ابايسىز ايتىلعان ءبىر اۋىز ءسوز...

نەمەسە تۇڭعىشى وت-جالىن ورتاسىندا دۇنيەگە كەلگەن انا توقساننىڭ تورىنەن وتكەن قايشا اجەمىزگە ارنايى بارعاندا, قاريا كورپە ۇستىندە دەم الىپ وتىر ەكەن. سالەم بەرىپ, ءجونىمىزدى ايتتىق. «قاراقتارىم, ەسىمدە قالعاندارىن بارىنشا اڭگىمەلەپ بەرەيىن», دەگەن ءسوزىن ەستىگەندە, اجەمىزدىڭ ءالى دە تىڭ ەكەنىن بايقادىق. – 1923 جىلى قازتالوۆ اۋىلىمەن ىرگەلەس جاتقان بەسپىشەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپپىن. ون ءتورت جاستاعى كەزىم. وڭ-سولىمىزدى تانىپ قالعان ۋاقىت. ءيا, ەسىمدە, سول كەزدە «تاپ جاۋ­لارى», «شپيون» دەگەن سوزدەردى دە ەستيتىنبىز. ال سول «تاپ جاۋى» كىشكەنتاي قوڭىر اۋىل بەسپىشەننەن دە شىعادى دەگەندى مەن بىلمەگەن ەدىم. تاپ جاۋلارى كىم دەسەم, كۇندە كورىپ جۇرگەن اۋىلداعى قالدىش اعامىز بولىپ شىقتى. سول وقيعا ءالى دە كوز الدىمدا. اۋىلدىڭ كلۋب دەپ اتالاتىن جاتاعان جەر ۇيىندە ءجيى-ءجيى جينالىس ءوتۋشى ەدى. سونداي جينالىستىڭ بىرىنە قاتىسىپ شىققان قالدىش اعامىزعا جولدا بىرەۋ كەزدەسىپ قالىپ: – «جينالىستا نە بولدى؟» – دەپ سۇرايدى عوي. سوندا اعامىز: «نە بولسىن, تاياق لاقتىرساڭ, دوكەيگە تيەدى؟ سونداي كوپ دوكەيدىڭ بىرەۋى جينالىس جاساپ جاتقان...», – دەيدى. كىشكەنتاي اۋىلداعى اڭگىمە جاتا ما؟ اڭگىمەدەن اڭگىمە تاراپ, ءبىر «قۇلاق» مۇنى جوعارى جاقتاعىلارعا جەتكىزە قويادى. قايران اڭقاۋ دا مومىن اعامىز وسى ءبىر ابايسىزدا ايتقان ءبىر اۋىز ءسوزى وزىنە سور بولىپ جابىسارىن قايدان ءبىلسىن؟ ون جىلدى ارقالاپ كەتە بارادى. تۋعان جەردەن توپىراق تا بۇيىرمادى, – دەدى قايشا اجە. ءسال شەگىنىس جاسايىق. وسى قالدىش اعامىزدان ءناسي ەسىمدى ۇل قالعان. سول جالعىز ۇلدان قالعان ۇرپاقتارى قازىرگى كۇندە اۋدانىمىزدا تۇرادى. مىنە, قۇرمەتتى وقىرمان, اجەمىز اڭگىمەلەگەن قالدىش اعا تاعدىرى مىڭداعان ادامداردىڭ باسىنا تۇسكەن قاسىرەت ەمەس پە؟! قايشا اپامىز از-كەم دەم الىپ العاننان كەيىن اڭگىمەسىن ءارى قاراي جالعاستىردى. – اينالايىن, ءوتىنىش جاساپ وتىرسىڭ عوي, ءوز باسىمداعىنى دا ايتايىن. سوناۋ 41-ءشى جىلى جاعىپار ەسىمدى ازاماتپەن تۇرمىس قۇردىم. سودان كەلەسى جىلى كولحوزدىڭ جۇمىسىندا (وتاعاسىم تراكتورشى) جۇرگەنىمىزدە جۇبايىمدى مايدانعا العى شەپكە الىپ كەتتى دە, مەنى ىرگەمىزدەگى ستالينگراد