- اندرەي انتونوۆيچ, ءسىز بەلگىلى «شين-لاين» كومپانياسىمەن قاتار الماتىداعى بەلسەندى ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ ءبىرىن باسقاراسىز. قازاقستاندا 110 000-نان استام كورەيلىك تۇراتىنى دا بەلگىلى. قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ دامۋىندا جانە ومىرىندە كورەي مادەني ورتالىعىنىڭ ءرولى قانشالىقتى ماڭىزدى؟
- ناقتىراق ايتقاندا, ءبىز - ەلىمىزدىڭ ءىرى قالاسىنىڭ كورەيلەرى اتىنان وكىلدىك ەتەمىز. بارلىعى 30 مىڭنان استام ادام. دەگەنمەن, دۇرىس ايتاسىز, بارلىق قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ مادەني ءومىرى ءبىزدىڭ مادەني ورتالىعىمىزدىڭ توڭىرەگىندە ءوربيدى.
الماتىداعى كورەي ورتالىعى 1989 جىلى, كسرو-نى رەفورمالاۋعا جاقىن قالعانى ايقىن بولعاندا قۇرىلدى. مىنە, وسى راديكالدى جانە درامالىق پروتسەستىڭ اياسىندا ءبىر سۇراق تۋىندادى: كوپۇلتتى ەلدە تۇراتىن ەتنوستار نە ىستەۋ كەرەك؟ ءبىرتۇتاس مەملەكەتتە وزىندىك ەرەكشەلىكتى قالاي كورسەتۋگە بولادى؟ رەسەي - ۇيىمداستىرىلۋى بويىنشا فەدەراتيۆتى ەل, سول كەزدە ەتنيكالىق توپتار ءۇشىن مادەني اۆتونوميالار قۇرۋ جولىمەن جۇرگەنىن ەسكە تۇسىرۋگە بولادى. قازاقستان – ءبىرتۇتاس مەملەكەت. ءبىز ءبارىمىز بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز, ەتنيكالىق تەگىمىزگە قاراماستان ءبىرتۇتاس حالىقپىز, سوندىقتان سول جىلدارى ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن ۇيلەسىمدى ەتنوسارالىق ساياساتتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ وڭتايلى فورمۋلاسى تابىلدى. بۇل – ۇلتتىق مادەني ورتالىقتار. كەيىننەن ولار «ەتنومادەني بىرلەستىكتەرگە» اينالدى.
- بۇل – ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ كورىنىسى مە؟
- ءدال سولاي. بەلگىلەپ وتەيىن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قولداۋىمەن ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز ءۇشىن ارەكەت ەتەتىن ەتنومادەني بىرلەستىكتەر – ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ دامۋ فورمۋلاسى.
- دەمەك «بىرلىك ارتۇرلىلىكتە» قاعيداسىنىڭ ءمانى وسىدا عوي؟
- «بىرلىك ارتۇرلىلىكتە» قاعيداسى قازاقستان حالقىنىڭ ءبىرتۇتاس ەكەندىگىنە نەگىزدەلگەن جانە ول ەتنوستاردان تۇرادى, ولاردىڭ ارقايسىسى ءوز الدىنا ەرەكشە. بۇل قاعيدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن كونستيتۋتسيالىق نورمالاردا بەكىتىلگەن. ال ءبىزدىڭ قوعامداعى وسى سالانى ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بولدى. كوپتەگەن ەلدەردە ساراپشىلار كوپۇلتتى مەملەكەتتە قوعامدىق قاتىناستاردى قۇرۋدىڭ وسىنداي مودەلىنىڭ ارتىقشىلىعىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. تاجىريبەنىڭ ءوزى ونىڭ ومىرگە قابىلەتتىلىگىن راستادى.
