ءسوز ونەرىنىڭ تىنىسىن تىنىمسىز ىزدەنىسىمەن, تالماس ەڭبەكقورلىعىمەن كەڭەيتىپ كەلە جاتقان ءشاربانۋ قوناقبايقىزى قازاق جۋرناليستيكاسى مەن كوركەم پروزاسى سالاسىنا از ەڭبەك سىڭىرگەن جوق.
ءشاربانۋ بەيسەنوۆا – شىعىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى ۇلان اۋدانىنىڭ تۇلەگى. قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ قارا نارى سارسەن امانجولوۆ, قازاقتىڭ قاھارمان ۇلدارى تولەگەن توقتاروۆ پەن قاسىم قايسەنوۆ, ادەبيەتتانۋدىڭ كورنەكتى وكىلى زاكي احمەتوۆ دۇنيەگە كەلگەن توپىراقتا ءشاربانۋداي قالامگەر قىزدىڭ دا كىندىگى كەسىلگەن. ەڭبەك جولىن جۋرناليست رەتىندە باستاپ, ءوز جازبالارىندا ءاۋ باستان-اق نازىك جاندى ايەل تاعدىرىن قاۋزاعان قالامگەردىڭ كوركەم پروزا جانرىنداعى تۋىندىلارى دا ادەبيەتشى قاۋىمنىڭ نازارىن بىردەن اۋداردى.
ەڭبەك جولىن رەسپۋبليكالىق «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (قازىرگى «پاراسات») جۋرنالىندا باستاپ, «قازاقستان ايەلدەرى» جۋرنالىندا ادامگەرشىلىك تاربيە ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتتى. 1998-2005 جىلدار ارالىعىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىندە باسپا ءىسى دەپارتامەنتىنىڭ باس مامانى, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ «كىتاپ الەمى» قوسىمشاسىنىڭ رەداكتورى قىزمەتىن اتقارىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كىتاپتاردى ناسيحاتتاۋ سالاسىندا دا بەلسەندى جۇمىس اتقاردى.
ءشاربانۋ بەيسەنوۆا كوركەم اۋدارما سالاسىندا دا ءوز تالانتىن تانىتقان جازۋشى. ول «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا الەم ادەبيەتى ۇلگىلەرىنىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلۋىنا اتسالىستى. لاتىن-امەريكالىق جازۋشى جورج امادۋدىڭ «قۇم جاعالاۋدىڭ كاپيتاندارى» رومانىن, نەمىس جازۋشىسى ءارى دراماتۋرگى ۆولۆگانگ بورحەرتتىڭ «جابىق ەسىك الدىنداعى جالعىز» اتتى پەساسى مەن «نىساناعا تىگىلگەن باستار», «وسى سەيسەنبىدە», «اس ۇيدەگى ساعات», «جىبەكتىڭ قيىعى», ت.ب كوپتەگەن اڭگىمەسىن, ارميان, لاتىش, ەستون, ازەربايجان, ۋكراين قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋداردى.
كوركەم پروزا مەن جۋرناليستيكا جۇگىن قاتار ارقالاعان جالعىز ءوزى بولماسا دا وسى ءبىر ەكى سالانىڭ سالماعىن بارىنشا تەرەڭ سەزىنىپ, ساليقالى سابىر, پاراساتتى پايىممەن كوتەرىپ كەلە جاتقان جازۋشىنىڭ ءتۋابىتتى قابىلەتىنە ىزدەنىمپازدىعى, ەڭبەكقورلىعى قوسىلىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ كەرەگەسىن ايەل-انا, ايەل-قايراتكەر, ايەل-ءامىرشى, ايەل-جار وبرازدارىمەن كەڭەيتتى.
ش.بەيسەنوۆانىڭ ۇلت تاريحىنداعى قايراتكەر ارۋلار تۋرالى كوركەم باياندارىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان «سۇزگەنىڭ سوڭعى كۇندەرى» (ەكىنشى اتاۋى «سۇزگە-داستان») اتتى حيكايات. پوۆەستىڭ باستى كەيىپكەرى – سۇزگە حانىم.
