اقتوبە – تابيعي قازبا بايلىقتارى مول ءوڭىر. ونىڭ ۇستىنە رەسەيمەن ورتاق شەكارامىز 1 مىڭ شاقىرىمعا جۋىقتايدى. ءبىزدىڭ وبلىستى توعىز جولدىڭ تورابى دەسە دە بولعانداي. ياعني, كولىك قاتىناسى جاقسى دامىعان, الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن بارىس-كەلىسكە ىڭعايلى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان, ينۆەستيتسيا سالۋعا بىردەن-ءبىر قولايلى ءوڭىر بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا, شەتەلدىك ينۆەستورلار وسىندا قارجى سالىپ, جۇمىس ىستەۋگە ىنتالى. مۇنىڭ ءوزى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ بۇرىنعىدان دا ىلگەرىلەۋىنە ىقپال ەتەر فاكتور ەكەنى ءسوزسىز.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 61,9 ميلليارد تەڭگە قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,5 پايىزعا كوپ. 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 2013 جىلدىڭ دەڭگەيى شاماسىندا بولادى دەپ بولجانۋدا. سونىمەن بىرگە, ۇستىمىزدەگى جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا كەمىندە ون جوبا جۇزەگە اسىرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. بۇل, ينۆەستيتسيا سالۋدى وتكەن جىلعى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وبلىستىق اكىمدىك ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى تۋعىزۋدا. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ءمۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋدى ءومىردىڭ ءوزى العا تارتىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ەكونوميكانى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. وبلىس اۋماعىندا رەسەي جانە بەلورۋسسيا كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن 250-دەن استام كاسىپورىن تىركەلگەن. وتكەن جىلى وبلىستىڭ كەدەن وداعى ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى 1 495 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. ونىڭ 1 451 ميلليون اقش دوللارى رەسەيدىڭ, ال 44 ميلليون اقش دوللارى بەلارۋستىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.
رەسەيدىڭ كورشىلەس ورىنبور وبلىسىنىڭ كاسىپورىندارىنا «ازحس» اق حروم قوسىندىلارىن, «ەكوتون-باتىس» جشس بەتون بلوكتارىن, «سيتال-2» جشس كىرپىش جانە كەراميكالىق تاس, «ايس» جشس ءسۇت ونىمدەرىن, «يزەت گرەنحاۋس» جشس قىزاناق جەتكىزىپ, ءوزارا بەلسەندى ارىپتەستىك قاتىناستار قالىپتاستىرۋدا. ءبىزدىڭ وبلىسقا «ورسنەفتەورگسينتەز» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى مۇناي ونىمدەرىن, «ۋرالسكايا ستال» مەتاللۋرگيا كومبيناتى جالپاق پروكات, كوكس-حيميا ونىمدەرىن, «ورمەتو-يۋمز» ماشينا جاساۋ كونتسەرنى مەتاللۋرگيا قوندىرعىلارىن, «مەدنوگورسكي مەدنو-سەرنىي» كومبينات» اشىق بىرلەستىگى كۇكىرت قىشقىلىن, «ورسكي زاۆود مەتاللوكونسترۋكتسي» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلىس مەتالل قۇرىلعىلارىن, «نوۆوترويتسكي تسەمەنتنىي زاۆود» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى تسەمەنت, «ساۆالتاگروترەيد» اشىق بىرلەستىگى كۇنباعىس تۇقىمىن جەتكىزەدى.
