قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا تىركەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋس ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋ قورىتىندىسىنا ارنالعان بريفينگ وتكىزدى.
قازاقستان جاعىنان شاراعا, سونداي-اق, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29 مامىرىندا استانادا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى باسقوسۋى ءوتىپ, ونىڭ بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتتەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويعانى بەلگىلى.
ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى الدىندا ءسوز سويلەگەن ە.ىدىرىسوۆ ەاەو-نىڭ ءوز جۇمىسىن 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستايتىنىن حابارلاي كەلىپ, وداقتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق سۋبەكتىگە يە وڭىرلىك ەكونوميكالىق ۇيىم رەتىندە قۇرىلىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. ياعني, اۋەل باستان-اق ەاەو-نىڭ باستى نەگىزى ەكونوميكا ەكەنى ناقتىلاندى, دەدى قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى.
وسى ورايدا, قۇرىلىپ وتىرعان ءبىرتۇتاس 170 ميلليون ادامدىق نارىقتىڭ وراسان زور ەكونوميكالىق الەۋەتى اتاپ ايتىلا كەلىپ, ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنىڭ وعان قاتىسۋشىلار ءۇشىن دە, سىرتتاعى ارىپتەستەرى ءۇشىن دە پايدالى ەكەندىگى كولدەنەڭ تارتىلدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ءۇشىن كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك شەڭبەرىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر جالپى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان كەلگەندە ايتارلىقتاي تيىمدىلىك اكەلگەندىگى مالىمدەلدى. ماسەلەن, ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2009 جىلى 72 ملرد. دوللار قۇراسا, بۇل كورسەتكىش 2013 جىلى 133 ملرد. دوللارعا جەتكەن. بۇعان قوسا, ەاەو قىزمەتىمەن بايلانىستى 2030 جىلعا قاراي جاڭا وداققا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ارتۋى 25 پايىزدى قۇرايتىن بولادى.
جاڭا بىرلەستىكتىڭ جاڭا مۇشەلەردى قابىلداۋعا دايىندىعى تۇرعىسىنان ونىڭ اشىق سيپاتتا ەكەندىگى دە نازاردان تىس قالعان جوق. بۇل قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ءۇشىن باسقا ەلدەرمەن تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋىن جالعاستىرىپ, جاڭا كەلىسىمدەر جاساسۋ ءۇشىن دە ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, ءۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستاننىڭ ءدۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا (دسۇ) كىرۋگە نىق قادام باسۋعا ۇمتىلىس تانىتاتىنى قۋاتتالدى.
قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى بريفينگكە قاتىسۋشىلاردى بولاشاق وداقتىڭ قۇرىلىمدارى تۋرالى دا جان-جاقتى قۇلاعدار ەتتى. بۇعان دەيىن جۇمىس ىستەگەن كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ورگاندارىنىڭ ارقاۋىندا جوعارى كەڭەس (مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندە), ۇكىمەتارالىق كەڭەس (ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە), ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا (كەڭەس جانە القا), ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتى سياقتى ورگاندار قۇرىلاتىن بولادى, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, سونداي-اق, بولاشاق وداقتاعى شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمىن دە ءتۇسىندىرىپ بەردى. بارلىق شەشىمدەر جوعارى كەڭەس, ۇكىمەتارالىق كەڭەس, سونىمەن قاتار, كوميسسيا كەڭەسى (كەڭەس قۇرامىنا ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى كىرەدى) دەڭگەيلەرىندە تەك قانا كونسەنسۋس نەگىزىندە قابىلدانادى. كوميسسيا القاسىنىڭ شەشىمدەرى القا مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ باسىم داۋىسىمەن قابىلدانادى. ونىڭ ۇستىنە, شارتتا القا كونسەنسۋستىق نەگىزدە شەشىم قابىلدايتىن بارلىق ماسەلەلەردىڭ ءتىزىمىن جوعارى كەڭەس ايقىندايتىنى ناقتىلانعان. جوعارى جانە ۇكىمەتارالىق كەڭەستەردىڭ وكىلەتتىكتەرىندە تومەنگى تۇرعان ورگانداردىڭ, ونىڭ ىشىندە, كەڭەستىڭ جانە كوميسسيا القاسىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ كۇشىن جويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
شارتتا وداقتىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلىمدىق ءبولىمشەلەرىنىڭ باسشىلىعىندا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ تەڭدەي وكىلدىك ەتۋ قاعيداتى بەكىتىلگەن. دەپارتامەنتتەر ديرەكتورلارى مەن كوميسسياداعى ولاردىڭ ورىنباسارلارى لاۋازىمىنا, سونداي-اق, حاتشىلىق باسشىسى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى جانە وداق سوتى كەڭەسشىلەرى قىزمەتىنە ۇمىتكەرلەر كونكۋرستىق نەگىزدە تاراپتاردىڭ تەڭدەي وكىلەتتىلىگى قاعيداتى ەسكەرىلە وتىرىپ ىرىكتەلەدى. بارلىق قالعان قىزمەتكەرلەر وداق ورگاندارىنداعى باسقا لاۋازىمدارعا ەاەو-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ونى قارجىلاندىرۋداعى ۇلەستىك مولشەرى ەسەپكە الىنا وتىرىپ, مۇشە مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ اراسىنان كونكۋرستىق نەگىزدە ىرىكتەپ الىنادى, دەدى قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
ە.ىدىرىسوۆ, سونداي-اق, بريفينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن شارت بويىنشا ءمۇشە ەلدەردىڭ بارلىعىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەرىن پايدالانۋ قاراستىرىلىپ وتىرعانىنا اۋداردى. ماسەلەن, دەدى ول, تاراپتاردىڭ زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارىنا كوميسسياعا مەملەكەتتىك ءتىلدەردە قايىرىلۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن نورما ەنگىزىلىپ وتىر.
