12-18 جەلتوقسان كۇندەرى ارالىعىندا وتكەن كينوفورۋم ەكى نەگىزگى بايقاۋ باعدارلاماسىن قامتىدى. ماسەلەن, حالىقارالىق بايقاۋدىڭ شەڭبەرىندە ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ اۋماعىندا كەيىنگى ءبىر جىلدا تاقىرىپتىق ءھام جانرلىق شەكتەۋلەرسىز تۇسىرىلگەن 15 تولىقمەتراجدى كوركەم فيلم باق سىناستى. ال ۇلتتىق بايقاۋدا 2021-2022 جىلدارى تاقىرىپتىق جانە جانرلىق شەكتەۋلەرسىز تۇسىرىلگەن 15 وتاندىق تولىقمەتراجدى ءفيلمى جۇلدەگە تالاستى. بۇدان بولەك بايقاۋدان تىس «ەرەكشە وقيعا» باعدارلاماسىندا مەرەيتويلىق كينولار, فەستيۆالدىڭ اشىلۋ جانە جابىلۋ فيلمدەرى, ءتۇرلى داۋىرلەر مەن جانرلارداعى الەمدىك كينو قايراتكەرلەرى تۋىندىلارىنىڭ رەتروسپەكتيۆاسى ۇسىنىلدى. سونداي-اق «جاڭا ەسىمدەردى اشۋ» – قازىرگى زامانعى قىسقامەتراجدى قازاقستاندىق كينوعا ارنالعان باعدارلاماسى بويىنشا 2020-2022 جىلدارى تۇسىرىلگەن جاس رەجيسسەرلەردىڭ ۇزدىك 15 ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمدەرى ءوتتى. جالپى, كينوفەستيۆالدىڭ ءتۇرلى باعدارلاماسىنا 50-گە جۋىق وتاندىق جانە شەتەلدىك فيلم قاتىستى.
كينوفورۋم اياسىندا ءتۇرلى كەزدەسۋلەر, دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن پرەزەنتاتسيالار, ودان بولەك كينويندۋستريا مايتالماندارىمەن وقىتۋ شەبەرلىك ساباقتارى مەن ترەنينگتەر ءوتتى. اتالعان ءىس-شارالاردا سالا وكىلدەرى قازاقستاندىق كينەماتوگرافيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى, كەيىن قاتىسۋشىلار مەن سالا ساراپشىلارى ءۇشىن Work-In-Progress باعدارلاماسى ۇيىمداستىرىلدى. ءار كۇن سايىن وقتىن-وقتىن ءوتىپ جاتقان تالقىلاۋ ونەر دوداسىنىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسكەندەي. كينواپتالىق قوناقتارى تاقىرىپتىق كەشتەرگە قاتىستى, ال فەستيۆال تاريحىندا تۇڭعىش رەت «ەۋرازيا» تەلەۆيزيالىق كۇندەلىكتەرى وتاندىق ەكى تەلەارنادان كورسەتىلدى.
الماتىعا جۇمىس ساپارى اياسىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ فەستيۆال اياسىنداعى «اۋىل» ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمىنە باردى. بەلگىلى رەجيسسەر سەرىك اپرىموۆتىڭ بۇل تۋىندىسى XVI حالىقارالىق «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىنىڭ ۇلتتىق بايقاۋىنا قاتىسقان ەدى.
جالپى, بيىلعى ماۋسىمنىڭ ەرەكشەلىگى, فەستيۆالدىڭ ارنايى جۇلدەلەرىنىڭ تابىستالعانى بولدى. اتاپ ايتساق, «ورتالىق ازيا كينەماتوگرافياسىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» جۇلدەسىن اتاقتى وزبەك رەجيسسەرى ءالي حامراەۆ يەلەندى. ول وسى كينوفورۋمدا حالىقارالىق بايقاۋدىڭ قازىلار القاسىن باسقارادى. تاعى ءبىر ارنايى سىيلىق – «قازاق كينەماتوگرافياسىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» – مادەنيەتتانۋشى جانە قوعام قايراتكەرى مۇرات اۋەزوۆكە تابىستالدى. ودان بولەك بۇل جولعى دوداعا بەلگىلى كينو ساڭلاقتارىنان تۇزىلگەن قازىلار القاسى تورەلىك ەتەدى. وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا باعدارلاما مازمۇنى دا بايىتىلىپ, جان-جاقتى سيپات الا باستاعان. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, وتكەن كەزەڭدە «ديناميكالى دامىپ كەلە جاتقان قازاق كينوسى», سودان كەيىن «ديناميكالىق قازاق كينوسى» باعدارلامالارى بولسا, قازىرگى كينوماتوگرافيا حالىقارالىق بايقاۋمەن تەڭ جەكە ۇلتتىق كونكۋرس وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن دەڭگەيگە جەتتى. XVI «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى مەن جاڭالىعى دا وسى دەيدى.