ەگەر تاريحتى ەسكە تۇسىرەتىن بولساق, كسرو ىدىراعاننان كەيىنگى بارلىق پوستكەڭەستىك رەسپۋبليكالار ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ پروگرەسسيۆتى فورمالارىن جاريالادى. ولاردىڭ بارلىعى ءوز كونستيتۋتسيالارىندا ەتنوستاردىڭ, تىلدەردىڭ, مادەنيەتتەردىڭ تەڭ قۇقىقتىعىن جاريالادى. بىراق كەيىنىرەك بايقاعانىمىزداي, بۇل ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە دەكلاراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى جاسالمادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى, ال وڭىرلەردە اكىمدەر جوعارى دەڭگەيدە باسقاراتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسىنداي تەتىككە اينالدى. ەتنيكالىق توپتاردىڭ مۇددەلەرى ەل پارلامەنتىندە ۇسىنىلدى. وسىنداي ناقتى تەتىكتەردىڭ ارقاسىندا قازاقستانداعى ەتنوسارالىق قاتىناستار ساياساتى ونى ينستيتۋتتاندىرۋ دەڭگەيىنە شىقتى.
- قازاقستان كورەيلەرى مەن الماتى قالاسىندا تۇرىپ جاتقان كورەيلەرىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىگى قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ايتىپ بەرىڭىزشى؟
- 5-6 قاڭتاردا قازاقستاندا ءومىر جاڭا باعدار الدى. «جاڭا قازاقستان» ۇعىمى, ياعني ادىلدىككە, بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭدىگىنە, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلگەن مەملەكەت پايدا بولدى. كونستيتۋتسيانىڭ وزىنە 30-دان اسا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى, ولاردىڭ ماقساتى – بيلىك ينستيتۋتتارىن رەفورمالاۋ. بىراق مۇندا ەڭ باستىسى – ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ.
ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىگىمىز – بۇل ونىڭ ەتنيكالىق قۇرامداس بولىگىن كورسەتەتىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتى. ەلدە 100-دەن استام ەتنوس بار. ولاردىڭ مۇددەلەرى, سۇراۋلارى مەملەكەت قىزمەتىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىندە, زاڭ شىعارۋشى جانە اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىندا, مادەنيەت سالاسىندا جانە باسقالارىندا ەسكەرىلەدى. ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ الدىندا باسقا ەتنوستار اراسىندا ءوز ورنىن الۋى ءۇشىن الماتى قالاسى كورەيلەرىنىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ مىندەتى تۇر. كەلەسى مىندەت – كورەي مادەنيەتىن ساقتاۋ. قاراپايىم كورەي ازاماتى كورەي تاريحى, ءداستۇرى, ءان ونەرى, بي, ءتىل ماسەلەلەرى بويىنشا اقپاراتتى, ارالاساتىن ورتاسىن قايدان تابا الادى؟ سول ءۇشىن ول كورەي ەتنومادەني ورتالىعىنا كەلەدى. ءبىزدىڭ قالادا 35 ەتنومادەني بىرلەستىك بار. دوستىق ۇيىندە ولار تىلدەسىپ, ءوزارا ارەكەتتەسەدى, وسىلايشا, مادەنيەت ءوزارا بايىتىلادى. بارلىق نيەت بىلدىرۋشىلەر ءوز ەتنوستارىنىڭ تاريحىن, داستۇرلەرى مەن تىلدەرىن ۇيرەنەدى. ولار سونداي-اق باسقا ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىمەن دە جاقىنىراق تانىسىپ, ءبىر-ءبىرىن جاقسىراق تۇسىنە الادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە: ناقتى ءبىر ەتنوستىڭ ومىرىندەگى ءالسىز تۇستارىن ءوزىنىڭ قاۋىمى بىلمەگەندە كىم بىلەدى؟ ءبىز الماتىنىڭ كورەي ورتالىعىندا قانداستارىمىزدىڭ بارلىق ماسەلەلەرى مەن ۇمىتتەرى جايلى بىلەمىز.
ورتالىقتا 20-دان استام ءتۇرلى بولىمشەلەر بار, ولار ءار ءتۇرلى توپتارعا, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە, قىزىعۋشىلىقتارىنا بايلانىستى بولىنەدى. ماسەلەن, قالادا قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى اتاپ وتىلگەندە, ءبىزدىڭ ورتالىق 50, 70 ادامنان تۇراتىن شىعارماشىلىق ۇجىمداردى ۇسىنادى.
- ايتىڭىزشى, باسقا ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ قالاي جۇرەدى؟ باسقا قازاقستاندىقتار سىزدەرگە قانداي دا ءبىر سۇراقتارمەن جۇگىنە الادى ما؟
- ءبىز بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن تىعىز ارەكەتتەسەمىز. كوۆيد پاندەمياسى كەزىندە مەديتسينالىق ماسكالار جەتىسپەگەن كەزدە ءبىزدىڭ كورەي تەاترىنىڭ ارتىستەرى سول ماسكالاردى تىگىپ, بىرنەشە مىڭ ماسكانى قالانىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن, اۋرۋحانالارعا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, بالالار مەكەمەلەرىنە تاراتقان ەدى. قالادا 35 ەتنومادەني بىرلەستىكتەر بار ەكەنىن ايتتىم, وعان قوسا ءبىر وتباسىنداي تۇراتىن ايماقتىق, رەسپۋبليكالىق بىرلەستىكتەر دە بار. ءبىز ارالاسىپ تۇرامىز, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ماسەلەلەرىمىزدى, سونىڭ ىشىندە ايتارلىقتاي كۇردەلى ماسەلەلەردى دە بىرلەسىپ شەشەمىز.
بىزدە قازاقستان حالقىنىڭ قالالىق اسسامبلەياسى بار, ونىڭ توراعاسى – الماتى اكىمى. ونىڭ ەكى ورىنباسارى بار, ەكەۋى دە – ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى. جىل سايىن ورىنباسارلار سايلانبالى نەگىزدە وزگەرەدى. وسىنداي روتاتسيا پروتسەسى بۇكىل رەسپۋبليكا اسسامبلەياسى توراعالارىنىڭ ورىنباسارلارىمەن دە ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار قحا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى دەگەن ورگان بار. وسى ارنالار ارقىلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەڭ وزەكتى جانە قيىن ماسەلەلەر جەتكىزىلەدى. ياعني, بىزدە بيلىكپەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ تىكەلەي ارناسى بار.
- بۇگىن قازاقستاندىق كورەيلەر ءۇشىن قانداي وزەكتى مىندەتتەردى ءبولىپ كورسەتەر ەدىڭىز؟
- باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى - ساباقتاستىقتى ساقتاۋ. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا ۇرپاقتاردىڭ تەز اۋىسۋى بايقالادى جانە بۇل ماسەلەگە مۇقيات قاراۋىمىز كەرەك: ەشبىر جاعدايدا زامانالار جالعاستىعىن جوعالتۋعا بولمايدى. قازىر قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ ءتورتىنشى بۋىنى ستاليندىك جىلدارداعى قايعىلى ۇمىتىلماس دەپورتاتسيادان بەرى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ تاريحىمىز وتە قيىن بولعان جانە ونى ەستە ۇستاۋعا ءتيىسپىز. 1937 جىلى بىزگە كومەك قولىن سوزىپ, اتالارىمىزعا, اكەلەرىمىزگە امان قالۋعا كومەكتەسكەن قازاقتارعا العىس ايتۋىمىز كەرەك. دەپورتاتسيانىڭ بارلىق اۋىرتپالىقتارى مەن سىناقتارىن ابىرويمەن ەڭسەرگەن, جانكەشتى ەڭبەكتەرىمەن قازاقستان كورەيلەرىنىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرعان جانە بۇل ەستەلىكتى جاس ۇرپاققا جەتكىزىپ جۇرگەن اعا بۋىنعا العىس ايتۋ كەرەك. جىلدار ءوتىپ جاتىر جانە وكىنىشكە قاراي مۇنىڭ ءبارى ۇمىتىلۋدا, ال بۇل قازىرگى جاستاردى تاربيەلەۋدەگى ۇلكەن ماسەلە.
- اسەرلى سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