سۇزگە حانىم كىم ەدى؟ ونىڭ ەسىمى نە سەبەپتى ەل جادىندا ساقتالىپ قالدى؟ جازۋشى بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن تاريحي شىندىقتى كوركەم كەڭىستىكتە جاڭعىرتا وتىرىپ بەرۋدى ماقسات ەتەدى. سۇزگە – ۇلت ازاتتىعى جولىندا قۇربان بولعان قايسار دا پاراساتتى ارۋ. سۇزگە حانىم جايلى ءسوز ونىڭ قۇداي قوسقان قوساعى, ءسىبىر حانى كوشىمنىڭ تاعدىرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ولاي دەيتىنىمىز, سۇزگەنى سول ۋاقىت تۇسىنىگىنە قاراما-قايشى, مۇسىلماندىققا جات ارەكەتكە بارۋعا, ياعني ءوزىن ءوزى مەرت قىلۋعا ماجبۇرلەگەن جايت كوشىمنىڭ رەسەي پاتشالىعى وتارشىلارىنان جەڭىلۋى سەبەپتى ورىن العان ەدى.
ءحVى عاسىردا التىن وردا مەملەكەتى ىدىراعاننان كەيىن ءسىبىردىڭ وڭتۇستىك جانە قازىرگى قازاقستان ايماعىنىڭ سولتۇستىك اۋداندارىنىڭ جەرىن قامتي ەسىل, ەرتىس, توبىل وزەندەرىنىڭ اراسىن ەركىن جايلاپ, قۇلاشىن كەڭ جايعان ءسىبىر حاندىعى قۇرىلعانى تاريحتان بەلگىلى. ونى شىڭعىستىڭ قاھارمان ۇلى جوشىنىڭ ۇرپاعى – ايبارى مەن اتاعى الىسقا جەتكەن كوشىم حان بيلەگەن.
ءسىبىر حاندىعىنىڭ ورتالىعى – بۇگىنگى توبىل قالاسىنا جاقىن توبىل وزەنىنىڭ ەرتىسكە قۇيار ساعاسىنا ورنالاسقان ەسكەر قالاسى. ول ەسكى (بايىرعى جۇرت) جەر دەگەن ۇعىمدى بىلدىرسە كەرەك. بۇل قالانىڭ كونە جۇرتىنىڭ ءبىر جاعى ءالى كۇنگە ساقتالعان دەسەدى. ەكىنشى جارتىسىن ارىندى, اساۋ ەرتىستىڭ سۋى شايىپ, الىپ كەتكەن سياقتى. قالانىڭ ساقتالعان بولىگىندەگى كونە تاس قابىرعالاردىڭ بەكەمدىگىنەن, كونە جۇرتتى قورشاي تەرەڭ قازىلعان ورلار مەن تۇرعىزىلعان قورعانداردان ءسىبىر حاندىعىنىڭ ءوز زامانىندا كۇشتى مەملەكەت بولعانى بايقالادى. ال ونىڭ ورتالىعى بولعان ەسكەر قالاسى بۇكىل ءسىبىردىڭ مادەني-ساۋدا ورتالىعى سانالعانى انىق.
ءوز زامانىندا قالىپتاسقان ۇردىسپەن كوشىم حان دا كوپ ايەل العان ادام. ونى ورىس جىلناماشىلارى دا جازىپ كەتكەن. ون جەتى ۇلى, ون شاقتى قىزى, كوپتەگەن نەمەرە-شوبەرەسى بولعان. ايەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقتان باسقا, تاتار, نوعاي, وزبەك, قالماق, باشقۇرت, حانتى قىزدارى دا بار ەكەن. كوشىم حاننىڭ باسقا ايەلدەرى تۋرالى دەرەك جوقتىڭ قاسى. تەك سۇزگە حانىمعا بايلانىستى اڭىز ەل اۋزىندا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ «سۇزگەنىڭ سوڭعى كۇندەرى» حيكاياتىنا ارقاۋ بولعان ەل اۋزىندا ساقتالىپ, جادىمىزدا جاتتالىپ كەلگەن سول اڭىزدىڭ وقيعاسى.
