كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
بانك
قاڭتارداعى زوبالاڭنىڭ ەپيتسەنترى الماتى بولعانى بەلگىلى. دۇربەلەڭ سالدارىنان مەگاپوليستەگى ءۇش بىردەي بانكتىڭ بانكوماتى زارداپ شەكتى. Halyk Bank, Kaspi Bank جانە ForteBank-كە تيەسىلى 12 مىڭ بانكوماتقا 2 ملرد تەڭگە كولەمىندە زالال كەلدى.
ىلە ۋكراينادا سوعىس باستالدى. باتىس رەسەي ەكونوميكاسى مەن بانك جۇيەسىنە بايلانىستى سانكتسيالار پاكەتىن جاريالادى. سونىڭ ءبىرى – بانك سالاسىنا قاتىستى. رف-نىڭ بانك جۇيەسى حالىقارالىق SWIFT جۇيەسىنەن اجىراتىلىپ, بانكتەرىنە سانكتسيا سالىنىپ, اكتيۆتەرى بۇعاتتالدى. رەسەيدىڭ بىرنەشە ەنشىلەس بانكىنىڭ قازاقستاندا دا جۇمىس ىستەيتىنى بەلگىلى. اۋىر سانكتسيادان سوڭ «سبەربانك» جۇمىسى بۇزىلىپ, كەيىنىرەك ونى «بايتەرەك» حولدينگى ساتىپ الىپ, اتاۋى Bereke Bank بولىپ وزگەردى. سانكتسيا تۇزاعىنا ىلىككەن «الفا-بانكتى» قازاقستاندىق «بانك تسەنتركرەديت» ساتىپ الىپ, اۋەلى Eco Center Bank دەپ اتاپ, كەيىن ءبىرجولا جۇتىپ الدى. ال ۆتب (قازاقستان) بانك رەسەيدەگى انالىق بانكىنىڭ قوسىمشا كاپيتالداندىرۋى ەسەبىنەن جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر.
2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا 21 ەكىنشى دەڭگەيلى بانك جۇمىس ىستەيدى.
Moody's, S&P جانە Fitch حالىقارالىق اگەنتتىكتەرىنىڭ باعالاۋى نەگىزىندە اكتيۆتەر كولەمى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر رەيتينگى بىلاي تۇزىلەدى.
- وتباسى بانك
- Halyk Bank
- Kaspi.kz
- Forte Bank
- بانك تسەنتركرەديت
- Jusan Bank
- Eurasian Bank
- Bank RBK
- Citibank
- Bereke Bank
ءىرى بانكتەردىڭ قارىز پورتفەلىندەگى تولەنبەگەنىنە 90 كۇننەن اسقان (NPL 90+) بەرەشەك ۇلەسى:
- وتباسى بانك – 0,1 پايىز
- Halyk Bank – 2,3 پايىز
- بانك تسەنتركرەديت – 2,9 پايىز
- Bank RBK – 3,2 پايىز
- ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر – 3,7 پايىز
- Forte Bank – 4,7 پايىز
- Kaspi.kz – 4,9 پايىز
- Home Credit Bank – 5,9 پايىز
- Eurasian Bank – 6,6 پايىز
- Bereke Bank – 9,0 پايىز
- Jusan Bank – 11,8 پايىز
ينفلياتسيا
ينفلياتسيا قاڭتاردا 8,5 پايىز بولسا, جىل سوڭىندا 19,6 پايىزعا جەتتى. جىلدىڭ سوڭعى كۇندەرىندە ءتىپتى 21 پايىزدان دا اسىپ كەتۋى ىقتيمال. ينفلياتسيانى تەجەۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى 4 مارتە كوتەردى. سوڭعى رەت 5 جەلتوقساندا بازالىق ستاۆكا 10,25-تەن 16,75 پايىزعا جوعارىلادى.
ۇلتتىق بانك لوگيكاسى بويىنشا, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلۋى بانك نەسيەسىن قىمبات ەتەدى. نەسيەنىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى ازاماتتاردىڭ نەسيە راسىمدەۋى ازايادى. سايكەسىنشە, ادامداردا اقشا ازايعان سوڭ نارىقتاعى تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىس تا تومەندەيدى. تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنە وراي باعا دا تومەندەي باستايدى.
ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە اسەر ەتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلار – سىرتقى ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ ارتۋى, تاۋارلاردى لوگيستيكالىق جەتكىزۋ جولدارىن قايتا قۇرۋ, رەكوردتىق ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر, سۇرانىستى فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ جانە كرەديت بەرۋدىڭ ۇلعايۋى.
ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋىنە 24,1 پايىزعا دەيىن وسكەن ازىق-ت ۇلىك باعاسى ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن ينفلياتسيا – 18,6, اقىلى قىزمەت كورسەتۋ باعاسى 14,1 پايىزعا ءوستى. ءپىرماتوۆ قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2023 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى 11-13 پايىزعا تومەندەيدى دەپ بولجايدى.
ع.ءپىرماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى بولعان كۇتپەگەن جايسىز وزگەرىستەرگە قاراماستان ۇلتتىق بانك ايتۋلى ناتيجەلەرگە دە قول جەتكىزدى. باس بانكير ايتقان نەگىزگى جەتىستىكتەر:
- ۇلتتىق بانك قابىلداعان جەدەل شارالار قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
- بيىلعى قازان ايىندا دەپوزيتتەر ەڭ جوعارى تاريحي دەڭگەيگە, ياعني 30,0 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتىپ, تەڭگەدەگى اكتيۆتەرگە دەگەن سەنىم ارتتى.
- ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تەڭگەرىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى.