بۇعان قوسا, شارتقا اگروونەركاسىپ كەشەنى, ونەركاسىپ, ەڭبەك ميگراتسياسى, ۆاليۋتا ساياساتى, قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ, ءباسەكەلەستىك ساياساتى, تابيعي مونوپوليا, قىزمەت كورسەتۋلەر ءجانە ينۆەستيتسيالار ساۋداسى, سالىقتار جانە سالىق سالۋ, سىرتقى ساۋدا ساياساتى, ماكروەكونوميكالىق ساياسات, ەنەرگەتيكا سياقتى باعىتتار بويىنشا ءبولىمدەر ەنگىزىلگەنى اتاپ كورسەتىلدى.
تاراپتار اتالعان باعىتتاردىڭ كوپشىلىگى بويىنشا قازىردىڭ وزىندە بەك قالىپتاستىرۋ شەڭبەرىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى بەكىتىپ ۇلگەردى. بۇدان بولەك, ءتورت ەركىندىك – تاۋارلار قوزعالىسى, قىزمەت كورسەتۋلەر, قارجى جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ارسەنالدارى, مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ تەتىكتەرى ايتارلىقتاي جاڭاردى, دەدى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى.
مۇددەلىلىك تانىتىلعان ءاڭگىمە بارىسىندا شەت مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلەرى قازاقستان وكىلدەرىنەن باسقا مەملەكەتتەردىڭ ەاەو-عا كىرۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن مەرزىمى, ەاەو-عا كىرۋدىڭ ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ ەكونوميكالىق رەيتينگىنە ىقپالى, وداقتىڭ باسقارۋشى ورگاندارىنىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, ۇلتتىق مەملەكەتتىك ءتىلدەردىڭ ەاەو جۇمىسىندا پايدالانىلۋى جانە دە باسقا كوپتەگەن وسى سياقتى سۇراقتارعا ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپتار الدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
قازاقستان جاعىنان شاراعا, سونداي-اق, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29 مامىرىندا استانادا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى باسقوسۋى ءوتىپ, ونىڭ بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتتەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويعانى بەلگىلى.
ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى الدىندا ءسوز سويلەگەن ە.ىدىرىسوۆ ەاەو-نىڭ ءوز جۇمىسىن 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستايتىنىن حابارلاي كەلىپ, وداقتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق سۋبەكتىگە يە وڭىرلىك ەكونوميكالىق ۇيىم رەتىندە قۇرىلىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. ياعني, اۋەل باستان-اق ەاەو-نىڭ باستى نەگىزى ەكونوميكا ەكەنى ناقتىلاندى, دەدى قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى.
وسى ورايدا, قۇرىلىپ وتىرعان ءبىرتۇتاس 170 ميلليون ادامدىق نارىقتىڭ وراسان زور ەكونوميكالىق الەۋەتى اتاپ ايتىلا كەلىپ, ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنىڭ وعان قاتىسۋشىلار ءۇشىن دە, سىرتتاعى ارىپتەستەرى ءۇشىن دە پايدالى ەكەندىگى كولدەنەڭ تارتىلدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ءۇشىن كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك شەڭبەرىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر جالپى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان كەلگەندە ايتارلىقتاي تيىمدىلىك اكەلگەندىگى مالىمدەلدى. ماسەلەن, ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2009 جىلى 72 ملرد. دوللار قۇراسا, بۇل كورسەتكىش 2013 جىلى 133 ملرد. دوللارعا جەتكەن. بۇعان قوسا, ەاەو قىزمەتىمەن بايلانىستى 2030 جىلعا قاراي جاڭا وداققا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ارتۋى 25 پايىزدى قۇرايتىن بولادى.
جاڭا بىرلەستىكتىڭ جاڭا مۇشەلەردى قابىلداۋعا دايىندىعى تۇرعىسىنان ونىڭ اشىق سيپاتتا ەكەندىگى دە نازاردان تىس قالعان جوق. بۇل قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ءۇشىن باسقا ەلدەرمەن تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋىن جالعاستىرىپ, جاڭا كەلىسىمدەر جاساسۋ ءۇشىن دە ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, ءۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستاننىڭ ءدۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا (دسۇ) كىرۋگە نىق قادام باسۋعا ۇمتىلىس تانىتاتىنى قۋاتتالدى.
قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى بريفينگكە قاتىسۋشىلاردى بولاشاق وداقتىڭ قۇرىلىمدارى تۋرالى دا جان-جاقتى قۇلاعدار ەتتى. بۇعان دەيىن جۇمىس ىستەگەن كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ورگاندارىنىڭ ارقاۋىندا جوعارى كەڭەس (مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندە), ۇكىمەتارالىق كەڭەس (ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە), ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا (كەڭەس جانە القا), ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتى سياقتى ورگاندار قۇرىلاتىن بولادى, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, سونداي-اق, بولاشاق وداقتاعى شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمىن دە ءتۇسىندىرىپ بەردى. بارلىق شەشىمدەر جوعارى كەڭەس, ۇكىمەتارالىق كەڭەس, سونىمەن قاتار, كوميسسيا كەڭەسى (كەڭەس قۇرامىنا ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى كىرەدى) دەڭگەيلەرىندە تەك قانا كونسەنسۋس نەگىزىندە قابىلدانادى. كوميسسيا القاسىنىڭ شەشىمدەرى القا مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ باسىم داۋىسىمەن قابىلدانادى. ونىڭ ۇستىنە, شارتتا القا كونسەنسۋستىق نەگىزدە شەشىم قابىلدايتىن بارلىق ماسەلەلەردىڭ ءتىزىمىن جوعارى كەڭەس ايقىندايتىنى ناقتىلانعان. جوعارى جانە ۇكىمەتارالىق كەڭەستەردىڭ وكىلەتتىكتەرىندە تومەنگى تۇرعان ورگانداردىڭ, ونىڭ ىشىندە, كەڭەستىڭ جانە كوميسسيا القاسىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ كۇشىن جويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
شارتتا وداقتىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلىمدىق ءبولىمشەلەرىنىڭ باسشىلىعىندا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ تەڭدەي وكىلدىك ەتۋ قاعيداتى بەكىتىلگەن. دەپارتامەنتتەر ديرەكتورلارى مەن كوميسسياداعى ولاردىڭ ورىنباسارلارى لاۋازىمىنا, سونداي-اق, حاتشىلىق باسشىسى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى جانە وداق سوتى كەڭەسشىلەرى قىزمەتىنە ۇمىتكەرلەر كونكۋرستىق نەگىزدە تاراپتاردىڭ تەڭدەي وكىلەتتىلىگى قاعيداتى ەسكەرىلە وتىرىپ ىرىكتەلەدى. بارلىق قالعان قىزمەتكەرلەر وداق ورگاندارىنداعى باسقا لاۋازىمدارعا ەاەو-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ونى قارجىلاندىرۋداعى ۇلەستىك مولشەرى ەسەپكە الىنا وتىرىپ, مۇشە مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ اراسىنان كونكۋرستىق نەگىزدە ىرىكتەپ الىنادى, دەدى قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
ە.ىدىرىسوۆ, سونداي-اق, بريفينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن شارت بويىنشا ءمۇشە ەلدەردىڭ بارلىعىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەرىن پايدالانۋ قاراستىرىلىپ وتىرعانىنا اۋداردى. ماسەلەن, دەدى ول, تاراپتاردىڭ زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارىنا كوميسسياعا مەملەكەتتىك ءتىلدەردە قايىرىلۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن نورما ەنگىزىلىپ وتىر.
بۇعان قوسا, شارتقا اگروونەركاسىپ كەشەنى, ونەركاسىپ, ەڭبەك ميگراتسياسى, ۆاليۋتا ساياساتى, قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ, ءباسەكەلەستىك ساياساتى, تابيعي مونوپوليا, قىزمەت كورسەتۋلەر ءجانە ينۆەستيتسيالار ساۋداسى, سالىقتار جانە سالىق سالۋ, سىرتقى ساۋدا ساياساتى, ماكروەكونوميكالىق ساياسات, ەنەرگەتيكا سياقتى باعىتتار بويىنشا ءبولىمدەر ەنگىزىلگەنى اتاپ كورسەتىلدى.
تاراپتار اتالعان باعىتتاردىڭ كوپشىلىگى بويىنشا قازىردىڭ وزىندە بەك قالىپتاستىرۋ شەڭبەرىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى بەكىتىپ ۇلگەردى. بۇدان بولەك, ءتورت ەركىندىك – تاۋارلار قوزعالىسى, قىزمەت كورسەتۋلەر, قارجى جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ارسەنالدارى, مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ تەتىكتەرى ايتارلىقتاي جاڭاردى, دەدى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى.
مۇددەلىلىك تانىتىلعان ءاڭگىمە بارىسىندا شەت مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلەرى قازاقستان وكىلدەرىنەن باسقا مەملەكەتتەردىڭ ەاەو-عا كىرۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن مەرزىمى, ەاەو-عا كىرۋدىڭ ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ ەكونوميكالىق رەيتينگىنە ىقپالى, وداقتىڭ باسقارۋشى ورگاندارىنىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, ۇلتتىق مەملەكەتتىك ءتىلدەردىڭ ەاەو جۇمىسىندا پايدالانىلۋى جانە دە باسقا كوپتەگەن وسى سياقتى سۇراقتارعا ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپتار الدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
