رۋحانيات • 24 قاراشا، 2022

جاقسىنىڭ كوزىندەي جايدارى ءان

129 رەت كورسەتىلدى

«كونتسەرتىمىز وسىمەن اياقتالدى» دەيتىن ەدى عوي ادەتتە. كونتسەرت اياقتالادى، ءان مەن كۇي اياقتالمايدى، بىراق. بىرەۋدىڭ جۇرەگىنەن شىققان ساۋلە بىرەۋدىڭ جۇرەگىنە وت بولىپ تۇسە مە، شوق بولىپ تۇسە مە، ايتەۋىر تىڭداعاننىڭ جانىن قوزعاي السا، ونەر يەسىنىڭ پارىزى وتەلگەنى دە. دەمەك ءان جارىققا شىعىپ، كوپشىلىككە جاريا بولعاسىن، ءسۇيىپ قالعان دەمەي-اق قويايىق، سول تۋىندىنى ۇناتىپ قالعانداردىڭ جانىندا، كوڭىلىندە جاساي بەرۋى بەك مۇمكىن.

ءبىر تىڭداپ ەسىندە قالىپ قويدى بار عوي، سول جەتەدى. قۋانعاندا، جابىققاندا جالعىز قالىپ ىڭىلدايدى دا جۇرەدى. اۆتوردىڭ يەلىگىندەگى دۇنيە دەگەنىمىزبەن، كەز كەلگەن تۋىندى جەكە ءومىر سۇرۋگە ابدەن قاقىلى جانە ونى ۇناتقان ادام تۇرلەندىرىپ ءوز جۇرەك قاعىسىنا ءتۇسىرىپ الۋى كا­دىك. سىزدەن سۇرامايدى. تۇساۋىن كەسىپ جىبەرگەن سوڭ، يە بولۋ قيىن. وت پەن سۋعا ءوزى بارىپ تۇسكەنىمەن قويماي، اۆتوردىڭ ءوزىن اڭ-تاڭ قىلىپ قويۋى بەك مۇمكىن.

تۋرا سول سياقتى، ادامزاتتىڭ مەكەنىنە اينالعان اتاقونىس، تۋعان جەرىنىڭ بىلايعى ءومىرى ءوز الدىنا، باستىسى – ونىڭ تۋعان پەرزەنتتەرىنىڭ جان-جۇرەگىندە ءومىر سۇرگەنى الدەقايدا ماڭىزدى. انگە، كۇيگە، جىرعا اينالىپ جۇرەكتەردە ءومىر سۇرگەنى قانداي عالامات! سونداي سەبەپتەردەن تۋعان، ءبىز بىلەتىن ساۋلەلى تۋىن­دىلاردىڭ ءبىرى – «ەسىل مەن نۇرا – ەگىزىم» ءانى. ەسىل مەن نۇرا، ەدىل مەن جايىق، شۋ مەن تالاس، سىر مەن ءامۋدىڭ انگە ارقاۋ بولماعانى كەم دە كەم. اتالعانداردىڭ اراسىندا ءبىز ەن سالىپ وتىرعان «ەسىل مەن نۇرا – ەگىزىم» ءانى بەرتىندە، ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا تۋعان جاس تۋىندى دەسە بولعانداي. سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ سوزىنە جازىلعان ەسجان ءامىروۆتىڭ بۇل ءانىن باسىنان گۇلميرا سارينا شىرقاپ ءجۇر. ءانشىسىن تاپقان تۋىن­دى! كوك گاۋھارداي تۇرلەنىپ، قاراعان جاعىڭنان جالت ەتەدى اۋەن ىرعاقتارى. گۇلميرا ساري­نانىڭ ورىنداۋىندا بۇعان دەيىن حالىق ءانى «اۋپىلدەكتى» تىڭداپ «دانىككەن» ەدىك. سۇيگەن جارعا جەتپەگەن جاننىڭ تۋعان جەرگە، اۋپىلدەككە شاققان زارى. مىنا «ەسىل مەن نۇرا – ەگىزىم» ەل مەن جەرگە كىندىگى بايلانعان جۇرتتىڭ جۇرەكجاردى لەبىزىندەي. اشىق، اسقاق سەزىمدەر اتوي سالادى. ارقا توسىندەگى قوس وزەندى ارقاۋ ەتكەن تۋىندىدان مەرەيى اسقان ەلدىڭ ءۇنى ەستىلەدى. اۋەنى دە حالىق اندەرىنىڭ يىرىمىنە كەلەدى، ىرعاققا باي، قويۋ، ناقىستى شىق­قان. ءاننىڭ ءاربىر ءتاتتى نۇكتەسىن تاۋىپ، قىرتىسىن جازىپ سوي­لەتە بىلگەن ءانشىنىڭ سەزىمتال كەۋدە­سىنەن كوتەرىلگەن داۋىستىڭ سۇڭ­قىلى تىپتەن قۇلپىرتىپ جىبەر­گەن تۋىندىنى. «ەگىزدەي ەسىل مەن نۇرانىڭ اعىسى» دەپ باس­تالعاندا، جارىقتىق سۋدىڭ سىل­دىرى ەستىلەرىن قايتەرسىز؟ ەسىل مەن نۇرانىڭ اعىستى، سۇلۋ ايماقتارىن كورگەندەر وسى ءاندى تىڭداسىن دەر ەدىك.

«ەگىزدەي ەسىل مەن نۇرانىڭ اعىسى، ەكى اققۋ سەكىلدى قاناتىن قا­عىسى» دەپ ءان ايدىننان قاناتىن باياۋ قاعىپ كوتەرىلگەن قوس اققۋداي بايىپپەن عانا بارا جاتادى دا، كەنەت ەكەۋى اۋادا ۆالس بيلەي جونەلگەندەي قۇبىلادى اۋەن. نەمەسە ايدىندا باياۋ قالقىپ ءجۇ­رىپ، كەنەت ەكەۋى شاتتىقتان بيلەپ كەتكەندەي اسەرگە كومەدى. بابى­مەن جۇزگەن اۋەننىڭ جايلى اعىسىن قاپىسىز سەزىنەسىز تاعى. كوم­پوزيتور ەسجان ءامىر تۋىن­دىسى تۋرالى سىرىن بىلاي اقتارادى:

«قايبىر جىلدارى نۇرانىڭ بويىندا سول كەزدەگى مەملەكەتتىك حاتشى ورالباي ابدىكارىموۆپەن داستارقانداس بولۋدىڭ ءساتى تۇسە كەتتى. ول كىسىنى مەنىڭ تۇڭعىش تانۋىم بولسا كەرەك. انانداي جوعارى لاۋازىم يەسى بولا تۇرا، داستارقان باسىندا، ەل ىشىندە، ءتىپتى بەيتانىس جاندار اراسىندا ءوزىن ەمىن-ەركىن ۇستايدى ەكەن. ەمىن-ەركىن دەگەندە، ەلمەن ەمەن-جارقىن ارالاسا كەتەتىن قازاقى بولمىستى بايقادىم. اراسىندا جاۋتاڭداپ كۇلگەنى، جاۋدىراپ قاراعانى، كىسىگە باۋىرمالدىعى مەنى قاتتى قايران قالدىردى. رياسىز، اشىق-جارقىن ءارى قارا­پايىم كورىندى. سونداي ءبىر جاقسى جايدا نۇرانىڭ بويىن جاعالاپ ءبىراز جۇردىك. بۇرىننان كورىپ-ءبىلىپ جۇرگەنىمىزبەن، بۇل وزەننىڭ ءبىز بىلە بەرمەيتىن سۇلۋ دا كوركەم جەرلەرى كوپ ەكەنىنە سوندا كوزىم جەتتى. ۇلكەن دارياداي ەلەستەپ ەدى. ءان، نەگىزى، وسىلاي نۇرانىڭ بويىن جاعالاپ جۇرگەندەگى اسەردەن تۋعان. سوسىن ءسوزىن جازۋ­عا لايىقتى اقىن ىزدەپ، سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنا ۇسىنعانىمدا، ول كىسى «جالعىز نۇرا دەگەن بولمايدى. نۇرا مەن ەسىل قاتار اتالۋى كەرەك. ەسىل مەن نۇرا – ارقانىڭ اناسى عوي» دەپ ادەمى جىمداستىرىپ جىبەردى» دەيدى.

شىنىندا دا، قازاق دالاسىندا ەسىل-نۇرا بىرگە اتالادى. ەجەلگى جىرلاردا ەسىل، نۇرا – ەكى سۋ» دەر ەدى حالىقتىڭ ەسكى تانىمى. سول ءسوز بەن تانىم بۇگىنگە كوشىپ، حالىقتىڭ كوكەيىنە ءان بولىپ ۇيالاعانى – ەرتەڭىمىزدىڭ دە بەينەسى دەر ەدىك. بارعانىڭ – نۇرا، قونعانىڭ ەسىل بولعاندا، سالعانىڭ دا، شىرقاعانىڭ دا باسقانىڭ ءانى بولماۋعا ءتيىستى. اۋەنىنىڭ ءوزى حالىق اندەرىن تەكتەپ تۇرعاندىقتان، ەل مەن جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن سانا تۇكپىرىنە ورناتاتىن مۇنداي تۋىندىلار ۇرپاقتىڭ وتانشىلدىق جادىن جاڭعىرتا بەرەرى ءسوزسىز.

ءان وسىلاي حالىق اندەرىنىڭ ۇلگىسى نەگىزىندە تەرەڭدەگى ءتۇپ تانىمدى تۇرتكىلەپ ءوربيدى.

«ەگىزدەي ەسىل مەن نۇرانىڭ

اعىسى،

ەكى اققۋ سەكىلدى قاناتىن

قاعىسى.

ەكى كوز – تانىس-اي،

ەكى ارا قامىس-اي.

كوزىندەي جاقسىنىڭ

ءموپ-ءمولدىر اعىسى-اي!»

دەپ كەلەدى العاشقى شۋماق پەن قايىرما. مۇنداعى ءبىر ەرەكشەلىك ەكى وزەن سۋىنىڭ جاندى بەينەگە اينالىپ، «جاقسىنىڭ كوزىندەي بولىپ مولدىرەي» قالۋى. ء«مولت ەتكەن كوز جاسىنداي كۇمىس كو­لىڭ» دەمەۋشى مە ەدى ءبىرجان سال؟! وسىلاردىڭ ءبارىن تىڭداي كەلە، ءبىزدىڭ حالىق اتام زاماننان اتاقونىس، تۋعان جەرىنە تۇر­عىن ەسەبىندە ەمەس، باياعى بابا­لارىنىڭ كوزى، اتاسىنىڭ ءوزى رە­تىندە قاراعانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. راسىندا، ءاننىڭ ەكىنشى اۋىزىندا ايتىلعانداي:

«دالامنىڭ داراسى-اي،

قوس وزەن سالاسى-اي.

ەسىل مەن نۇرا عوي

ارقانىڭ اناسى-اي!»

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇگىنگى ۆاليۋتا باعامى

قارجى • بۇگىن، 09:55

ۇقساس جاڭالىقتار