سۇزگە ەسىل بويىندا عۇمىر كەشكەن قازاق سۇلتاندارىنىڭ ءبىرىنىڭ قىزى ەكەن. كوشىم حانعا اقىلىمەن, پاراساتىمەن سىيلى بولعان جاس حانىم ءوز قالاۋىمەن ۇلكەن وردادان بولەك تۇرۋعا حاننان مۇرسات الادى. ءسويتىپ, بۇگىنگى توبىل قالاسىنان بەس-التى شاقىرىم جەردە ەرتىس وزەنىنىڭ كىلت بۇرىلىس يىرىمىندە ءبىر بيىك شوقى باسىنا وزىنە ارناپ جاي سالدىرادى. باسىندا شاعىن قورعان بولىپ سالىنعانىمەن, ول ۇلعايا كەلە قالاعا اينالادى. وسى كونە قالا ورنى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. ونى جەرگىلىكتى جۇرت «سۇزگە-تۇرا» دەپ اتايدى. «تۇرا» ءسوزى كونە ماعىنادا كەنت, شاھار دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. «تۇراق» دەگەن وزىمىزگە تۇسىنىكتى ءسوزدىڭ ءبىر قولدانىسى ەرتەرەكتە وسىلاي بولعان بولار... سول ارادا كەزىندە سۇزگە حانىمنىڭ قالاسى قونىس تەپكەن. قالا وزەننىڭ كىلت بۇرىلىسىنا تاياۋ ورنالاسقاندىقتان, ەكى جاعىنان دا بيىك جارقاباقتى ەرتىسكە تىرەلىپ تۇرعان. قالعان ەكى جاعىنان تەرەڭ ور قازىلىپ, قورشالعان. قورعان وسىلاي جان-جاعىنان قورشالىپ, مۇنارالارىنا بەرىك ساقشى قويىلادى. قالا ورتالىعىنداعى حانىمنىڭ قامالى جۇماقتان ءبىر كەم ەمەس دەلىنەدى اڭىز-جىرلاردا. بىزگە جەتكەن اڭىزدا حان مەن جاس حانىمنىڭ بەيبىت ءومىرى جايلى ەمەس, ءسىبىر حاندىعى قۇلاعان كەزدەگى سۇزگە حانىمنىڭ ارەكەتى مەن تاعدىر تالايى تۋرالى سىر شەرتىلەر ەدى... مىنە, جازۋشى قالامىنان تۋعان كوركەم بايانعا وسى وقيعا جەلىسى ارقاۋ بولعان. تەرەڭ پسيحولوگيزم مەن نازىك ليريزم شەبەر ۇندەسكەن بۇل حيكاياتتىڭ ساحنا مەن كينو ونەرىنە سۇرانىپ تۇرعان دۇنيە ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون بولار.
تاريح قويناۋىنان سىر ىزدەپ, ەل باسىنا كۇن تۋعان سىن ساعاتتا ءوز باسىن قاتەرگە تىككەن اياۋلى ارۋلاردىڭ تاعى بىرەۋى ءارى بىرەگەيى – سۇيىنبيكە-حانبيكە.
قالامگەر بەيسەنوۆا قازاق حاندىعىنىڭ ىدىراپ, وزگە ەلگە بودان بولۋىنىڭ باسى سايىن دالانى ەركىن جايلاعان بابالارىمىزدى ەكى قابىرعادان قىسىپ, قىسپاققا تۇسىرگەن باسقىنشىلاردىڭ قازان حاندىعى مەن ءسىبىر حاندىعىنىڭ قۇلاتۋى دەپ بىلەدى. قازاق حاندىعىنا كوز الارتقان قارا نيەتكە بۇل ەكى حاندىق ۇلكەن كەدەرگى ەدى. وسى ەكى ۇلكەن حاندىقتىڭ قۇلاۋى باسقىنشىلاردىڭ قازاق دالاسىنا كىرۋىنە جول اشتى...