قالاسىنا جۇمىسقا جىبەردى. اياعىم اۋىر ەدى. بۇل جاعدايعا قاراعان جوق. بىزدەر سوندا ءشوپ سياقتى جيناپ قويعان بيدايدى ساباعىنان تازارتتىق. شاماسى, جاۋ قالانى قورشاۋعا العاندا, ەگىندى جيناۋعا ۇلگەرە الماي, بيدايدى شاۋىپ الىپ, قالاعا تاسىپ العان سياقتى. سول ستالينگراد قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە تۇڭعىشىم رايا ەسىمدى قىز دۇنيەگە كەلدى. قالانىڭ ىشىندە ءبىر ۇيدە ورىس كەلىنشەگىمەن قاتار بوساندىم. بىزدەردى ەكى-ءۇش كۇن دەم الدىرعاننان كەيىن بالالارىمىزدى ورىس كەمپىرىنە باقتىرۋعا تاپسىرتتى دا, شاعۋ ماي جاسايتىن زاۋىتقا جۇمىسقا شىعاردى. جۇمىسقا بارىپ-كەلىپ جۇرگەندە باسىن وق ج ۇلىپ كەتكەن دەنەلەردى, ولگەن ادامداردى كورەتىنبىز. سول شاقتا مەن نەبارى 19 جاستا ەدىم. جاۋ شەگىنگەننەن كەيىن بىزدەردى ەلگە قايتاردى. بىرگە بارعان زامانداستارىم قازىر ومىردە جوق. جۇبايىم جاعىپار حابارسىز كەتتى. ال مىلتىق داۋسىمەن ىڭگالاپ دۇنيەگە كەلگەن قىزىم رايا قازىر ءۇيلى-باراندى. 10 بالاسى بار. بەسپىشەن اۋىلىندا تۇرادى. ءومىر العا جىلجيدى... تاقاي ەسىمدى ازاماتپەن تۇرمىس قۇردىم. تۇڭعىشىم رايانى قوسقاندا 13 پەرزەنت دۇنيەگە كەلدى. قازىر سونىڭ 8-ءى ءوسىپ-ونگەن اۋلەت بولدى. باسقا نە ايتايىن قاراعىم, زاماندارىڭ تىنىش بولسىن, – دەپ اياقتادى اجە اڭگىمەسىن. قايشا اجەمەن قوشتاسىپ شىققاننان كەيىن اۋىر ويلار مازالادى. ول, اجە ايتقان ەكى تاعدىر ەدى. ابايسىز ايتىلعان ءبىر اۋىز ءسوز. سول ءۇشىن 10 جىلعا كەسىلۋ. تۋعان جەردەن ءبىر ۋىس توپىراق بۇيىرماۋ. كوزى اشىق, كوكى­رەگى وياۋ ارىستاردىڭ ءوزىن تۋراپ, جو­يىپ جىبەرگەندە, اۋىلدىڭ قاراپايىم مومىن­دارىنان جاۋ جاساۋ سول كەزەڭدەگى اكىرەڭ ساياساتقا تۇك ەمەس ەكەن-اۋ دەگەن وي كەلدى. ولگەندەر قامقورلىق دامەتپەيدى. ال سۇم تاعدىردىڭ ءتىرى كۋالارى شە؟ قاتەلەسپەسەك, مايدانگەر جەسىرى ساناتىنا جاتقىزىلىپ, وعان بەرىلەتىن كومەكتەردى الۋ ءۇشىن ول ادام ەكىنشى رەت تۇرمىس قۇرماعان بولۋى كەرەك دەگەن قاعيدا بار سياقتى. سوندا قايشا اجەمىز وت-جالىننىڭ ورتاسىندا جۇمىس جاسادى. بىراق مايدانگەر قاتارىنا جاتقىزىلمادى. مايدانگەر جەسىرى قاتارىندا تاعى جوق. «كىناسى» – تۇرمىسقا شىعۋى, ون ءۇش پەرزەنتتى دۇنيەگە اكەلگەنى. سەرىك جۇماعاليەۆ. باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى.