ءتۇبىت مۇرتتى بوزبالا ك ۇلىمسىرەگەن قالپى قول بۇلعاپ, تۋعان جەر توسىنە كەلە جاتقانداي ەلەستەيدى
الەمدەگى قۇرعاقتاعى اۋماقتىڭ التىدان ءبىرىن يەلەنگەن كەڭەس وداعىنىڭ «اقتاڭداقتارى» جەتىپ ارتىلادى. سولاردىڭ ءبىر پاراسى – ۇلى وتان سوعىسى دەگەن اتپەن تاريحقا ەنگەن قارالى كەزەڭ زۇلماتى. تالاي شاڭىراقتى كۇيرەتىپ, ورتاسىنا تۇسىرگەن, انالاردى جەسىر اتاندىرىپ, بالالاردى جەتىم قالدىرعان قيلى دا قيىن تۇستا ءالى كۇنگە دەيىن حابار-وشارسىز كەتكەن, ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان مايدانگەرلەردى ۇمىتتەرى ۇزىلمەگەن كۇيى زارىعا, ساعىنا كۇتكەن وتباسىلار قانشاما!
ءبىزدىڭ شاڭىراقتا ارداقتى اكەمىز سەيىتقاسىمدى 18 جاسىندا ءوز ەركىمەن قان مايدانعا اتتانىپ, ورالماعان ۇلكەن اعاسىنىڭ تاعدىرى تىرىسىندە قاتتى مازالايتىن. قاتارداعى گۆارديا جاۋىنگەرى ايتان بايتەلەنوۆ شورتاي اۋىلىنىڭ تۋماسى ەدى. 1942 جىلى 25 قىركۇيەكتە وكتيابر اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتى ارقىلى سوعىسقا شاقىرىلعان. اسكەري دايارلىقتاردان وتكەن سوڭ ءى پريبالتيكا مايدانىنا قاراستى كاراچەۆسكي گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 247-ءشى اتقىشتار پولكى قۇرامىندا روتا بولىمشەسىن باسقارعان. ودان ارعى تاعدىرى بەيمالىم بولىپ, 2011 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار تىزىمىندە ءجۇردى.
اعامىز ەرمەكتىڭ كەڭەس وداعى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق مۇراعاتىنا جولداعان سۇراۋلارى ناتيجەسىز اياقتالدى. اكەمىز اعاسى جايلى جاقسى حابار توسۋمەن دۇنيەدەن ءوتتى. كەي كەزدە: «تاعدىردىڭ باسقا سالعانى وسى ما؟» دەپ نالىپ وتىراتىن. 1995 جىلى جارىق كورگەن «بوزداقتار» كىتابىنىڭ ءبىرىنشى تومىندا وكتيابر اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتى كىناسىنەن جىبەرىلگەن قاتەلىكتى وقىعاندا كوزىنە جاس ۇيىرىلگەنى بار. «بايتەلەنوۆ ايتاننىڭ» ورنىنا «بايتەمەنوۆ ايتجان» دەپ جازعانى قالاي دەگەن رەنىشىن جاسىرمايتىن. بۇدان باسقا «رۇستەنوۆ ايتان» دەپ تە ەسەپكە الىنعان كورىنەدى.
بايتەلەنوۆتەر اۋلەتى جادىندا 2011 جىل ماڭگى ۇمىتىلماستاي ساقتالىپ قالدى. تامىز ايىنىڭ تامىلجىعان ءبىر كەشىندە ۇلىم رۇستەن ايتان اعامىز جايلى دەرەكتەردى ينتەرنەتتەن تاۋىپ, ءسۇيىنشى حابار ەستىرتتى. ءبارىمىز ءتوبەمىز كوككە جەتكەندەي بولىپ, قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيمادى. «مەموريال» سايتىندا ا.بايتەلەنوۆتىڭ نەۆەل-گورودوكس باعىتىندا شابۋىلداۋ وپەراتسياسى كەزىندە 1943 جىلى 26 جەلتوقساندا ەرلىكپەن قازا تاپقانى, مويسەەنكو دەرەۆنياسى ماڭىندا جەرلەنگەنى جازىلعان. كۋالاندىراتىن قۇجاتتا تۋعان جىلى مەن تۋعان جەرى دالمە-ءدال كورسەتىلگەن. وندا اتامىز بايتەلەنوۆ احمەتجان تۋرالى دەرەكتى دە ۇشىراتتىق. اعامىزدىڭ جەرلەنگەن جەرىن ءىزدەستىرۋ بارىسىندا وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلدارى ۆيتەبسك وبلىسى گورودوكس اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن كابيششە دەرەۆنياسىنداعى باۋىرلاستار قابىرىنە قايتا جەرلەنگەنى بەلگىلى بولدى.
گورودوكس اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىمەن بىرنەشە مارتە جازىسقان حاتتاردىڭ ارقاسىندا اسكەري كوميسسار, پودپولكوۆنيك د.بوگۋميرسكيدەن مىناداي جاۋاپ كەلدى:
«قۇرمەتتى ءسابيت سەيىتقاسىم ۇلى! قىزىلاسكەر ايتان رۇستەن ۇلى بايتەلەنوۆتىڭ مويسەەنكو دەرەۆنياسىنداعى باۋىرلاستار زيراتىنا قايتا جەرلەنگەنىن ءمالىمدەيمىن. «سوعىس بوزداقتارى مەن وتان قورعاۋشىلاردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ تۋرالى» بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس, اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن ونىڭ ەسىمى مەموريالدىق تاقتاعا جازىلدى».
ينتەرنەت بەتتەرىن پاراقتاي وتىرىپ, اعامىز جايلى بىرقاتار قۇندى دەرەكتەر كەزدەستىردىك. سولاردىڭ ءبىرى – تانكتەرگە قارسى روتا بولىمشەسىنىڭ كومانديرى ا.بايتەلەنوۆتى ماراپاتتاۋ تۋرالى «قۇپيا بەلگىسى» بار 1943 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 029/ن بۇيرىق. وندا اعامىزدىڭ 13 جەلتوقساندا جاۋدىڭ الدىڭعى قورعانىس شەبىن بۇزۋ جانە باسىپ الۋ كەزىندەگى ەرلىگى مەن باسشىلىق جاساۋ تاكتيكاسى, ەكى پۋلەمەت وشاعى مەن ءبىر بروندى تانكتى جويعانى, «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعانى باياندالعان. وپەراتسيا كەزىندە اعامىز پولك كومانديرىنەن ارنايى تاپسىرما الىپ, شارتتى بەلگى زىمىرانىنان كەيىن: «ۋرا! وتان ءۇشىن!» دەگەن ۇرانمەن اتويلاپ, روتانى شابۋىلعا كوتەرگەن.
امانشىلىق بولسا, بيىل ماڭگىلىك تىنىشتاپ جاتقان باۋىرلاستار زيراتىنا تاعزىم ەتۋدى, تۋعان جەرىنەن ءبىر ۋىس توپىراق الا بارۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز.
ءسابيت بايتەلەنوۆ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
شال اقىن اۋدانى.
