وتىرىسقا قاتىسقان قازاقستاننىڭ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات تورەباەۆ ەكى ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى جانە ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ شارالارى تۋرالى باياندادى.
– قازاقستان مەن كانادا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا جانە قولدانىستاعى سالالارىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار جاھاندىق ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلاردىڭ بىرىنە اينالاتىن جاسىل سۋتەگى جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا بەينەسى بولاتىن جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن قاراستىرۋ كەرەك. قازاقستان كانادامەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا بەلسەندى ارىپتەستىكتى دامىتۋعا مۇددەلى, – دەدى ق.تورەباەۆ.
سونىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر قازاقستاندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ تولىققاندى ەكوجۇيەسى قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستاندا ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدىڭ قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس شارالارى قاراستىرىلعان. ماسەلەن, بيىل Alibaba.com-نان قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى اشىلدى. بۇگىندە وعان 7,5 مىڭنان استام تاۋار شىعاراتىن 130 وتاندىق كومپانيا كىرىپ وتىر. سەرۆيستىك قولداۋ اياسىندا ءوزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەتىن ساۋدا-ەكونوميكالىق ميسسيالار, كورمەلەر, ۇلتتىق ستەندتەر ۇيىمداستىرىلۋدا. اتالعان ءىس-شارالارعا 157 قازاقستاندىق وڭدەۋشى كومپانيا قاتىسىپ, 335,6 ملن دوللارعا 60-تان استام ەكسپورتتىق كەلىسىمشارت جاسالدى. ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدىڭ قارجىلىق شارالارىنا كەلەتىن بولساق, تاۋەكەلدەردى ساقتاندىرۋ, ەكسپورتتىق وپەراتسيالارعا كەپىلدىك بەرۋ جانە سۋبسيديالاۋ ارقىلى سىرتقى نارىقتاردا وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاراستىرىلعان, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ەسكە سالا كەتەيىك, ىسكەرلىك كەڭەستى قازاقستان تاراپىنان «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ەرجان مۇقانوۆ باسقارادى. ال كانادا تاراپىنان Cameco Corporation پرەزيدەنتى تيم گيتتسەل توراعالىق ەتەدى. ە.مۇقانوۆتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, قازاقستان مەن كانادانىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعى ەكى ەل ءۇشىن مۇناي جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا سياقتى ماڭىزدى باعىتتاردا بەلسەندى دامىپ كەلەدى.
– ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ۇنەمى ءوسىپ كەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىزدى ىسكە اسىرۋدا ايتارلىقتاي الەۋەتتىڭ بارىن كورسەتەدى. «قازاتومونەركاسىپ» پەن Cameco ەكىجاقتى ديالوگ الاڭىن باسقارۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. ەكى كومپانيانى 1996 جىلى «ينكاي» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ قۇرىلۋىنان باستالعان كوپجىلدىق جەمىستى ىنتىماقتاستىق بايلانىستىرادى. سودان بەرى ول جەمىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن مىسالىنا اينالدى. كومپانيا قاۋىپسىزدىك پەن كورپوراتيۆتىك مادەنيەتتىڭ ەڭ ۇزدىك ستاندارتتارىن ساقتاي وتىرىپ, كورپوراتيۆتىك الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتىپ كەلەدى. ۋران ءوندىرۋ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعىز باعىتى ەمەس ەكەنىن اتاپ وتكەن دۇرىس. ىسكەرلىك كەڭەس ىنتىماقتاستىق باعىتتارىن ودان ءارى ارتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتەتىنىنە جانە ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى ە.مۇقانوۆ.
قازاقستاننىڭ كاناداداعى ەلشىسى اقىلبەك كامالدينوۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى بارىنشا جەمىستى ءارى جەدەل دامىپ كەلەدى.
– وكىنىشكە قاراي, 2020 جىلعى كورسەتكىشتەر پاندەميا سالدارىنان قۇلدىراعانىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. بىلتىرعى جىل جامان بولماعان سەكىلدى. 2021 جىلى كانادادان 380 ملن دوللار كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتتىق. ال تاۋار اينالىمى 700 ملن دوللاردان استى. اتاپ وتەرلىگى, ءبىز بىلتىرعى جىلدىڭ مەجەسىن وسى جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىندا باسىپ وزدىق. دەمەك جىل قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمىن 1 ملرد دوللارعا جەتكىزەتىن مۇمكىندىك بار. ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستىڭ باعىتتارى سان الۋان. اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنان باستالىپ, عارىشتىق تەحنولوگيالارعا دەيىن جالعاسادى, – دەدى ا.كامالدينوۆ.
قازاقستاننان كاناداعا باعىتتالعان ەكسپورت كورسەتكىشى دە جامان ەمەس. وسى جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىندا اتالعان كورسەتكىش ءبىر جىل بۇرىنعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 3,6 ەسەگە ءوسىپ, 609,2 ملن دوللاردى قۇراعان. قازاقستان كانادا نارىعىنا ۋران جەتكىزەتىن ماڭىزدى سەرىكتەس سانالادى. بىزدە وندىرىلگەن ۋران كانادادا ودان ءارى وڭدەلەدى.
سونىمەن قاتار ىسكەرلىك كەڭەستىڭ وتىرىسى بارىسىندا تاراپتار ەكىجاقتى ساۋدانىڭ الەۋەتىن تالقىلاپ, ءوندىرۋ, اۆياتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورلارى بويىنشا جۇمىس توپتارى وتىرىستارىنىڭ ەسەپتەرىن قارادى.
