جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشىنىڭ دانەكەرى

كاسىپوداق قاي كەزدە دە جۇمىسشىنىڭ قۇقىن قورعاۋداعى جاۋاپكەرشىلىگىنەن باس تارتقان ەمەس. ويتكەنى, بۇل كاسىپوداقتىڭ مىندەتى عانا بولۋىمەن شەكتەلىپ قالمايدى. جۇمىس بەرۋشى كاسىپوداقتىڭ تالابىمەن ساناسادى, ال جۇمىسشى كاسىپوداققا ارقا سۇيەيدى. مىنە, وسىنىڭ دالەلى بولسا كەرەك, بيىلعى جىل باسىندا ءبىزدىڭ ەسەبىمىزدە 1 ايماقتىق, 7 وبلىستىق سالالىق جانە 1 وسى­لارعا تەڭەستىرىلگەن كوميتەتتەردە 79797 مۇشە بىرىكتىرىلدى. ءبىزدىڭ قۇرامىمىزداعى كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ سانى سوڭعى 5 جىلعى, ياعني 2005 جىلعى ەسەپپەن سالىس­تىرعاندا 1044 ادامعا ءوستى. بۇل ءوز مۇشە­لەرى­مىزبەن ارادا تۇراقتى قارىم-قاتىناس ورناتا العانىمىزدى بايقاتادى. راس, ءبىزدىڭ ساندىق قۇرىلىمىمىز ءوز­گەرىسكە ۇشىرادى. ماسەلەن, وبلىستىق بالىق ونەركاسىبى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كا­سىپوداق كوميتەتى جويىلىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنى كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ سانى ازايدى. وقۋدىڭ كوممەرتسيالىق تۇرىنە اۋىسۋىنا بايلانىستى ستۋدەنتتەردىڭ سانى ءۇش ەسەگە جۋىق تومەندەدى. ءبىز ءوز مۇشە­لە­رىمىزدەن ايىرىلىپ قالۋدان قاشىپ قۇتىلا العان جوقپىز. الايدا, ولاردىڭ ورنىن جاڭا مۇشەلەر مەن ۇيىمداردىڭ, اسىرەسە, مۇ­ناي جانە قۇرىلىس سالالارىنىڭ قوسىلۋى ارقىلى تولىقتىرا الدىق. وسىن­داي جاڭا مۇشەلەرىمىزدىڭ سانى ايتار­لىق­تاي ءوسىپ, 6221 اداممەن تولىقتى. بۇلاردىڭ اراسىندا ايەلدەر قۇرامى 3350 مۇشەمەن تولىقتى. جاستار مەن تسەحتىق كاسىپوداق ۇيىمدارى 232 بىرلىككە كوبەيدى. كەرىسىنشە, جۇمىستان بوساتىلعان كاسىپوداق قىزمەت­كەرلەرىنىڭ سانى ازايدى. كاسىپوداققا ەڭبەكشىلەردەن ءوتىنىش-ارىزدار ءجيى تۇسەدى. اسىرەسە, شەتەلدىك ينۆەس­تور­لاردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان بىرلەسكەن كاسىپورىنداردا قازاقستاندىق جۇمىسشىلار­دىڭ قۇقىن بۇزۋ فاكتىلەرى ۇدايى كەزدەسەدى. ماسەلەن, “گاتە ينشاات تااحيۋت ساناي ۆە تيدجارەت” كومپانياسىندا كاسىپوداق ۇيىمى بولماعانمەن, ءبىز ۇجىمداعى ەڭبەك داۋلارىن رەتتەۋدى قاجەتتى دەپ تاپتىق. سول سەبەپتەن, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنە ارىزداندىق. ءبىز كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ بەلسەندى قارسىلىعىنا قاراماستان, كاسىپوداق ۇيىمىن قۇرۋدى, ۇجىمدىق شارت جاساقتاۋدى ۇسىندىق. كەيىن وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى دە ىسكە اسىرىلدى. شەتەلدىكتەر قاتىساتىن كوپتەگەن كاسىپورىن­دار­دا ەڭبەك زاڭدىلىقتارى مەن ەڭبەكتى قور­عاۋ, ىشكى رىنوكتاعى جۇمىس كۇشىن ساقتاۋ, كوشى-قون زاڭنامالارىنىڭ نورمالارىن ساقتاۋداعى قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزۋدەن دە شەت قالعان جوقپىز. وسىعان وراي وبلىس اكىمدىگى جانىنداعى كوميسسيا جۇمىسىنا ارالاستىق. 2006-2007 جىلدارى وسى كوميسسيا وتىرىستارىندا “بونناتي س.پ.ا”, “گاتە ين­شاات تااحيۋت ساناي ۆە تيدجارەت”, “سەنىمدى قۇرىلىس”, “يۋسس سۋپپورت سەرۆيسيسەز”, “التيەس پەترولەۋم ينتەرنەشنل ينك” جانە باسقا شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى قارالدى. ناتيجەسىندە وبلىس اكىمىنىڭ قول­داۋىمەن 2007 جىلدىڭ سوڭىندا وسى كاسىپ­ورىنداردا ۇجىمدىق كەلىسىم جۇمىستارىنىڭ باستالۋىمەن كاسىپوداق ۇيىمدارى قۇرىلدى. ەلىمىزدە جاپپاي قولداۋ تاپقان ۇجىمدىق شارتتار جاساقتالعاندا, كەيبىر جۇمىس بەرۋ­شى­لەر, سونىڭ ىشىندە شەتەلدىكتەرمەن ءبىر­لەس­كەن كاسىپورىندار كەلىسىم-شارتقا ەڭبەك كو­دەكسى تارماقتارىنا قايشى كەلەتىن جاعداي­لار­دى كىرىستىرىپ قويادى. بۇل, اسىرەسە, ەڭبەك جاعدايى مەن وعان اقى تولەۋگە قاتىستى بولىپ كەلەدى. ال الەۋمەتتىك پاكەتتەر مۇلدەم قا­راستىرىلمايدى. مىنە, وسىدان كەيىن وتان­دىق قىزمەتكەرلەرمەن, جەرگىلىكتى ماماندار­مەن قارىم-قاتىناس بارلىق ۋاقىتتا تولىق­قاندى ءارى اشىق بولا بەرمەيدى. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر ەڭبەك زاڭدىلىقتارىنىڭ كوپتەپ بۇزىلۋىنا, ءسويتىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ نارازىلىق اكتسياسىنا شىعۋىنا اكەلىپ تىرەيدى. مىنە, سوندىقتان شەتەلدىك فيرمالار مەن بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەر­لەرىن مۇشەلىككە تارتىپ, ولاردىڭ قۇقىن بۇ­زۋعا قاتىستى كەلەڭسىزدىكتەردى قولدانىستاعى زاڭدىلىقتار شەڭبەرىندە شەشۋگە تىرىستىق. بۇل باعىتتاعى ءبىزدىڭ بەلسەندى جۇمىسىمىزعا وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان كوپ قولداۋ كورسەتىلدى. كاسىپوداق وكىلدەرىنىڭ كاسىپوداق قۇرىل­ماعان مەكەمەگە كىرۋگە قۇقى جوق. ال كاسىپ­وداعى جوق مەكەمەلەردە ەڭبەك زاڭدىلىعى مەن وتاندىق جۇمىسشى قۇقى بۇزىلۋى ءمۇم­كىن عوي. مۇندايدا نە ىستەۋ قاجەت؟ قول قۋ­سى­رىپ وتىرۋعا بولمايدى. بەلگىلى ءبىر ءدا­رە­جەدە ەڭبەك قاتىناستارىنا, جۇمىسشىلاردىڭ زاڭدى قۇقىعىن ساقتاۋدى باقىلاۋعا الۋعا ىقپال ەتۋ ءۇشىن ءار ءتۇرلى كوميسسيالار, وبلىس اكىمدىگىنىڭ مەملەكەتتىك ورگانداردى قاداعالاۋ جونىندەگى جۇمىسشى توپتارى قۇرامدارىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتتىك. وسىنداي ناتيجەلى جۇمىستاردىڭ ءبىرى رەتىندە ادجيپ قكو كومپانياسىنىڭ “بولاشاق” زاۋىتىنىڭ قۇرى­لىسىن جۇرگىزۋشى مەردىگەر, قوسالقى مەردىگەر كومپانيالارىمەن بىرنەشە مارتە كەڭەستەر, جينالىستار وتكىزىلدى. سونداي جي­نالىستىڭ ءبىرىن وبلىس اكىمى 2009 جىل­دىڭ سوڭىندا وتكىزىپ, ەڭبەك زاڭدىلىعىنىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ تالاپ ەتتى. ال كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعالارى ادجيپ قكو-نىڭ ايماقتىق ديرەكتورىمەن ءۇش قايتارا كەزدەسىپ, وسىنىڭ 7 باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمى قۇرىلدى. كاسىپوداق قۇرامىنا 1250 ادام مۇشەلىككە تارتىلدى. ەلىمىزدە كوپتەگەن زاڭدارعا تۇزەتۋلەر مەن وزگەرىستەر ۇدايى ەنگىزىلىپ كەلەدى. بۇل – ءومىر تالابى. سوڭعى جىلدارى قولدانىس­قا ەنگىزىلگەن ەڭبەك كودەكسى تەك جۇمىس بە­رۋ­شىلەردىڭ عانا ەمەس, ءبىزدىڭ دە جۇمى­سى­مىز­دىڭ زاڭنامالىق بازاسىن ءتۇپنۇس­قا­سىمەن وزگەرتتى. سونىمەن بىرگە, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس تا جۇمىسىمىزعا شىنايى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋىمىزگە ىقپال ەتتى. ويتكەنى, قارجى داعدارىسىن جەلەۋ ەتە­تىن­دەر كوبەيدى. مۇنىڭ كەرى اسەرى جۇمىسشى­لارعا تيەدى. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىر شاراسى – مەموراندۋمعا قول قويۋ. وبلىستاعى قىزمەتكەرلەر سانى 500-دەن جوعارى 700-دەن استام كاسىپورىننىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرى مەن كاسىپوداق ءتور­اعا­لارى وبلىس, اۋدان اكىمدەرىمەن جۇمىس ورىندارىن, ەڭبەك زاڭدىلىقتارىن, داع­دارىسقا قاراماستان, ەڭبەكاقى مولشەرىن ساقتاۋ ماقساتىندا مەموراندۋمدارعا قول قويدى. بۇل قۇجاتتىڭ مازمۇنى كاسىپوداق فەدەراتسياسىمەن كەلىسىلىپ, ەندى سول مەموراندۋم شەڭبەرىندەگى تالاپتار مەن مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مىنە, وسىلايشا كاسىپوداق فەدەرا­تسيا­سى جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى ارا­سىن­داعى دانەكەر بولۋمەن بىرگە, قازاقستان زاڭدارىنىڭ ساقتالۋىن ۇدايى قاداعالايدى. جۇمىسشى قاي كەزدە دە كاسىپوداققا ارقا سۇيەيدى. كاسىپوداق ۇنەمى جۇمىسشىنىڭ قۇقىق قورعاۋعا بەلسەنە ارالاسادى. مۇنى ەڭ باستى مىندەتى دەپ تۇسىنەدى. تىلەكقابىل قابدولوۆ, اتىراۋ وبلىستىق كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى. اتىراۋ وبلىسى.