ەكونوميكا • 04 قاڭتار, 2023

جاعدايى تۇراقتى بانكتەر

611 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىر قازاقستاندا ەكىنشى دەڭگەيلى 21 بانك جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلدارداعى تسيفرلارعا قاراساق, بانكتەردىڭ ءبىرشاما سيرەپ قالعانىن بايقايمىز. 2014 جىلى ەلىمىزدە 38 بانك جۇمىس ىستەسە, 2017 جىلى – 32, 2020 جىلى – 26, ال 2022 جىلى قىركۇيەكتە 22 بانك بولدى. ارينە, جۇمىسى ونبەگەن بانكتەردىڭ نارىقتان كەتىپ, ستراتەگياسى ءالسىز ۇجىمداردىڭ كۇشتى ينستيتۋتتار قۇرامىنا جۇتىلۋى – تابيعي زاڭدىلىق. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ەل اۋماعىندا Tengri Bank, Delta Bank, Qazaq Banki, Astana Bank سەكىلدى قارجى مەكەمەلەرىنىڭ بولعانىن ءبىرىمىز ءبىلىپ, ءبىرىمىز بىلمەيمىز.

جاعدايى تۇراقتى بانكتەر

بانكتەردىڭ ىرىكتەلىپ, سۇرىپ­تال­ۋى حالىق تاراپىنان ولارعا دەگەن سەنىمنىڭ قانشالىقتى بەرىك ورنىعۋىنا دا بايلانىستى. حا­لىق­تىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعى ارتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ازاماتتار قاي بانككە اقشاسىن سەنىپ تاپسىرىپ (دەپوزيت), قاي بانكتەن نەسيە راسىمدەۋ كەرەگىن ساراپتاي باس­­تايدى. بانكتەردىڭ قىزمەتىن پايدالانار الدىندا جاھان بويىنشا ۇزدىك ۇشتىككە كىرەتىن حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرىنىڭ زەرتتەۋلەرىنە كوز جۇگىرتكەن ارتىق بولمايدى.

Ranking ساراپشىلارى اكتيۆ كولەمى بويىنشا ەلىمىزدەگى ۇزدىك ون بانكتىڭ ءتىزىمىن جاساعان. كوش باسىندا – «وتباسى بانك» پەن «Halyk Bank». Fitch اگەنتتىگى بۇل ەكى قارجى ينستيتۋتىنىڭ جاعدايىن «تۇراقتى» دەپ باعالاعان. ودان كەيىنگى ورىنداردا – Kaspi Bank, ForteBank, «بانك تسەنتركرەديت» جانە Jusan Bank.

بانك ساپاسىن باعالايتىن ەرەكشە ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى, ولاردىڭ اكتيۆ كولەمى. بۇل رەتتە «ناشار» اكتيۆتەر ۇلەسىنە نازار اۋدارۋ وتە ماڭىزدى. ويتكەنى بانكتىڭ قارىز پورتفەلىندە مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتەر (تولەنبەگەنىنە 90 كۇننەن اسقان قارىزدار, NPL 90+) قانشالىقتى كوپ بولسا, بانكتىڭ اكتيۆ ساپاسى دا ءماز ەمەس دەگەن ءسوز. بۇل جەردە ۇزدىك كورسەتكىش «وتباسى بانكتە». بۇل قارجى ۇيىمىنداعى NPL 90+ ۇلەسى نەبارى 0,08 پايىزدى قۇرايدى. ودان كەيىنگى ورىنداردا «Halyk Bank» (NPL 90+ ۇلەسى – 2,3 پايىز); «بانك تسەنتركرەديت» (NPL 90+ ۇلەسى – 2,9 پايىز); Bank RBK (NPL 90+ ۇلەسى – 3,2 پايىز).

پرۋدەنتسيالىق تالاپتاردىڭ ورىن­دالۋىنا بايلانىستى ۇزدىك وندىق ىشىندە ۇدەدەن شىعا الماي وتىرعان جالعىز قارجى ينستيتۋتى – Bereke Bank (بۇرىنعى «سبەربانك»).

بانكتەردىڭ دامۋ ستراتەگياسى مەن ورنىقتىلىعىن ولار ۇسىنىپ وتىرعان ونىمدەرگە قاراپ تا باعالاۋعا بولادى. قازىر حالىق بانكتەردىڭ ءبولىپ تولەۋ ۇسىنىستارىنا ءجيى قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ەلدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى 21 بانكتىڭ جەتەۋى ءبولىپ تولەۋ كارتالارىن ۇسىنادى ەكەن. كارتانى سەرىكتەستىك جەلىگە بايلاماي جانە كوميسسياسىز ۇسىنا­تىن جالعىز بانك – Altyn Bank. بۇل بانكتىڭ كارتاسى ارقىلى الەم بو­يىنشا 6 ايعا ءبولىپ تولەۋ شارتىمەن ساۋدا جاساۋعا بولادى.

ءوز كەزەگىندە «بانك تسەنتركرەديت» پەن Halyk Bank سەرىكتەستىك جەلى­لەر­دەن تىس ساتىلىمدار بويىنشا ايى­نا 1 پايىز كولەمىندە كوميسسيا ۇستايدى. تاعى ەكى بانك سەرىكتەستىك جەلىسىنەن تىس ءبولىپ تولەۋ كارتاسىن ادەتتەگى نەسيە كارتاسى رەتىندە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ولار – «بانك حوۋم كرەديت» جانە «ەۋرازيالىق بانك».

«Kaspi Bank» ءوز كارتاسى بو­يىنشا ءبولىپ تولەۋدى تەك سەرىكتەستەر جەلىسى اياسىندا عانا ۇسىنادى: كوميسسياسىز, 3 ايعا ءبولىپ تولەۋ شارتىمەن. ForteBank-ءتىڭ رەسمي سايتىندا مەرزىم جانە كوميسسيا بويىنشا شارت جوق.

ء«بولىپ تولەۋ كارتاسى بويىنشا ماك­سيمالدى نەسيە ءليميتىن «بانك تسەنتركرەديت» (7 ملن تەڭگەگە دەيىن) جانە «Altyn Bank» (5 ملن تەڭگەگە دەيىن) ۇسىنادى. «Halyk Bank», «ەۋرازيالىق بانك» جانە «ForteBank» – 3 ملن تەڭگەگە دەيىن, «بانك حوۋم كرەديت» – 2 ملن تەڭگەگە دەيىن, ال «Kaspi Bank» 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ليميت ۇسىنادى. ءبولىپ تولەۋ كارتاسىنان اقشا شەشىپ الۋ مۇمكىندىگى 5 بانكتە قاراس­تى­رىلعان. ولار – «Altyn Bank», «بانك تسەنتركرەديت», «بانك حوۋم كرەديت», «ەۋرازيالىق بانك» جانە «ForteBank». «Halyk Bank»-تەن باسقا بانكتىڭ بارلىعى ءبولىپ تولەۋ كارتاسىنا قىزمەتتى تەگىن كورسەتەدى. «Halyk Bank» ەكىنشى جىلدان باستاپ جىلدىق قىزمەت كورسەتۋ كوميسسيا­سى رەتىندە 6 990 تەڭگە كولەمىندە كوميسسيا ۇستاپ قالادى», دەلىنگەن Ranking زەرتتەۋىندە.

مامانداردىڭ زەرتتەۋىنشە, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى العاش رەت بىلتىر نەسيە كارتاسىنىڭ سانى جىلدىق ديناميكادا اجەپتاۋىر قىسقاردى. 2022 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا ەلدە 3,85 ملن بەل­سەن­دى نەسيە كارتاسى بار. 2021 جىلى مۇنداي كارتا سانى 3,99 ملن بولعان.

ايلىق ديناميكادا كۇرت قۇل­دى­راۋ 2022 جىلدىڭ باسىندا باي­قالعان – 2,6 ملن كارتاعا دەيىن ازايىپ­ كەتكەن. سوسىن جاعداي بىر­تىن­دەپ رەتتەلىپ, جىلدىڭ سوڭعى اي­­لارىندا ءوسىم قايتا كورىنىس بەرە باس­تاعان.

سوڭعى جاڭالىقتار