ونەر • 05 جەلتوقسان, 2022

مۋزىكا ءرىتسارى

340 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«ونەردە شەكارا بولمايدى» دەگەن ءتامسىلدىڭ اقيقات ەكەندىگىنە ءشۇباسىز سەنەسىز. جالپى جۇرت جادىنان وشپەيتىن ونەر جاساعان تالانتتاردىڭ تۋىندىلارى – ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىق. وسى رەتتە ورىستىڭ كورنەكتى كومپوزيتورى اندرەي پەتروۆ تۋرالى ايتقاندى ءجون كوردىك. ايتپاقشى, ونى كەڭەس داۋىرىندە تۋعان ادامدار جاقسى بىلەدى. اسىرەسە ونىڭ ەسىمى جالپاق ەلگە ايگىلى رەجيسسەرلەر گەورگي دانەليا مەن ەلدار ريازانوۆتىڭ عاجايىپ كوركەم فيلمدەرىنە جازعان بىردە مۇڭلى, بىردە سىرلى مۋزىكاسىمەن تانىلدى.

مۋزىكا ءرىتسارى

بولاشاق كومپوزيتور 1930 جىلى قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ومىرگە كەلگەن. اكە­سى دارىگەر-حيرۋرگ, اناسى سۋ­رەتشى بولعان. كەيىپكەرىمىز بالا كۇنىنەن كىتاپتى جاقسى كو­رىپ, پۋشكيننىڭ پوەزياسى مەن پاۋس­توۆسكيدىڭ رومانتيكالىق پروزاسىن ءسۇيىپ وقىعان. سو­نىڭ اسەرىمەن جازۋشى بولسام دەپ ارمانداپتى. بىراق بۇل ويىنان ۇلى كومپوزيتور يوگانن شتراۋستىڭ ءومىربايانى جەلىسىمەن تۇسىرىلگەن «ۇلكەن ۆالس» ءفيلمىن كورگەسىن بىردەن اينىپ, كومپوزيتور بو­لۋعا قۇشتارلىعى ويانادى. ءسوي­تىپ, ونەرگە ىنتىق ورەن الدىمەن مۋزىكا مەكتەبىندە, ودان سوڭ مۋزىكالىق ۋچيليششەدە ءتالىم الدى. كەيىن لەنينگراد مەم­لەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىن ءتا­مامداپ, كاسىبي مۋزىكانت بولدى.

ايتۋلى ونەر يەسىنىڭ شىعار­ماشىلىعى سان قىرلى دەسەك بولادى. ول كوركەم فيلم, سپەكتاكل جانە ەستراداعا عانا مۋزىكا جازىپ قويعان جوق, سونىمەن بىرگە بالەت, وپەرا, سيمفونيا سە­كىل­دى كۇردەلى جانرلارعا قالام تارتىپ, بىرەگەي شىعارمالار تۋدىردى. ءبىز ماقالامىزدا اندرەي پەتروۆتىڭ كوركەم فيلمدەرگە جازعان مۋزىكاسى تۋرالى ءسوز قوزعايمىز.

كومپوزيتور كوركەم فيلم­دەرگە مۋزىكانى وتكەن عاسىر­دىڭ 60-شى جىلدارىنىڭ باسىنان جازا باستادى. العاشقى جازعان مۋزىكاسى «سينەي پتيتسە» اتتى فيلمگە ارنالدى. بۇل تۋىندىدا باستى رولدەردى ەليزابەت تەي­لور, مارگاريتا تەرەحوۆا جانە بالەرينا نادەجدا پاۆلوۆا سە­كىلدى تانىمال اكتريسالار وي­ناعان. كينوداعى جولى ءساتتى باس­تالعان كومپوزيتور ودان كەيىن «ماسكەۋدى ارالاپ كەلەمىن», «ادام – امفيبيا», «دوس تۋرالى ءان» جانە ت.ب. فيلمدەرگە مۋزىكا جازدى. ونى جۇرتشىلىق وتە جىلى قابىلدادى. ماسەلەن, كور­نەكتى رەجيسسەر گەورگي دا­­­نەليا تۇسىرگەن «ماسكەۋدى ارا­لاپ كەلەمىن» اتتى كوركەم ءفيلمدى ءالى كۇنگە كورەرمەن زور ىقىلاسپەن تاماشالايدى. ءبىر جاعىنان, وسى تۋىندىنىڭ ءساتتى شىعۋىنا شىعارماعا ءوڭ بە­رىپ تۇرعان مۋ­زىكاسىنىڭ اسەرى ۇلكەن. شى­نىندا دا, كينو باس­تالعاننان ادامنىڭ سەزىمىن تەر­بەيتىن وي­ناقى اسەم ساز بىردەن تارتىپ اكە­تەدى. مۇنى اندرەي پەتروۆتىڭ شە­بەرلىگى دەۋگە بولادى.