مۇنداي ءوزارا بايلانىستار ەكى-جاقتى تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ كولەمىن ارتتىرۋ جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ بويىنشا العا قويعان تاپسىرمالارىنا سايكەس 2012-2013 جىلدارى وبلىستىڭ دەلەگاتسياسى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازان, كالۋگا, ورىنبور, سامارا قالالارىندا بولىپ قايتتى. ساپار بارىسىندا ينۆەستيتسيالىق جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىك قاتىناستاردى دامىتۋ, تاجىريبە الماسۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ مۇمكىندىكتەرى بويىنشا ماسەلەلەر قارالدى. قازان قالاسىنا بارعان ساپاردىڭ ناتيجەسىندە «اقتوبە وڭىرلىك يندۋستريالىق تەحنوپاركى» جشس مەن «يت-پارك» جوعارى تەحنولوگيا سالاسىنداعى تەحنوپارك اراسىندا, «الابۋگا» ونەركاسىپ-وندىرىستىك تۇرىندەگى ايرىقشا ەكونوميكالىق ايماعى مەن اقتوبە وبلىسى جانە تاتارستان ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتالارا اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
«الابۋگا» ايرىقشا ونەركاسىپ-وندىرىستىك تۇرىندەگى ەكونوميكالىق ايماعىندا بولعاندا «اقتوبە مەتالل ەمەس قۇبىرلار زاۋىتى» اق «تاتنەفتستەكلوۆولوكنو» ااق-پەن شىنى تالشىقتى بۇيىمدار جەتكىزۋگە ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارت جاساستى. سالاۆات قالاسىندا بولعاندا قۋاتى تاۋلىگىنە 600 توننا جىلۋ ۇستاعىش فلوات شىنى شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى جوباسىن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ قارالدى. كەزدەسۋلەر ناتيجەسىندە «اقتوبە اكك» ۇك» اق پەن «سالاۆاتستەكلو» ااق اراسىندا ءوزارا ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وعان سايكەس كەڭەس بەرۋ اقپاراتتىق قىزمەتتەر, جوبا الدىنداعى جۇمىستاردى, تەحنيكالىق قۇجاتتاردى ۇسىنۋعا ىقپال ەتۋگە, شەف-قۇراستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە, جۇمىسشىلاردى دايارلاۋعا كومەك بەرۋ قارالدى.
وبلىس دەلەگاتسياسى ورىنبور وبلىسىنا بارعان ساپارىندا وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىگىنىڭ تۇساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلدى, قازاقستاندىق قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋالعا, مەملەكەتتىك سۋبسيديالاۋ شارالارىنا, يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسىنا جانە قازاقستاندا بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ باسقا دا ارتىقشىلىقتارىنا, سونداي-اق, كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى قازاقستاندىق-رەسەيلىك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا باسا كوڭىل اۋدارىلدى. ءبىرىنشى رەت وڭىرارالىق دەڭگەيدە ترانسشەكارالىق كەن ورىندارىن يگەرۋ ماسەلەسى شەشىلدى. رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ح وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىندا شەكارالىق اۋماقتا ورنالاسقان «ۆەسەننە-ارالچينسكي» كەن ورنىنداعى مىس كولچەدان كەنىن ءوندىرۋ كەزىندە شارۋاشىلىق قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى.
«اقتوبە مىس كومبيناتى» جشس كوكتاۋ جانە «پريورسكوە» مىس كەن ورىندارى بازاسىندا بۇرىن وڭدەۋ كومبيناتىن ىسكە قوسقان-دى. ەندى, جالپى كولەمى 400 ميلليون اقش دوللارى بولاتىن «ۆەسەننە-ارالچينسكوە», قۇندىزدى جانە «ليماننوە» كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل باعىتتى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا وسى زامانعى تەحنولوگيالى مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ مىندەتى تۇر. مۇنىڭ ءوزى جوبانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋى ءتيىس. سامارا وبلىسىندا دا بىرقاتار ءوزارا ارىپتەستىك قادامدارى جاسالدى. سامارا جانە اقتوبە وبلىستارى ساۋدا-ەكونوميكالىق پالاتالارى, سونداي-اق, «جيگۋلەۆسكايا دولينا» ءىت پاركىمەن «اقتوبە» وڭىرلىك تەحنوپاركى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
وبلىستا ون ەكى جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان «ەۋروپا-ازيا. شەكاراسىز ىنتىماقتاستىق» حالىقارالىق ونەركاسىپ كورمەسى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ شەكارالاس وبلىستارىنىڭ ونەركاسىپتىك مۇمكىندىگىن كورسەتۋگە باعىتتالعان شارا رەتىندە تيىمدىلىگىن دالەلدەۋدە. كورمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسۋدە. ءبىزدىڭ ءداستۇرلى ارىپتەستەرىمىز ورىنبور وبلىسىنىڭ قاتارىنا رەسەيدىڭ كالۋگا جانە سامارا وبلىستارى, بەلورۋسسيا قوسىلدى. سونداي-اق, بۇل كورمەگە پولشا رەسپۋبليكاسى ءبىرىنشى رەت كەلىپ, قاتىستى. مۇنىڭ ءوزى كورمە رەيتينگىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. كەزەكتى ءحىىى «ەۋروپا-ازيا. شەكاراسىز ىنتىماقتاستىق» حالىقارالىق كورمەسى ورىنبور وبلىسىندا وتكىزىلەدى. قازىر ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلانۋدا.