بايگەگە قاتىساتىن ءتورت كارتينا ءوز ەلدەرىنەن «وسكار» سىيلىعىنا ۇسىنىلعان (اتاپ ايتساق, پەتر ۆاتسلاۆتىڭ «يل بوەمو», تايفۋن پيرسەليموگلۋنىڭ «كەرر», لەۆان كۋگۋاشۆيليدىڭ «برايتون 4-ءشى», ەمير بايعازيننىڭ ء«ومىر»). بۇل بيىلعى كينوفەستيۆالدىڭ جوعارى دارەجەدە ءوتىپ جاتقانىنىڭ كورسەتكىشى دەۋگە بولادى.
نەگىزگى ءىس-شارالارمەن قاتار Kinopark, Forum كينوتەاترلارىندا بىرقاتار فيلم كورسەتىلدى. حالىقارالىق بايقاۋدان «يل بوەمو» (چەحيا – يتاليا – سلوۆاكيا, رەجيسسەر پەتر ۆاتسلاۆ) جانە «ايەل» (قىتاي, رەجيسسەر ۆان چاو), ۇلتتىق بايقاۋدان – «تاۋ پيازى» (رەجيسسەر ەلدار شيبانوۆ), «زەرە» (رەجيسسەر داۋرەن قامشىباەۆ) جانە «وت» (رەجيسسەر ايجان قاسىمبەك) فيلمدەرى ۇسىنىلدى. ال «ەرەكشە وقيعا» كونكۋرستان تىس باعدارلاماسى بولگار رەجيسسەرى, ۇلتتىق بايقاۋدىڭ قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى ميلكو لازاروۆتىڭ «اگا» كارتيناسىمەن اشىلدى. بۇل اتالىم, نەگىزىنەن قازىلار القاسى مۇشەلەرىنىڭ جۇمىستارىنان قۇرالعان. اتاپ ايتساق, «سامارقاندتاعى قاۋىننىڭ ءدامى» (رەج. ءالي حامراەۆ), «مەن ايەل بولعان كۇن» (رەج. حانا ماحمالباف), «قىزعالداق» (رەج. سەرگەي دۆورتسەۆوي), «اگا» (رەج. ميلكو لازاروۆ), «حيرۋرگ» (رەج. ارداق امىرقۇلوۆ).
ايتا كەتەيىك, قازاقستاندىق جاس رەجيسسەرلەر تۇڭعىش رەت «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىنىڭ ماراپاتتارىنا ۇلتتىق بايقاۋ اياسىندا قول جەتكىزىپ وتىر. ماسەلەن, ۇلتتىق بايقاۋعا «اقىن» (رەج. دارەجان ومىرباەۆ), «سحەما» (رەج. فارحات ءشارىپوۆ), «دوس-مۇقاسان» (رەج. ايدىن ساحامان), وزگە دە فيلمدەر ۇسىنىلعان. ال حالىقارالىق بايقاۋدا ء«مارمار تاستاي سۋىق» (ازەربايجان-فرانتسيا, رەج. اسيف رۋستاموۆ), «ەشقايدا اپارمايتىن جول» (وزبەكستان, رەج. كامارا كامالوۆا) جانە «قۇدايدىڭ شاقىرۋى» (ەستونيا – لاتۆيا – قىرعىزستان, رەج. كيم كي دۋك), باسقا دا فيلم رەجيسسەرلەرى باق تالاستى. ەكى بايقاۋدا دا «ۇزدىك رەجيسسەرلىك جۇمىس», «ۇزدىك ەرلەر ءرولى», «ۇزدىك ايەلدەر ءرولى» جانە قازىلار القاسىنىڭ ارنايى جۇلدەسى ساراپقا سالىندى.
كينوفەستيۆالدىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن «قازاقستاندىق كينونى دامىتۋ ۆەكتورى» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەلدە «كينەماتوگرافيا تۋرالى زاڭ», وتاندىق كينونى پروكاتتاۋ جانە ىلگەرىلەتۋ, كوپرودۋكتسياعا شىعۋ جانە باسقا دا كينو سالاسىنداعى كينەماتوگرافيستەردى تولعاندىراتىن وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. پىكىرتالاسقا قازاقستاندىق پروديۋسەرلەر, رەجيسسەرلەر, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى جانە ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى, كينو سالاسىنداعى ساراپشىلار, سونداي-اق «ەۋرازيا» حالىقارالىق كينوفەستيۆالىنىڭ قوناقتارى مەن كونكۋرسانتتارى قاتىستى. جيىن بارىسىندا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سەرىك ابىشەۆ «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭعا قاتىستى ماسەلەلەرگە كەڭىنەن توقتالدى.
«قازاق كينوسىنداعى بۇگىنگى جۇيە وتە كۇردەلى. مۇندا عىلىمي كوزقاراس, زەرتتەۋ, تالداۋ قاجەت. كينو تۋرالى زاڭ قازاقستاننىڭ باسقا زاڭدارىمەن پىسىقتالىپ, باسقا مينيسترلىكتەرمەن بايلانىسى بولۋعا ءتيىس. سوندا عانا ول ناقتى جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەدى ول.
ال پروديۋسەر زارينا قيسىقوۆا ءوز سوزىندە «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ اياسىندا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولعان وتاندىق كينەماتوگرافيستەردىڭ قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولاتىنىن ايتسا, ايدوس سەيىتجان دەرەكتى كينونىڭ ماسەلەلەرىن كوتەردى. وتاندىق كينوپروكات تاقىرىبىنا ارنالعان ەكىنشى بولىمدە ۇكقمو باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان شوكەنوۆ قازىرگى زامانعى وتاندىق نارىقتىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي بايانداپ, كۇرمەۋلى پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن, ولاردىڭ شەشىلىپ جاتقانىن ءھام مەملەكەت تەك وندىرىسكە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقستاندىق فيلمدەردى ىلگەرىلەتۋگە دە كوڭىل ءبولىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى (قاراشاعا دەيىن) ەلىمىزدىڭ پروكات نارىعى 20 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. سالىستىرمالى تۇردە بۇل پاندەمياعا دەيىنگى كورسەتكىشتەرگە جاقىن. ماسەلەن, ورتاشا بيلەت باعاسى 1 300 تەڭگە بولعاندا 15 ميلليون بيلەت ساتىلدى.
«ەڭ قىزىعى, وسى 20 ميللياردتىڭ 40 پايىزىن, ياعني 8 ميللياردقا جۋىعىن وتاندىق فيلمدەر جيناعان. بيىل پروكاتقا شىققان 450 ءفيلمنىڭ 64-ءى – وتاندىق ءونىم. بۇل فيلمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 14 پايىزى جانە ولار بىزگە پايدانىڭ 40 پايىزىن بەردى. بۇل – ۇلكەن كورسەتكىش», دەيدى باۋىرجان شوكەنوۆ.
ول سونداي-اق مەملەكەت قارجىلاندىراتىن فيلمدەردىڭ پايدا اكەلە باستاعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى نارىقتى ءدۇر سىلكىندىرگەن «دوس-مۇقاسان» 500 ملن تەڭگەدەن اسا قارجى جيناپ ۇلگەرىپتى.
سونىمەن قاتار جاس رەجيسسەرلەر مەن پروديۋسەرلەر كينوتەاترلاردىڭ فيلمدەردى كورسەتۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى سۇرايتىنىن جانە مەملەكەتتەن بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا كومەكتەسۋىن سۇرادى. وسى تۇستا كينوتەاترلارداعى زالداردى ءبولۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى.
جيىن بارىسىندا ءسوز العان پروديۋسەر گۇلنار سارسەنوۆا قازاق كينوسىن حالىقارالىق نارىقتار مەن فەستيۆالدەردە ىلگەرىلەتۋدەگى تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ول ەلىمىزدە دەرەكتى فيلمدەر, قىسقامەترلى فيلمدەر مەن انيماتسيالىق فيلمدەردى دامىتۋعا كومەكتەسەتىن جەكە ستريمينگتىك پلاتفورما اۋاداي قاجەت ەكەنىن ايتتى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ ەندىگى ءبىر تاقىرىبى – كينوكارتينالاردىڭ حالىقارالىق نارىققا شىعۋى جانە كوپرودۋكتسيا. مۇندا گرۋزيا, فرانتسيا, بولگاريا پروديۋسەرلەرى مەن قازاقستاندىق Movie Service كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى اننا دارمودەحينا ءوز پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
سونىمەن, «ەۋرازيا» كورەرمەندەرى مەن قاتىسۋشىلارى ءبىر اپتا بويى 25 ەلدىڭ كينوكارتينالارىن تاماشالادى. بارلىق كورسەتىلىم انشلاگپەن ءوتتى دەۋگە دە نەگىز بار. فەستيۆالدىڭ ءتۇرلى باعدارلامالارىنا 50 فيلم قاتىسسا, ونىڭ ۇشەۋى الەمدىك پرەمەرالار – «ارۋ ەلەنا», «بوران» جانە «اۋىل», «مەنى يۆانسىز جەرلەمەڭدەر». ودان بولەك ء«مارمارداي سۋىق» جانە «قۇدايدىڭ شاقىرۋى» كارتينالارىنىڭ ازيالىق پرەمەراسى ءوتتى.
كينوفەستيۆالدىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا ءدۇبىرلى دودادا باق سىناسقان تۋىندىلاردىڭ ۇزدىكتەرى جاريالاندى. حالىقارالىق بايقاۋ باعدارلاماسىندا – «ۇزدىك فيلم» – «ەسىمدە» (رەج. اقتان ارىم قۇبات, قىرعىزستان) «ۇزدىك رەجيسسەرلىك جۇمىس» – لەۆان كوگۋاشۆيلي (Brighton 4th / «برايتون 4», گرۋزيا), «ۇزدىك رەجيسسەرلىك جۇمىس» – اسيف رۋستاموۆ ء(«مارمارداي سۋىق», ازەربايجان), قازىلار القاسىنىڭ ارنايى سىيلىعى – كامارا كامالوۆا («ەشقايدا اپارمايتىن جول», وزبەكستان), «ۇزدىك اكتەر» – ناۆيد موحاممادزادە (Beyond the Wall / «قابىرعانىڭ ارتىندا», يران), «ۇزدىك اكتريسا» – شەن شي يۋ (A Woman / «ايەل», قىتاي), قازىلار القاسىنىڭ ديپلومدارى – قاتاي داۋلي, «بوران» فيلمىندەگى ءرولى ءۇشىن (قازاقستان), «مەنى يۆانسىز جەرلەمەڭدەر» ءفيلمى (رەج. ليۋبوۆ بوريسوۆا, ساحا رەسپۋبليكاسى), Il Boemo / «يل بوەمو» ءفيلمى (رەج. پەتر ۆاتسلاۆ, چەحيا) وزا شاپتى.
ال ۇلتتىق بايقاۋ باعدارلاماسىندا – «ۇزدىك فيلم» – «قىزىل انار» (رەج. ءشاريپا ورازباەۆا), «ۇزدىك رەجيسسەرلىك جۇمىس» – سەرىك اپرىموۆ («اۋىل»), قازىلار القاسىنىڭ ارنايى سىيلىعى – «وتاۋ» (رەج. الىشەر جادىگەروۆ), «ۇزدىك اكتەر» – ءاليحان ءابىلدين («جازدىڭ سوڭى جاقىندا») «ۇزدىك اكتريسا» – ولگا لاندينا («زەرە») يە بولدى. سونداي-اق كينوفەستيۆالدە نەتپاك (ازيا كينوسىن ىلگەرىلەتۋدىڭ حالىقارالىق ۇيىمى) قازىلار القاسى جۇمىس ىستەدى, ولار «وت» ءفيلمىن (رەج. ايجان قاسىمبەك, قازاقستان) جەڭىمپاز دەپ تانىدى. مادەني مەرەكەنىڭ سالتاناتتى جابىلۋى جەڭىمپاز ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمىمەن اياقتالدى.