- دامۋشى نارىقتاردان كاپيتالدىڭ ايتارلىقتاي اكەتىلۋىنە قاراماستان ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنداعى اكتيۆتەردىڭ ۇزاقمەرزىمدى كىرىستىلىگى وڭ ايماقتا ساقتالىپ تۇر.
- حالىقتىڭ بولشەك تولەمدەرىنە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق تولەم جۇيەسى ىسكە قوسىلىپ, ناقتى قاتىسۋشىلارمەن تسيفرلىق تەڭگەنىڭ تەحنولوگيالىق پلاتفورماسى تەستىلەۋدەن ءساتتى ءوتتى.
ەكونوميكاعا نەسيە ءوستى
جىل باسىنان بەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ەكونوميكاعا نەسيە بەرۋ ۇلەسى 25 پايىزعا ارتتى. جالپى العاندا, – 21,5 ترلن تەڭگە بەرىلدى. بۇل بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 24,9 پايىزعا جوعارى كورسەتكىش. سونىڭ ىشىندە, يپوتەكالىق نەسيە 47,1 پايىزعا, 4,4 ترلن تەڭگەگە ءوستى. تۇتىنۋشىلىق نەسيە – ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە بەرىلگەن نەسيە كولەمى ءبىر جىل ىشىندە 25,2 پايىزعا, 7,3 ترلن تەڭگەگە, شاعىن بيزنەسكە بەرىلگەن نەسيە 31,4 پايىزعا, 4,3 ترلن تەڭگەگە كوبەيگەن.
ەل ەكونوميكاسىنا بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ ىشىندە وتەلمەگەن بەرەشەك ۇلەسى نەبارى 3 پايىزدى قۇرايدى: 2011-2014 (20 پايىزدان استام), 2019 (6,85 پايىز) جانە 2020 (3,6 پايىز بولعان) جىلدارمەن سالىستىرعاندا اجەپتاۋىر ىلگەرىلەۋ بايقالادى. جۇمىس ىستەمەي تۇرعان زايم كولەمىنىڭ ازايۋى نەسيە پورتفەلىنىڭ جاقسارا تۇسۋىنە اسەر ەتپەك.
نەسيە بەرۋمەن قاتار دەپوزيت تارتۋ دا بەلسەندى ءوسىپ كەلەدى. قازان ايىنداعى كورسەتكىش بويىنشا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە جيناقتالعان سالىم كولەمى 26,6 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بىلتىردىڭ ءدال وسى كەزەڭىمەن (قاڭتار-قازان) سالىستىرعاندا 16,8 پايىزعا ارتىق. قازاقستاندىق بانكتەردىڭ داعدارىسقا قارسى يممۋنيتەتى قالىپتاسىپ, ورنىقتىلىعى بەكي تۇسكەنىن حالىقارالىق اگەنتتىكتەردىڭ رەيتينگ باعالاۋى دا راستايدى.
قارجى سەكتورى ءۇشىن قاجەت زاڭ
بيىل قارجى سەكتورىندا لايىقتى وزگەرىستەر كوپ بولدى, سونىڭ ءسولدى-ءنارلىسى – جەكە تۇلعا بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ دايىندالۋى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەل بويىنشا 1,4 ملن ادامنىڭ 90 كۇننەن اسىپ تولەنبەگەن بەرەشەگى 1 449 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.
«جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ 3 نۇسقاسى بار: سوتتان تىس بانكروتتىق, سوت بانكروتتىعى جانە تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ. ارقايسىسىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن تالاپتارى جايلى بۇعان دەيىنگى ماتەريالداردا ەگجەي-تەگجەيلى جازدىق. سوندىقتان قايتالاپ جاتپايمىز. ال جاڭا زاڭ 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ قولدانىسقا بەرىلۋى مۇمكىن.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
سترەستىك اكتيۆتەر ازايادى
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, 2017-2021 جىلدار ارالىعىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە 6,7 ترلن تەڭگە سترەستىك اكتيۆتەر قالىپتاستى. 2022 جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا, سترەستىك اكتيۆ مولشەرى – 2,3 ترلن تەڭگە نەمەسە بۇكىل بانك جۇيەسىنىڭ 6 پايىزى. سترەستىك اكتيۆتەر دەگەنىمىز – تولەنبەگەنىنە 90 كۇننەن اسقان; قايتا قۇرىلىمدالعان; كليەنتتەردەن تاركىلەنگەن م ۇلىكتەر; بانكتەردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆتەرى. 2023 جىلدان باستاپ زاڭدى تۇلعالارعا تيەسىلى سترەستىك اكتيۆتەردى جەكە ينۆەستورلار دا ساتىپ الا باستايدى. بۇل سترەستىك اكتيۆ كولەمىنىڭ ازايىپ, ەكونوميكاعا قايتا ورالۋىنا كومەكتەسپەك.
2022 جىلعى 4 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا (بۇدان ءارى – سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن دامىتۋ جونىندەگى زاڭ) قول قويدى, ول 2022 جىلعى 4 قىركۇيەكتە قولدانىسقا ەنگىزىلدى. بۇل زاڭ – اگەنتتىكتىڭ بانك جۇيەسىندەگى سترەستىك اكتيۆتەر دەڭگەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان جۇمىسىنىڭ قيسىندى جالعاسى.
قازىرگى ۋاقىتتا 13 بانك 2020 جىلدان باستاپ 2024 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان سترەستىك اكتيۆتەردى 2,7 ترلن تەڭگەدەن 0,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ جونىندەگى جەكە قاداعالاۋ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋدا. بانكتەر بۇل جوسپاردى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداۋدا. بۇگىنگى تاڭدا جوسپار 60%-عا ورىندالعان.
