31 مامىر, 2014

سىرىن بۇككەن سىرلى الەم

1290 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن
ونەردىڭ اسىلى قاشاندا قۇ­نىن جويمايدى. بۇل, اسىرەسە, سىر­عا باي بەينەلەۋ ونەرىندە كوپ­تەپ كەزدەسەدى. ونداعى سان قىر­لى سىردى ىشىنە بۇككەن مايلى بوياۋ كارتينالارى وزىندىك قۇپيا­لارىمەن كورەرمەندى باۋراپ الىپ, قانشا رەت قادالا قاراسا دا كوزى تويمايدى. وسىنداي شى­عارما اۆتورلارىنىڭ ءبىرى حالىق سۋرەتشىسى ساحي رومانوۆ دەسەك, جۋىردا اتاقتى ونەر يەسىنىڭ تۋىندىلارىنان تۇراتىن كورمە ەلورداداعى  وقۋشىلار سارايىندا ءوز جالعاسىن تاپتى. اتالعان شاراعا, عالىمدار, سۋرەتشىلەر, ولكەتانۋشىلار مەن جالپى ونەر-سۇيەر جۇرتشىلىق قاتىستى. كورمە 9 كورمە 4 قاراعاندى وبلىسى, اقتوعاي اۋدانىنىڭ پەرزەنتى ساحي رو­مانوۆتىڭ قىلقالامىنان تۋعان تىرناقالدى تۋىندىسى «جايلاۋداعى كەش» پولوتنوسى ەكەن. مۇندا اۆتور بوياۋلاردىڭ ۇندەستىك ۇيلەسىمىن شەبەر بەينەلەگەن. كەشكى مەزگىلدەگى شوپان قىزدىڭ قويدى تاۋ ەتەگىنەن ءتۇسىرىپ, اۋىلعا ايداپ كەلە جات­قانى ەڭبەك يەسى كەسكىنىندەگى ەڭبەك راحاتىنىڭ تابىن كورسەت­­­كەندەي. سۋرەتشىنىڭ بۇل شىعار­م­ا­سى اۋەلى سول جىلى «وگونەك» جۋرنالىندا جاريالانادى. سونداي-اق, قىلقالام يەسىنىڭ ابىروي-اتاعىن كوتەرگەن «قىرىق وتىرىك», «قۇرمانعازى», «جەر تۋرالى دەكرەت», «كىسەن اشقان», «وتان اياسىندا» كوركەم تۋىندىلارى كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىمال. جالپى, ساحي رومانوۆ كينو سالاسىنا دا ەڭبەك سىڭىرگەن جان. ونىڭ «ءان قاناتى», «قاناتتى سىيلىق», «الدار كوسە», «دالا­دا­عى قۋعىن» فيلمدەرىنە دەكو­راتسيالىق سۋرەتتەر سالعانى ءسوزى­مىزدىڭ دالەلى. «استانادا وتكىزىلىپ جاتقان كورنەكتى سۋرەتشى, ونەر قايراتكەرى ساحي رومانوۆتىڭ كورمەسىنىڭ ەلوردانىڭ زيالىلارى مەن جاس ۇرپاقتارى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى, سۋرەتشىنىڭ ەسىمى ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇرىنعى  كەڭەس وداعىندا, شەتەلدە بەل­گىلى بولعان. س.رومانوۆ قا­زاق قىل­قالام ونەرىنىڭ, سونىڭ ءىشىن­دە كەسكىندەمە, پورترەت ونەرىنىڭ وزىق شەبەرى. ونىڭ شىعارمالارىنان ءبىز ءاردايىم قازاق دالاسى مەن تۇرمىس سالتىنىڭ, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىنىڭ بەينەسىن كورەمىز. ونەر يەسىنىڭ شىعارماشىلىعى ءوز زامانىندا وتە كەڭ تارالدى. دەسەك تە, تاۋەلسىزدىكتىڭ 23 جىلىندا ونىڭ مۇراسىنا قايتا ءبىر قاراۋ وتە ماڭىزدى. بۇل سۋرەتتەردىڭ دەنى ەلدە ساقتالىپ قالعان, مۇراعات  قويمالارىندا ءالى كۇنگە دەيىن حالىققا كوپ ناسيحاتتالماعان  تۋىندىلار. سوندىقتان دا, ولاردى ساحي رومانوۆتىڭ ەڭبەكتەرى­نىڭ جاريالانباعان جاڭا بەتى, تانىس­تىرىلعان پاراقتارى دەۋگە دە بولادى», – دەدى كورمەدە ءسوز العان فيلولوگيا عىلىمدارى­­نىڭ دوك­تورى ديحان قامزابەك­ ۇلى. سونىمەن قاتار, ول شارانى ۇيىمداستىرۋعا بەلسەندىلىك تانىتقان ازاماتتارعا دا شەكسىز العىسىن جەتكىزدى. ال سۋرەتشىنىڭ مۇرالارىن تىرنەكتەپ جيناۋدا بارىن سالىپ جۇرگەن اقتوعاي ارحەولوگيالىق ەتنوگرافيالىق مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى, ولكە­تانۋشى تۇڭعىشباي مۇقا­نوۆ اۆتور جايىندا مول ماعلۇماتتاردان سىر شەرتتى. كورمەدەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان «مايا­نىڭ سۋرەتى», «بۇ­عاۋ­دان بوساۋ», «اقىن­­نىڭ سۋ­رەتى», «قايران شەشەم», «جايلاۋداعى كەش»,­ «اجە» تۋىندىلارى كو­رەر­­مەن­نىڭ ­كوز­ايى­مىنا اينالىپ, جۇرتشىلىقتى ­تامسانتتى. ءابدىراحمان قىدىربەك, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتەردە: س.رومانوۆ. «قۇرمانعازى», «قايران شەشەم». سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
سوڭعى جاڭالىقتار