وتكەن جىلى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ مەملەكەت باسشىلارى قاتىسقان ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وتكەن ح قازاقستان-رەسەي وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا» حالىقارالىق ونەركاسىپ كورمەسىنە ءبىزدىڭ وبلىستان «ازحس», «اقتوبەرەنتگەن», «اقتوبە مۇناي قۇرالدارى زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامدارى مەن «كازكوپپەر» جشس قاتىستى. ال «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس باس كاسىپورنى «رۋسسكايا مەدنايا كومپانيا» جاق قۇرامىندا قاتىستى.
وبلىستا ينۆەستيتسيا سالۋعا قولايلى احۋال قالىپتاستى دەۋگە ابدەن بولادى. وڭىردەگى ءىرى جانە كەڭ كولەمدەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالار «رۋسسكايا مەدنايا كومپانيا» جاق قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. كومپانيا مىس-مىرىش كەن ورىندارىن يگەرۋدى جۇرگىزۋدە. رەسەيلىك «مەچەل» كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ جانە «ۆوسحود» كەن ورنىندا جەراستى كەنىش-شاحتاسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. سونىڭ ارقاسىندا مىس-مىرىش ءوندىرىسى قۇرىلدى.
«رەلس ارقالىقتارى زاۋىتى» جوباسى قارقىندى جۇزەگە اسىرىلۋدا. زاۋىتتا ۇزىندىعى 120 مەترلىك ساپالى رەلستەر شىعارىلاتىن بولادى. دايىن ونىمدەر ءوندىرىسى ءۇشىن مەتالل پروكاتتارىن رەسەيدىڭ نوۆوترويتسك قالاسىنداعى «ۋرالسكايا ستال» اق-تان الۋ كوزدەلۋدە. دايىن ونىمدەردى رەسەي رىنوگىنا شىعارۋعا بولادى. سول ارقىلى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ جانە كووپەراتسيالىق بايلانىستى نىعايتا ءتۇسۋدىڭ مۇمكىندىگى بار.
ماسكەۋ مەملەكەتتىك بولات بالقىمالار ينستيتۋتىمەن, ق.جۇبانوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە «اقتوبە رەلس ارقالىقتارى زاۋىتى» جشس اراسىندا كاسىپورىنعا قاجەتتى مامانداردى وقىتۋعا كەلىسىمگە قول قويىلدى.
جالپى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتان كۇتەرىمىز كوپ. بۇل بۇرىننان قالىپتاسقان ەكونوميكالىق بايلانىستاردى بۇرىنعىدان دا نىعايتا تۇسەدى, جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا العىشارت جاسايتىن بولادى دەپ ويلايمىز. ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ نىعايۋى ءبىزدىڭ وڭىردەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ اۋقىمدى بولا تۇسۋىنە دە ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. مۇنداي ەكىجاقتى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتار وبلىستىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جاڭا لەپ اكەلەتىنىنە جانە ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم مول.
نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ,
اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ
ءبىرىنشى ورىنباسارى.
اقتوبە.