كوشىم حان بيلەگەن ءسىبىر حاندىعىندا سۇزگە سىندى كۇرەسكەر ارۋ شەيىت بولسا, قازان حاندىعىنىڭ بيلىگىن جاۋعا بەرمەۋ ءۇشىن ايانباي كۇرەسكەن سۇيىنبيكە ارۋ دا شەيىت كەتتى. ءاۋ باستان شىعارماشىلىعىنىڭ التىن وزەگىنە ايەل تاعدىرىن ارقاۋ ەتكەن جازۋشى سول قاھارمان ارۋلاردىڭ كوركەم ءارى دەرەكتى بەينەسىن ۇرپاقپەن قاۋىشتىرۋدى ءوزىنىڭ مىندەتى دەپ ءتۇسىندى. ءسويتىپ, سۇزگەنىڭ كوركەم بەينەسىن سومداسا, سۇيىنبيكەنىڭ تاريحي-دەرەكتى تۇلعاسىن قازاق وقىرمانىنىڭ ساناسىندا قالىپتاستىردى. سۇيىنبيكە مەن سۇزگەنى «ازاتتىقتىڭ العاشقى قۇرباندارى» دەپ باعالاپ, ولاردىڭ ءىسىن بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى ەتتى.
2012 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ءشاربانۋ اپايىمىزدىڭ باستاۋىمەن قازان قالاسىنا ساپار شەكتىك. ماقسات – قالىڭدىق بولىپ ۇزاتىلىپ بارىپ, كەيىن قادىر تۇتار حانبيكەسىنە اينالعان سۇيىنبيكەدەي قايسار ارۋدىڭ ەلى مەن جەرىن كورۋ, رۋحىنا تاعزىم ەتۋ ەدى... قازان تاتارلارى حانبيكەلەرىنىڭ رۋحىنا ءالى كۇنگە ءتاۋ ەتەدى, ەرتەگىنىڭ ەرەكشە كەيىپكەرىندەي قاستەرلەيدى. ءتىپتى ىزدەۋشى بولىپ بارعان بىزدەن «قىزعانىپ» تا قالعاندارى بار... «اۋ, ۇزاتىلىپ كەلگەن ءبىزدىڭ قىز. اتا سويى ايگىلى ەدىگە دەگەن ەر ەدى», دەپ ءۋاج ايتقان ءشاربانۋ اپايىمىزعا كەلىسكىلەرى كەلمەي ءبىراز بۇرتاڭدادى. بۇل – سۇيىنبيكەدەي سۇيىكتى ارۋعا دەگەن تۇتاستاي ءبىر ەلدىڭ شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگى ەدى... وسى ساپاردا ءشاربانۋ اپاي تاتاردىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, سۇيىنبيكە تۋرالى رومان جازعان رابيت باتۋللامەن كەزدەسىپ, سۇحبات جۇرگىزدى, بەلگىلى عالىم فاتيح ۋرمانچىمەن جۇزدەستى, ارحيۆتە, كىتاپحانالاردا بولىپ, تاريحي مالىمەتتەرمەن تانىستى. ەل اۋزىندا ايتىلاتىن سۇيىنبيكەنىڭ بايىتتەرىنىڭ سىرىنا ءۇڭىلدى. «سۇيىنبيكە» جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىندا بولىپ, تاتار جۇرتىنىڭ قاھارمان ارۋعا دەگەن ەرەكشە ءىلتيپاتىن كوردى. سۇيىنبيكەنىڭ ورمانى بار ەدى دەپ, ورنىن ىزدەدى. سۇيىنبيكە مۇناراسىنا كەلىپ, رۋحىمەن سىرلاستى... اق كرەملدىڭ ىشىندە, حانبيكە مۇناراسىنىڭ ىرگەسىندەگى قۇلپىتاسقا ەسىمدەرى قاشالعان جەتى حاننىڭ رۋحىنا ءتاۋ ەتتى. ناتيجەسىندە « ۇلى دالا ارۋلارى» جوباسىن قولعا الىپ, وسى سەريانىڭ العاشقى كىتابى «سۇيىنبيكە» دۇنيەگە كەلدى... ونىمەن توقتالمادى, استانا كوشەلەرىنىڭ ءبىرىن سۇيىنبيكەنىڭ اتىمەن اتاۋدى سۇراپ, ءتيىستى ورىندارعا ءوتىنىش جولدادى. بۇل ءوتىنىشى قولداۋ تاۋىپ, استانا قالاسىنداعى Family Village كوتتەدج قالاشىعىنىڭ ءبىر كوشەسىنە سۇيىنبيكە ەسىمى بەرىلدى. كوشەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ قاتىسىپ, قالامگەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, گۇل شوقتارىن تابىس ەتتى...
ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ ايەل تاعدىرىن ارقاۋ ەتكەن تاعى ءبىر حيكاياتى – ء«بىر ماحاببات بايانى». بۇل پوۆەستە جازۋشى كەشەگى كەڭەستىك ساياساتتىڭ قىسىمىن كورىپ, قۋعىنعا تۇسكەن, ءسويتىپ اۋىر دا ازاپتى كۇندەردى باسىنان كەشىرگەن وتباسىنىڭ تاعدىرىن بايان ەتكەن. «حالىق جاۋى» دەگەن قارا تاڭبانى جازىقسىزدان جازىقسىز موينىنا ءىلىپ, ءسىبىردىڭ تۇكپىرىنە جەر اۋدارىلعان جارىنىڭ سوڭىنان بارىپ, جانىنا دەمەۋ بولعان مارعۋا اتتى ايەلدىڭ تاعدىر-تالايى سۋرەتتەلگەن. ەرىنىڭ الدىنداعى جۇبايلىق پارىزىن شىنايى ماحابباتىمەن وتەگەن قاراپايىم ايەل-انانىڭ قايراتى مەن جىگەرى, قانداي سىناققا دا سىنباعان رۋحى قالامگەر بەينەلەۋىندە جان-جاقتى تانىتىلادى. ازاتتىق جولىندا شەيىت كەتكەن سۇيىنبيكە مەن سۇزگە, كەڭەستىك جۇيەنىڭ زوبالاڭىنا ۇشىراعان شاڭىراقتىن شىراقشىسىنا اينالعان مارعۋا – ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ قازاق كوركەم جانە دەرەكتى پروزاسىنا اكەلگەن تىڭ سيپاتتى كۇرەسكەر كەيىپكەرلەر.
قالامگەر ىزدەنىسى بۇل ايتقاندارىمىزبەن شەكتەلىپ قالعان جوق. «بوزوق ارۋى» (اۆتور كەيىننەن بۇل پوۆەسكە «بانۋ-شەشەك حيكاياتى» دەگەن قوسىمشا ات بەردى) باعزى تاريحىمىزبەن, كونە كۇندەردىڭ بىزگە جەتكەن كومبەسى – ارحەولوگيالىق قازبا ناتيجەلەرىمەن بايلانىستى تۋىنداعان دۇنيە. سارىارقا توسىنەن ورىن تەپكەن استانا تاريحىنىڭ ەجەلگى ءداۋىر مادەنيەتىنە ساباقتاستىعى تالاسسىز اقيقات. وعان دالەل – بۇگىندە ەلوردامىز ورنالاسقان مەكەندە سوناۋ ءبىر زامانداردا بوي كوتەرگەن بوزوق اتتى قالانىڭ تابىلعانى.
كونە بوزوق قالاسىنىڭ ورنىن تاۋىپ, باياعىنىڭ شىندىعىن توپىراقتان ارشىپ العان ارحەولوگ عالىم كەمەل اقىشەۆ. عالىم قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان ايەل ادامنىڭ مۇردەسىن زەرتتەپ, باس ءمۇسىنىن جاساتقان. وعان ء«ىنجۋ» دەگەن ادەمى ات قويعان. ول – ورتاعاسىرلىق جاۋىنگەر قىز. كونە دۇنيە ارۋىنا ادەمىلىك تە جات ەمەس. مۇردەنىڭ باسسۇيەگىنىڭ جانىنان سەگىز ءجۇز تال ءىنجۋ مونشاق تىزىلگەن ەرەكشە ۇلگىدەگى ساۋكەلەنىڭ جۇرناعى تابىلعان. قازبادان تابىلعان قىز تۋرالى عىلىمي, ادەبي ورتادا ءتۇرلى زەرتتەۋ, تالداۋ, بولجامدار ءوربىدى. سونىڭ ءبىر پاراسىن اۆتور ءوزىنىڭ سۋرەتكەرلىك قيالىمەن «بانۋ-شەشەك حيكاياتىنا» وزەك ەتكەن. وقيعا وعىز داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن بانۋ-شەشەك اتتى ارۋدىڭ ارحەولوگتىڭ تۇسىنە كىرىپ, ءوز تاعدىرىن بايانداۋى ارقىلى سۋرەتتەلەدى.