اسىرەسە كومپوزيتوردىڭ رە­­­جيسسەر ەلدار ريازانوۆپەن شى­عارماشىلىق بايلانىسى وعان ۇلكەن داڭق اكەلدى. ەكەۋىنىڭ تان­دەمىنەن تۋعان «قىزمەتتەستەر حيكاياسى», «مۇڭلى رومانس», «ۆوك­­زالدا كەزدەسكەن ەكەۋ», «اۆ­­تو­موبيلدەن ساقتان» جانە ت.ب. تۋىندىلارى كەڭەس كينو­سىنىڭ كلاسسيكاسىنا اينالدى. بۇگىندە ەكى سەريالى «قىز­مەت­تەستەر حيكاياسىنان» جا­­رىق­قا شىققانىنا 45 جىلدان اسا ۋاقىت وتسە دە ونى كورەر­مەن­ ءالى قىزىعىپ كورەدى. ستا­­تيستيكا باسقارماسىنىڭ قا­تار­­­داعى قىزمەتكەرى, جالعىز­باستى اكە اناتولي ەفرەموۆيچ نوۆوسەلتسەۆ پەن مەكەمە باسشىسى, تۇرمىس قۇرماعان ليۋدميلا پروكوپەۆنا كالۋگينا اراسىن­دا وربىگەن وقيعا سول كەزەڭ­دەگى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك شىن­دى­­عىن نانىمدى بەينەلەگەن. فيلم جارىققا شىققاندا ونى 58 ميلليون ادام تاماشا­لاپ, جوعارى باعالاعان. بۇل تۋىندىدا رەجيسسەرمەن بىرگە كومپوزيتوردىڭ ەڭبەگى ەرەكشە ەكەنىن ايتامىز. اسىرەسە تابيعات كورىنىستەرىمەن ۇندەسە جازىلعان اۋەزدى اۋەن ادام جانىن تولقى­تىپ, اسەم كۇيگە بولەيدى. سون­داي-اق «ۆوكزالدا كەزدەسكەن ەكەۋ» اتتى فيلمدەگى پەتروۆ­تىڭ مۋ­زىكاسى بۋفەتشى ايەل ۆەرا مەن ماسكەۋلىك پيانيست پلا­­تون ءريابينيننىڭ اراسىنداعى ماحاب­بات سەزىمىن جىپ-جىلى جەت­كىزىپ, ونىڭ مازمۇنىن بايى­تا تۇسكەن.

سونىمەن بىرگە گەورگي دا­نە­ليانىڭ 1979 جىلى تۇسىر­گەن «كۇزگى مارافون» ءفيل­مى­نىڭ مۋزى­كاسى اتالعان تۋىن­دى­داعى ادال, ەڭبەكقور, ءبى­لىمدى باس كەيىپ­كەردىڭ جان-دۇ­نيە­سى­مەن ۇيلەسىپ تۇرعانىن كو­رە­سىز. جال­پى, وسى كينوداعى وقي­عالار­دى كومپوزيتور تاپ با­سىپ, اي­شىقتى ورە بىلگەن. دا­نەليا ول تۋرالى: «ونىڭ تالانتىن جو­عارى باعالايمىن. وتە سەنىمدى ادام. سوندىقتان دا وعان رۋحاني قا­­جەت­تىلىكتى سەزىنەتىن بار­لىق نار­­سەگە سەنە الدىم» دەپ ايتىپ­تى.

تالانت يەسى گەورگي دانە­ليا, ەلدار ريازانوۆ جانە تاعى باسقا بەلگىلى رەجيسسەرلەردىڭ بىرىنەن ءبىرى وتەتىن تۋىندىلارىنا جازعان مۋزىكاسى ارقىلى قانشاما كو­رەر­مەندى رۋحاني لاززاتقا بو­لەدى. بىردە گەورگي دانەليا ونى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, وعان: ء«سىز ەلدار ريازانوۆتىڭ فيلم­دەرىنە مۋزىكانى ماعان سەكىلدى ەمەس, جانىڭىزدى سالماي جازىڭىز», دەپ ازىلدەپ حات جولداپتى. سو­عان قاراعاندا ونىڭ رەجيسسەرلەر اراسىندا بە­دەلى جوعارى بولعاندىعىن باي­­قايمىز. تا­لانتتى تۇلعا باس-اياعى 80-نەن اسا فيلمگە مۋزىكا جازىپ, كينودا قولتاڭباسىن قالدىردى.

قورىتا كەلگەندە, كسرو مەم­­لەكەتتىك سىيلىعىنىڭ ەكى مارتە لاۋرەاتى, كومپوزيتور ان­درەي پەتروۆتىڭ ونەردەگى ون­ەگەلى ءىزى مۋزىكا الەمىندە ساي­­راپ جاتىر. سوندىقتان دا وعان جاقىن دوس­تارى «مۋزىكا ءرى­تسارى» دەپ باعا بەرىپتى. وسى سوزگە ونىڭ بارل­ىق بولمىسى سىيىپ تۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار