇلىك پەن مىن­دەت­تەمەلەر كىرىس دەكلاراتسياسىندا جاريالانۋى كەرەك.

سونىمەن 250-نىسانداعى دەكلاراتسيادا قانداي مالىمەتتەر كورسەتىلە­دى؟ بىرىنشىدەن, مۇندا قازاقستاننان تىس جەرلەردەگى م ۇلىكتەر كورسەتىلۋى كەرەك. ولارعا جىلجىمايتىن م ۇلىك, جەر ۋچاسكەلەرى جانە جەر ۇلەستەرى, اۋە جانە تەڭىز كەمەلەرى, ىشكى سۋدا ءجۇزۋ كەمەلەرى, «وزەن-تەڭىز» ءجۇزۋ كەمەلەرى, كولىك قۇرالدارى, ارنايى تەحنيكا جانە تىركەمەلەر, ەلدەن تىس جەرلەردەگى شەتەلدىك بانكتەردەگى ەسەپشوتتارداعى اقشا, ەلدەن تىس جەردە قۇرىلعان زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا قاتىسۋ ۇلەسى جاتادى.

ەكىنشىدەن, دەكلاراتسيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جانە ودان تىس جەرلەردەگى م ۇلىكتەر كورسەتىلۋى كەرەك. بۇعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارت بويىنشا تۇرعىن ءۇي عيماراتىنداعى ۇلەس, باعالى قاعاز­دار, تۋىندى قارجى قۇرالدارى, ينۆەس­تيتسيالىق التىن, زياتكەرلىك مەنشىك, اۆتورلىق قۇقىق وبەكتىلەرى, قولما-قول اقشا, باسقا تۇلعالاردىڭ جەكە تۇلعا الدىنداعى بەرەشەگى (دەبيتورلىق بەرەشەك) جانە جەكە تۇلعانىڭ باس­قا تۇلعالار الدىنداعى بەرەشەگى (كرە­ديتورلىق بەرەشەك) جاتادى.

ۇشىنشىدەن, دەكلاراتسيادا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلگەن م ۇلىك كورسەتىلۋى كەرەك.

قازاقستاندا تىركەلگەن جىلجىمالى جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك: گاراجدار, جەر ۋچاسكەلەرى, ساياجايلار, ۇيلەر, تىركەمەلەر, ماشينالار بۇل دەكلاراتسيادا كورسەتىلمەيدى. ويتكەنى بۇل مالىمەتتەر ۋاكىلەتتى ورگانداردا بار. سونداي-اق دەكلاراتسيانىڭ بۇل نىسانىندا قازاقستانداعى بانكتىك ەسەپشوتتار كورسەتىلمەيدى. شەت مەملەكەتتە تىركەلگەن م ۇلىك قانا دەكلاراتسيالاۋعا جاتادى. ەگەر شەتەلدىك بانكتە ەسەپشوت بولسا جانە ول ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 1000 ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اساتىن بولسا, ونى دەكلاراتسيادا كورسەتۋ كەرەك. ەگەر سوما ءۇش ميلليون تەڭگەدەن (1000 اەك) از بولسا, ونى كورسەتپەۋگە بولادى.

ءبىرىنشى جىلى سالىق تولەۋشىلەر 250-نىساندى دەكلاراتسيانى تولتىرسا, كەلەسى جىلدارى 270-نىسان بويىنشا دەكلاراتسيا تاپسىرادى. كەيىننەن «كىرۋ دەكلاراتسياسىندا» كورسەتىلگەن م ۇلىك جانە اقشا قاراجاتتارى تۋرالى مالىمەتتەر ءىرى ساتىپ الۋ نەمەسە مامىلە كەزىندە راستاۋ قۇجاتتارىنىڭ ورنىنا جۇرە الادى.

250-نىساندى دەكلاراتسيا – بۇل باستاپقى دەكلاراتسيا. يگىلىگىڭىزدە بار بارلىق م ۇلىك پەن اقشا وسى دەكلاراتسياعا بەكىتىلۋى كەرەك. بۇل مالىمەتتەردىڭ ءبارى كەيىننەن قاجەت بولادى. ماسەلەن, ەرتەڭ اۆتوكولىك ساتىپ العاندا مەملەكەت «قانداي اقشاعا ساتىپ الدىڭىز, ونى قايدان الدىڭىز؟» دەپ سۇرايدى. ەگەر ءسىز قازىر راستايتىن بولساڭىز, ياعني سىزدە ءبىرىنشى دەكلاراتسيانى تاپسىرۋ كەزىندە وسىنداي سوماعا م ۇلىك تىركەلگەن بولسا, وندا ءسىز بۇل اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن دالەلدەي الاسىز. ەگەر اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن دالەلدەي الماسا, ون­دا سومانىڭ 10 پايىزىن تولەۋگە تۋرا كەلەدى. 250-نىساننىڭ دەكلاراتسياسى جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە كىرگەن كۇنگە بارلىق اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەردى تىركەۋگە ارنالعان بولسا, 270-نىساننىڭ دەكلاراتسياسىندا وتكەن كۇنتىزبەلىك جىلدىڭ مالىمەتتەرىن كورسەتۋ قاجەت. وندا وتكەن جىلى نە ساتىپ الىنعانىن جانە نە يەلىكتەن شى­عا­رىل­عانىن كورسەتۋ ماڭىزدى.

دەكلاراتسيانى قاعاز تۇرىندە 15 شىلدەگە دەيىن, ەلەكتروندى تۇردە 15 قىركۇيەككە دەيىن تاپسىرۋ كەرەك.

ەگەر ءسىز «كىرۋ دەكلاراتسياسىن» تاپسىرىپ, وندا قانداي دا ءبىر م ۇلىكتى كورسەتۋدى ۇمىتىپ كەتسەڭىز, قوسىمشا دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بار. كەلەسى ءۇش جىل ىشىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە جول بەرىلەدى. سالىق كودەكسىنىڭ 48-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس, تالاپ قويۋ مەرزىمى بويىنشا (3 جىل) جەكە تۇلعالار وسى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جاتاتىن سالىق كەزەڭى ءۇشىن بۇرىن ۇسىنىلعان سالىق ەسەپتىلىگىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە قۇقىلى.

اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر تۋرالى دەكلاراتسيانى تاپسىرۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. دەكلاراتسيانى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ web-پورتالىنداعى «سالىق تولەۋشى كابينەتى» (cabinet.salyk.kz) ارقىلى, سونداي-اق «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالى (egov.kz) جانە e- Salyqاzamat ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى ەلەكتروندى تۇردە تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بار. قاعاز تۇرىندە تاپسىرعىڭىز كەلسە, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا بارۋ كەرەك.

جەكە تۇلعالار (جەكە كاسىپكەرلەر مەن جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامداردى قوسپاعاندا, مىسالى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جۇبايى) تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا دەكلاراتسيا تاپسىرادى. ال جەكە كاسىپكەرلەر مەن جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامدار دەكلاراتسيانى ورنالاسقان جەرى بويىنشا تاپسىرۋى كەرەك.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي, دەكلاراتسيانى ۇسىنباعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. ءبىرىن­شى رەت ەسكەرتۋ بەرىلەدى. ال ەكىنشى رەتىن­دە 15 اەك, تولىق ەمەس مالىمەتتەردى كور­سەتكەنى ءۇشىن 3 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل ارقالايدى.

جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ­دىڭ ماقساتى – كولەڭكەلى ەكونوميكاعا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋ. ياعني سالىق ورگاندارى ادامنىڭ باستاپقى دەكلاراتسياسىندا نە بولعانىن جانە ودان كەيىنگى دەكلاراتسيا­لاردا نە كورسەتىلگەنىن سالىستىرادى. ەگەر ازامات كىرىس كوزدەرىن راستاي الماسا, وندا ول وسى سومادان سالىقتىڭ 10 پايى­زىن تولەۋگە ءماجبۇر بولادى. باقىلاۋ 2025 جىلدان كەيىن باستالادى. ول كەزدە حالىقتىڭ بارلىق ساناتى جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيامەن قامتىلادى. قازىر باقىلاۋ شارالارى جۇرگىزىلمەيدى.

ەسكە سالا كەتەيىك, 2021 جىلعى 1 قاڭ­­تاردان باستاپ دەكلاراتسيانى جاۋاپ­تى مەملەكەتتىك لاۋازىمدى ات­قارا­تىن ادامدار جانە ولاردىڭ جۇبايى; مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋ­عا ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن ادامدار جانە ولاردىڭ جۇبايى; مەملەكەتتىك فۋنكتسيا­لاردى ورىنداۋعا ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن ادامدارعا تەڭەستىرىلگەن ادامدار جانە ولاردىڭ جۇبايى تاپسىرادى. 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ دەكلاراتسيانى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ جۇبايى, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەك­تىلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ولار­دىڭ جۇبايى تاپسىرۋعا ءتيىس. 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زاڭ­دى تۇل­عا­لار­دىڭ باسشى­لارى مەن قۇرىل­تاي­شىلارى (قاتىسۋشى­لارى) جانە ولاردىڭ جۇبايى, جەكە كاسىپكەرلەر مەن ولاردىڭ جۇبايى دەكلاراتسيالاۋعا جاتادى. 2025 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ دەكلاراتسيانى حالىقتىڭ قالعان ساناتتارى تاپسىرۋعا مىندەتتەلەدى.