جازۋشىنىڭ سوڭعى كەزدە جازىلعان تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – «قىزاي انا» حيكاياتى. ۇلت تاريحىندا ەلدىك, ەل بىرلىگىن ساقتاۋ جولىندا تەر توككەن ابزال دا اقىلمان انالار بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى – اۋليە دومالاق انانىڭ پەرزەنتى قىزاي. قىزاي انا تاريحىن ارقاۋ ەتكەن بۇل حيكاياتتىڭ تاريحي-دەرەكتىك سيپاتى باسىم. ەل جادىندا اڭىز بولىپ ساقتالعان, ۇرپاعىنا ۇران بولىپ, ەرەكشە قۇرمەتكە بولەنگەن, رۋ اتىن يەلەنگەن قىزاي انانىڭ ەلدىكتى, بىرلىكتى ساقتاۋ, ۇرپاعىنا تاعىلىم بەرىپ, ونەگە ۇيرەتۋدەگى كەمەڭگەرلىگى اتالعان تۋىندىنىڭ التىن تىنىنە اينالعان.
جازۋشىنىڭ ءار جىلدارى «تويعا كەلگەن كەلىنشەك» (اڭگىمەلەر. الماتى: «جالىن», 1980), «توپجارعان قىزدار» (دەرەكتى پروزا. الماتى: «جالىن», 1985), «سەزىمتال جۇرەك» (اڭگىمەلەر. الماتى: «جازۋشى», 1988), «تاعىلىمدى تاعدىرلار» (دەرەكتى پروزا. استانا: ەلوردا, 2000), «ميزامشۋاق» (اڭگىمەلەر. الماتى: «ولكە, 2006), «سۇزگەنىڭ سوڭعى كۇندەرى» (پوۆەست جانە اڭگىمەلەر. الماتى: «ان-ارىس, 2008), ء«بىر ماحاببات بايانى» (پوۆەست جانە اڭگىمەلەر. الماتى: «ان-ارىس, 2009), «تۋعان ءۇيدىڭ ءتۇتىنى» (استانا: فوليانت, 2011) كىتاپتارى جارىق كوردى. شىعارمالارى تۇرىك, ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, بەدەلدى باسىلىمداردان جارىق كوردى.
جازۋشىنىڭ «تاعىلىمدى تاعدىرلار» اتتى دەرەكتى پروزالار جيناعىنا حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعى بەرىلدى. تۋىسقان تۇرىك ەلىندە ءشاربانۋ قالامىنان تۋعان كوركەم دۇنيەلەر زەرتتەۋ نىسانىنا الىندى.
ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ باستاماسىمەن جانە اۆتورلىعىمەن « ۇلى دالا ارۋلارى» اتتى جوبا قولعا الىنىپ, وسى سەريا اياسىندا «سۇيىنبيكە», «بوزوق ارۋى», «ۇرپاعىنا ۇران بولعان انالار» كىتاپتارى جارىق كوردى. ونەرپازدىعىمەن ەل جادىندا ساقتالعان سارا تاستانبەكقىزىنىڭ تاعدىرى, شىعارماشىلىعى تۋرالى «سارا ساڭلاق» كىتابىنىڭ جارىق كورۋى دە – قاجىرلى, ىقتياتتى قالامگەردىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
قاتال دا قاھارلى زاماندا عۇمىر كەشىپ, قايراتكەرلىك كورسەتكەن, جاۋىنان قايمىقپاعان, ەلى مەن ەرىنە دەگەن قۇرمەتىنەن تانباي قۇربان بولعان ارۋ ايەلدەر تاعدىرى – جازۋشى شىعارماشىلىعىنىڭ التىن وزەگى. ونەردەگى ارۋلار, اڭىزعا اينالعان, ەل بىرلىگى جولىندا پاراساتى مەن مەيىرىمىن اياماي, ازاماتىنا سەنىمدى سەرىك, ەلگە تۇتقا بولعان انالار تۋرالى تالماي ىزدەنىپ, ولار تۋرالى ءاربىر دەرەكتى مۇقيات زەردەلەپ, بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋدە ىجداعاتتىلىقپەن ەڭبەكتەنگەن قالامگەردى ءوزىن دە قازاقتىڭ اق ماڭدايلى ايىمى دەسە دە بولادى.
