الەم • 24 قاراشا, 2022

پليۋراليزم باعىتىنداعى وزگەرىس

372 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسيالىق جانە دەموكراتيالىق رەفورمالار باعدارلاماسى اياسىندا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن جاريالاعاننان كەيىن ساياسي دودادا جەڭىسكە جەتتى, دەپ حابارلادى ساياسي رەداكتور نيك پاۋەلل.

پليۋراليزم باعىتىنداعى وزگەرىس

داۋىس بەرۋ اياقتالعاننان كەيىن جا­ريا­لانعان ەكزيت-پولل قازاقستان كوشباس­شىسىنا 82,45 پايىز داۋىس بەرىلگەنىن حا­بارلادى. ونىڭ بەس قارسىلاسى 2 پا­يىزدان 3,33 پايىزعا دەيىن قولداۋعا يە بولدى. داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ 69,43 پا­يىزدى قۇرادى.

پرەزيدەنت ساياسي دوداعا حالىقتىق كواليتسيانىڭ ۇمىتكەرى رەتىندە ءتۇستى. جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا مەملەكەت باسشىسى ءبىر مەرزىمگە جەتى جىلعا سايلانادى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى 22 قاراشاعا دەيىن قورىتىندىنى بەكىتتى. بۇل – وسى ەلدىڭ سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەدەن پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك جۇيەگە كوشىرەتىن رەفورمالار تۋرالى رەفەرەندۋمنان كەيىنگى ادىلەتتى قازاقستانعا قادام باسۋى.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حات­شىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى, پر­ە­زيدەنت توقاەۆ ءوز بيلىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەدى. ول جىل باسىندا «پرەزيدەنت پارتيالىق ساياساتتان جوعارى تۇرۋى كەرەك» دەپ بيلىكتەگى «اmاnاt» پارتياسىنان شىقتى. سونداي-اق ساياسي پارتيالار­دى قۇرۋدى جەڭىلدەتەتىن رەفورمالار ەن­گىز­دى. كەلەسى جىلى الەۋەتتى پارلامەنت ساي­لانادى.

سىرتقى ساياساتتا پرەزيدەنت تاۋەلسىز باعىتىنان جاڭىلعان جوق. كەيىنگى كەزدە حالىقارالىق شەكارالاردىڭ كەز كەلگەن كۇشتەپ وزگەرۋىنە قارسىلىق ءبىلدىرۋى ونىڭ رەسەيگە قاتىستى كوزقاراسىنان حابار بەرەدى. ويتكەنى قىتايمەن جانە ەۋ­رو­پالىق وداقپەن جاقىنىراق قا­رىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلدى. شى­­عىس پەن باتىس اراسىنداعى ساۋدا دالى­زىن­دەگى قازاقستاننىڭ شەشۋشى گەوسايا­سي ۇستانىمى قىتاي باسشىسى سي تسزين­پينگە ۇناعانى انىق. سوندىقتان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعاننان كەيىنگى العاشقى شەتەلدىك ساپارىن قازاقستاننان باستادى.

ءدال سول سەكىلدى ەۋروپالىق كوش­باسشىلار دا استاناعا ءجيى كەلە باستادى. بىرنەشە كۇن بۇرىن ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى جوزەپ بوررەل ات باسىن تىرەدى.

«پرەزيدەنت ق.توقاەۆپەن جانە پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جانە سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى م.تىلەۋبەردىمەن كەزدە­سۋدە قارىم-قاتىناستارىمىزداعى وڭ سەرپىندى قالاي العا جىلجىتۋ كە­رەكتىگىن تالقىلادىق», دەدى ول. سونداي-اق قازاقستان ەو ءۇشىن ماڭىزدى ارىپ­تەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇناي (جالپى, يم­پورتتىڭ شامامەن 8 پايىزى), گاز, ۋران جانە باسقا دا ماڭىزدى شيكىزات جەتكى­زەتىن سەنىمدى سەرىكتەس دەپ مالىمدەدى.

«ساياسي تۇرعىدان العاندا قازاقستان ساياسي پليۋراليزم باعىتىندا ءجۇرىپ جاتقان ءتۇرلى رەفورمالاردى باستان وتكەردى. بيىلعى پرەزيدەنت جانە كەلەسى جىلعى پارلامەنت سايلاۋى مۇنىڭ ما­ڭىزدى بولىگى», دەگەن ج.بوررەل قازاق­ستاننىڭ ودان ءارى ىلگەرىلەي بەرە­تىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. حالىقارالىق بايقاۋشىلار سايلاۋ ۇدەرەسىندە ەلەۋلى بۇزۋشىلىقتار بولماعانىن حابارلادى. استانا مەن ەڭ ءىرى قالا الماتىدا حالىقتىڭ سايلاۋعا قاتىسۋى ايتارلىقتاي تومەن بولعانىمەن, سايلاۋشىلار كوپتەپ جينالدى. شەتەلدىك وكىلدەر مۇنداي وزگەرىستەرگە ەركىن جانە ءادىل سايلاۋدا عانا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇگىن – وتە ماڭىزدى, تاريحي كۇن. ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن داۋىس بەرىپ وتىرمىز. شىن مانىندە, بيىل وڭاي بولعان جوق. بىراق حالقىمىز جۇمىلىپ, قيىندىقتاردىڭ ءبارىن ەڭسەردى. ەندى الدىمىزدا تۇرعان وتە اۋقىمدى مىندەت, ماقسات بار. اتقاراتىن جۇمىس ءالى دە كوپ. ساياسي رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جازدا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ءوتتى. ەندى, مىنە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى وتكىزىلىپ جاتىر. كەلەشەكتە بۇل جۇمىستار جالعاسا بەرەدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ استانادا داۋىس بەرگەننەن كەيىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىك پەن تاريح

تاعزىم • كەشە