ش.بەيسەنوۆا شىعارماشىلىعى ادەبيەت سىنشىلارى مەن زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ەرەكشە نازارىنا ەرتە ىلىكتى. كورنەكتى اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆا, اكادەميك سەرىك قيراباەۆ جازۋشى پروزاسى تۋرالى تۇششىمدى ويلار ايتىپ, جوعارى باعاسىن بەردى.
اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ: ء«شاربانۋ شىعارمالارىنىڭ كوركەمدىگى دە كوڭىل تويدىرارلىق. ونداعى سۋرەتتەر مەن بايانداۋ قۇرالدارى جاقسى جىمداسىپ, حاراكتەر اشۋعا, وقيعا وتكەن ورتانىڭ شىندىعىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سۋرەتتەر دە جارقىن... جۋرناليستىك قىزمەتتە ءجۇرىپ ءومىر تانىعان ءشاربانۋدىڭ شىندىقتى تەرەڭ ءتۇسىنۋى مەن ادامداردى تانۋى ونىڭ جازۋشىلىق قالامىنا جەل بەرگەنى شىعارماشىلىعىنان انىق بايقالادى. قالامگەرگە ءتان بايقاعىشتىق, قۇبىلىستى سۋرەت كۇيىندە كورۋ دە وعان كومەكتەسكەن. ءسويتىپ, ءشاربانۋدىڭ ءساتتى شىعارماشىلىق ەڭبەگىنە جول اشقان. ونىڭ حاراكتەرلەرى دە دارا, سۋرەتتەيتىن وقيعالارى (سيۋجەت, فابۋلا) دا نانىمدى, ءتىلى دە قۇنارلى, ويلى. ايتارى بار, ۇسىنار ساباعى مەن عيبراتى دا مول. ونى قازاق ايەلى تابيعاتىنىڭ جىرشىسى دەۋگە ابدەن بولادى», دەگەن پىكىرى ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ شىعارماشىلىق كەلبەتىن اشا تۇسەدى.
وتكەن تاريحتان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى قازاق ايىمدارىنىڭ ونەردەگى, ەل باسقارۋ ىسىندەگى, الماعايىپ زامانداعى, سوعىس ءورتى لاپىلداعان قان مايدانداعى كۇردەلى دە ونەگەلى تاعدىرىن ۇرپاققا ونەگە ەتۋدى مۇرات تۇتقان, ءسوز ونەرىنىڭ قادىر-قاسيەتىن جان-جۇرەگىمەن ءتۇيسىنىپ-تۇسىنگەن, شىعارماشىلىعىمەن ادەبيەتشى قاۋىمنىڭ نازارىن اۋدارىپ, وقىرمانىنىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن ءشاربانۋ بەيسەنوۆا تۋرالى ايتىلار ءسوز, جازىلار دۇنيە كوپ بولماق.
ءسوز سوڭىندا ايرىقشا توقتالىپ ايتارىمىز – قۇداي قوسقان قوساعى, كورنەكتى سىنشى, قايراتكەر تۇلعا ساعات اشىمباەۆتىڭ اماناتىن ۇرپاققا تابىستاۋى. كەڭەستىك جۇيەنىڭ بۇعاۋىن ۇزبەككە تالپىنعان جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ شىندىعى بەينەلەنگەن تاسپانى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۋاقىتى كەلگەندە ءتيىستى ادامداردىڭ قولىنا تيگىزۋىن قالامگەردىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى, ەل الدىنداعى پارىزدى تەرەڭ تۇسىنگەن بيىك پاراساتى, ەلىنە دەگەن ەرەكشە سۇيىسپەنشىلىگى دەپ بىلەمىز. ءوزىنىڭ ءبىر تۋىندىسىن «امانات ارقالاعان ساپار» دەپ اتاعان ەكەن. قالامگەرلىك جولدا ارقالاعان اماناتىنا قيانات جاساماعان جازۋشى ءدال وسى ەڭبەگى ءۇشىن دە ەرەكشە قۇرمەتكە لايىق.
جانات ايمۇحامبەت,
اقىن, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى
