اپتا باسىندا الماتىعا جول ءتۇستى. ءدال وسى كۇندەردەگى اسا ماڭىزدى وقيعانىڭ قارساڭى بولعاندىقتان, اسىعىس جۇردىك تە تاڭعى ۇشاقپەن بارىپ, كەشكى ۇشاقپەن قايتتىق. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى عالىم مۇتانوۆتىڭ شاقىرۋىمەن «ەگەمەن قازاقستان – ەل گازەتى» دەپ اتالعان ءىس-شاراعا قاتىسقانبىز. باس باسىلىمنىڭ 95 جىلدىق تويىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 80 جىلدىق مەرەكەسىمەن استاستىرىپ وتكىزگەن ازاماتتاردىڭ كوڭىلىنە رازى بولدىق. الما-ماتەر دەپ ايالاي ايتاتىن, ءدال وسى كۇندەردە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان تورقالى تويى دۇرىلدەپ ءوتىپ جاتقان ۇشقان ۇيامىزدىڭ ابدەن كەمەلىنە كەلگەن كەزى ەكەن. وعان كوزىمىز جەتىپ, كوڭىلىمىز سەندى. ىشتەي قىسىلىپ تا قالعاندايمىز. وقۋ ورنىنىڭ تورقالى تويى تۇسىندا وزگەلەر سياقتى مەتسەناتتىق كومەك كورسەتە الماي جاتقانىمىزعا عانا ەمەس. ۇستازدارىمىز جايىندا جازا الماي جۇرگەنىمىزگە. ۋنيۆەرسيتەت تويىنا تەز ورايلاستىرىلعان مىنا دۇنيە شاكىرتتىك پارىزىمىزدىڭ ءبىر وتەۋىنە جاراپ جاتسا جاقسى. بۇل ماقالانىڭ ارقاۋىنا ۋنيۆەرسيتەتتە رەكتور دا, پرورەكتور دا, دەكان دا, ءتىپتى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى دە بولماعان, اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي عىلىمي اتاق تا الماعان, قاتارداعى وقىتۋشىلاردىڭ ءبىرى كۇيىندە باس-اياعى جارتى عاسىرداي ۇستازدىق ەتكەن ادام ادەيى الىنىپ وتىر. سىرتتاي قاراعاندا وقۋ ورنىنىڭ سەكسەن جىلدىق تاريحىندا وسىندا ەڭبەك ەتكەن جۇزدەگەن پروفەسسوردىڭ بىرىندەي عانا كورىنە تۇرا اقىرىن ءجۇرىپ انىق باسىپ-اق بارشانىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىنا ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا يە بولعان كەيىپكەردىڭ اينىماس اسىلدىعىن اشۋعا, ۇلاعاتىن ۇلىقتاۋعا ارنالعان وسى ماقالا ارقىلى ءبىز جالپى ۇستازدارىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن ايشىقتاۋدى, تۇپتەپ كەلگەندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءباسىن بيىكتەتۋدى ماقسات تۇتاتىنىمىزدى ايتپاقپىز.
مۋزىكالىق اسپاپتا ورىنداۋىن العاش رەت تىڭداپ وتىرعان جاس ادامنىڭ جاقىن جىلداردا جۇلدىزى جارقىراپ جاناتىنىن بىردەن ءدال ايتا الۋ مۇمكىن بە؟ مۇمكىن. ەگەر تىڭداۋشىنىڭ ەستۋ قابىلەتى ەلدەن ەرەكشە بولسا. ورىنداۋشىنىڭ ونەرىن العاش رەت تىڭداپ, سول ساتتە-اق ونىڭ كەلەشەكتە حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى اتاناتىنىن ءدال ايتا الۋ مۇمكىن بە؟ مۇمكىن. ەگەر تىڭداۋشىنىڭ ءوزى مۋزىكانىڭ مامانى بولسا. پيانينودا (فورتەپيانودا ەمەس, رويالدا ەمەس) ويناۋشى كاسىبي مۋزىكانت تا ەمەس, كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتى دە ەمەس, مەكتەپتىڭ جەتىنشى كلاسس وقۋشىسى عانا بولسا, وندا دا وسىنى ءدال بولجاي الۋ مۇمكىن بە؟ قيىن-اۋ. دەگەنمەن, بۇل دا مۇمكىن. ەگەر تىڭداۋشى كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ مامانى عانا ەمەس, ناعىز بىلگىرى بولسا. ال ەگەر تىڭداۋشىنىڭ ءوزى جيىرمادان جاڭا اسقان ستۋدەنت بولسا, ونىڭ ۇستىنە بولاشاق ماماندىعىنىڭ مۋزىكاعا قاتىسى جوق بولسا, ونىڭ ۇستىنە ءوزى ەشقانداي مۋزىكالىق اسپاپتا ويناماسا, وندا دا وسىنى ءدال بولجاي الۋ مۇمكىن بە؟ ءدال وسى مۇمكىن ەمەس شىعار دەيسىز... دۇرىس ايتاسىز.
بىراق, سول مۇمكىن ەمەستەي جاعداي مۇمكىن بولىپ ەدى ءبىر كەزدە.
ءبارىن باسىنان باستايىن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە جاڭا تۇسكەن بەتتە ءبىر تاڭداۋ الدان شىعاتىن. ول – قاي شەت ءتىلىن وقۋ. اعىلشىن, نەمىس, اراب تىلدەرىنىڭ بىرەۋىن تاڭداۋ كەرەك. ءبىزدىڭ تاڭداۋ اراب تىلىنە تۇسكەن. ونداعى ءبىر ويىمىز – رەۆوليۋتسيادان بۇرىنعى, ودان كەيىنگى, لاتىن جازۋىنا كوشكەنگە دەيىنگى اراب قارپىمەن, توتە جازۋمەن شىققان كىتاپتاردى, گازەت-جۋرنالداردى وقي الاتىنداي بولۋ. بۇل شەشىمگە قوزعاۋ سالعان تاعى ءبىر جاي بىلەتىندەردەن سۇراستىرىپ ءجۇرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە كىمدەردىڭ قانداي ءتىلدى وقىعانىن انىقتاعانىمىز ەدى. سولاردىڭ ىشىندە ستۋدەنت كەزىندە ءابىش كەكىلباەۆتىڭ اراب ءتىلىن وقىتاتىن توپتا بولعانى ءبىز ءۇشىن ارتىقشىلىعى ايقىن, اسا سالماقتى ارگۋمەنتكە اينالدى.
ءبىر قىزىعى, ءابىش كەكىلباەۆ ەسىمى العاشقى لەكتسيادا-اق الدىمىزدان شىقتى. وقىتۋشىمىز – ءمارزيا ماجەنوۆا. لەنينگراد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. قاراتورى ءوڭدى, تولىقشا دەنەلى, دوڭگەلەك ءجۇزدى اپايىمىزدىڭ شۋاقتى كوزدەرىنەن نۇر توگىلىپ تۇرعانداي. ستۋدەنتتەرگە مەيىرلەنە قارايدى. ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزى كىرىسپە لەكتسياسىندا اراب الەمى, اراب مادەنيەتى, اراب ءتىلى تۋرالى اڭگىمەلەي كەلىپ, بۇل ءتىلدىڭ قيىندىعىن, ارابشانى ۇيرەنۋگە ادام بار ىنتى-شىنتىسىن سالۋى كەرەكتىگىن ايتىپ, ساباققا دەن قويا كىرىسپەۋدىڭ قانداي سالدارى بولاتىنىنا توسىن مىسال كەلتىردى. «ءابىش كەكىلباەۆتى بىلەسىڭدەر عوي؟» دەيدى اپايىمىز. «بىلەمىز, ارينە». «بىلسەڭدەر, سول ءابىش مەندە وقىعان». «ونى دا بىلەمىز». «ونى دا بىلسەڭدەر, سول ءابىش ساباققا بىردە قاتىسىپ, بىردە قاتىسپايتىن. قانداي كەرەمەت قابىلەتتىڭ يەسى! ەستە ساقتاۋى ءتىپتى عالامات! مۇعالىمدەردىڭ ءوزى تاڭ قالاتىن. قايتەرسىڭ, ارابشانى دۇرىستاپ وقىمادى. ۇلكەن عالىم بولاتىن مۇمكىندىگى بار ەدى, قازىردىڭ وزىندە عىلىم دوكتورى بولىپ كەتەر ەدى...», دەيدى اپايىمىز. «ول كىسى قازىردىڭ وزىندە ۇلكەن جازۋشى بولدى عوي». «جازۋشىلىققا عالىمدىقتىڭ نە زيانى بار؟ ءابدىلدا تاجىباەۆ قانداي ۇلكەن اقىن. ءارى عىلىم دوكتورى...». سودان العاشقى ساباق بىتكەننەن كەيىن «ۇلكەن جازۋشى بولۋ ءۇشىن اراب ءتىلىن جەڭىل-جەلپى وقۋ كەرەك ەكەن عوي» دەپ ءوزارا ازىلدەسىپ جاتقانىمىز ەستە. ءابىش اعاعا ەلىكتەگەندىكتەن دە ەمەس, «بۇل ءتىلدىڭ سوڭىنا سونشا تۇسكەندە نە شىعادى, ەسكى كىتاپتاردى, گازەتتەردى وقي الاتىنداي بولساق جەتپەي مە؟» دەگەندىكتەن بولار, ايتەۋىر, ەكىنشى كۋرستان باستاپ-اق ارابشانى ۇيرەنۋگە قۇلقىم كەمي بەردى. ءبىر جاعىنان اپايدىڭ قاتاڭ تالابى شارشاتىپ جىبەرەتىنى دە راس ەدى. تاپ ءبىر بىزدەن اراب تىلىنەن كوركەم شىعارما اۋدارماشىلارىن دايىندايتىنداي قينايتىن كەيدە. قۇرداسىم تۇرسىن جۇرتبايدىڭ ءوز كۋرستاسى اسقار ەگەۋباەۆ تۋرالى «سىرتى – سىپايى, ءىشى تولعان نامىس ەدى» دەگەن ەسسەسىندە: «ۋنيۆەرسيتەتتە اراب ءتىلى توبىندا بىرگە بولدىق. ناعىز ارىپتەپ وقيتىن ءالىپتانۋشىلارمىز. الەمدەگى گرامماتيكاسى دا, وقىلۋى دا, دىبىستالۋى دا قيىن ەكىنشى ءتىل. ۇستازىمىز ءمارزيا ماجەنوۆا اپاي ءبىزدى ۇستارانىڭ جۇزىندە قىلپىلداتىپ ۇستادى» دەپ جازعانى بار. ءسويتىپ جۇرگەندە ءۇشىنشى كۋرستىڭ سوڭىندا ىڭعايسىز جاعدايعا تۇسكەنىم. اراب تىلىنەن سىناق تاپسىراتىن كۇندى شاتاستىرىپ العانمىن با, بىلە تۇرا ءبىر جاعدايمەن بارا المادىم با, ناقتى سەبەبى ءدال قازىر ەسىمدە جوق, ايتەۋىر, ءمارزيا اپايدىڭ ەمتيحانىنا قاتىسپاي, ساباعىنان «زاچەتسىز» قالۋ قاۋپى ءتوندى. قازىرگىدەي ەمەس, ستۋدەنتتەرگە تالاپتىڭ قاتاڭ كەزى. «زاچەتسىز» قالۋ ستيپەنديادان قاعىلۋ دەگەن ءسوز. ەمتيحان كۇندەرى ءبىتىپ, جۇرتتىڭ ءبارى اۋىل-اۋىلىنا تاراعالى جاتىر. نە ىستەۋ كەرەك؟ قىسىلعاننان امالسىز ۇستازىمىز ابدۋلحاميت مارحاباەۆقا ءوتىنىش ايتتىم. ءبىزدىڭ توپتىڭ كۋراتورى بولاتىن. حاماڭ ستۋدەنتتەرمەن ەجىل-قوجىل ارالاسىپ, ءتىپتى ازىلدەسىپ-قالجىڭداسىپ جۇرە بەرەتىن. «سەن قىسىلما, ءۇي تەلەفونىن دا بەرەمىن, ءۇيىنىڭ ادرەسىن دە ايتامىن, «اپاي, وسىلاي دا وسىلاي بولىپ قالدى, ايىپ ەتپەڭىز, سىناقتى ۇيىڭىزگە بارىپ تاپسىرۋعا رۇقسات سۇرايمىن» دەپ ايت, ول كىسى سىرتتاي قاتاڭ بولىپ كورىنگەنىمەن, جۇرەگى كەڭ ادام, مەنىڭشە, بەتىڭدى قايتارا قويمايدى», دەدى. سوندا دا ۇيگە حابارلاسۋعا جۇرەگىم داۋالاماي بىرەر كۇن ءجۇردىم. ۋاقىت ءوتىپ بارادى. سەسسيا قورىتىندىسى انە-مىنە شىققالى تۇر. اقىرى اپايدىڭ ءۇي ماڭىنا بارىپ, تەلەفون-اۆتوماتتان حابارلاستىم. كۋرستاستارىم «اپاي ساعان قاتتى رەنجىدى» دەپ ەدى, ونداي ەشتەڭە سەزدىرگەن جوق, تەك مەنىڭ سىناقتى ۇيگە بارىپ تاپسىرماق بولعانىما ءسال تاڭىرقاپ تۇرىپ قالدى دا, «قاشان كەلمەكسىڭ؟» دەدى. «قازىر. ءۇيىڭىزدىڭ جانىندا تۇرمىن»...
سول كۇن مەنىڭ ومىرىمدەگى ەرەكشە ەستە قالعان كۇندەردىڭ ءبىرى. سول كۇنى الدىمنان بولەك ءبىر الەم اشىلعانداي ەدى. ول شىنايى مادەنيەتتىلىكتىڭ, پايىمدى پاراساتتىلىقتىڭ, ناعىز زيالىلىقتىڭ, كىناراتسىز كىسىلىكتىڭ, كىسىلىكتىڭ كوركىن اشار كىشىلىكتىڭ الەمى بولاتىن. «انەۋ كۇنى ەمتيحانعا نەگە كەلمەدىڭ؟ جۇرتپەن بىرگە نەگە تاپسىرمايسىڭ؟ سەنەن ەمتيحاندى نەگە جەكە الۋعا ءتيىسپىن؟ بۇلاي ەتۋگە قالاي باتىلىڭ جەتتى؟ ۇيدە ەمتيحان العان دەگەندى قايدان شىعارىپ ءجۇرسىڭ؟ ءۇيدىڭ تەلەفونىن كىم بەرىپ ءجۇر ساعان؟» دەگەن سياقتى ۇساق اڭگىمەنىڭ ۇشتىعى دا جوق. قايتا اۋىل بالاسىنىڭ وسىنداي ەركىندىگىنە تۇسىنە قاراۋ, ءتىپتى ءسۇيسىنۋ دە بار سياقتى, جايدارى جۇزبەن جىميىپ قويادى.
كابينەتكە كىرگەن سوڭ «سەن وسىندا وتىرا تۇر, شاي قويىپ جىبەرەيىن» دەدى دە شىعىپ كەتتى. مەنىڭ بىردەن نازار اۋدارعانىم سونشاما كوپ كىتاپتىڭ تاقىرىپتىق سيپاتى بولدى. اپايدىڭ جولداسى ۋنيۆەرسيتەت پرورەكتورى ياحيا اۋباكىروۆ ەكەنىن بىلەمىز, ول كىسىنىڭ ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەكەنىن دە بىلەمىز, اپايدىڭ ءوزى اراب ءتىلىنىڭ مامانى. ال كابينەتتەگى كىتاپتاردىڭ بارلىعى دەرلىك ادەبيەتكە, ونەرگە قاتىستى. ەكونوميكا, لينگۆيستيكا جونىندەگى كىتاپتار, سوزدىكتەر ونشا مول ەمەس. اسىرەسە, كولەمدى-كولەمدى كوركەمسۋرەت البومدارىنىڭ كوپتىگى بىردەن كوزگە تۇسەدى. ءبىرازى جۋرنالدىق ۇستەلدىڭ ۇستىندە. بۇل ولاردىڭ قولعا ءجيى الىناتىنىن كورسەتەدى. شەتىنەن قاراپ جاتىرمىن. بىرىنەن ءبىرى وتەدى. ول كەزدەگى الماتىنىڭ كىتاپ دۇكەندەرى تۇرماق, كىتاپحانالارىنان دا تاپتىرا بەرمەيتىن نەبىر عاجاپ البومدار بار. ءبىرازى شەتەلدە شىققاندار. ماسكەۋدە, لەنينگرادتا باسىلعان البومداردىڭ رەپرودۋكتسيالارىنان ساپاسى كادىمگىدەي بولەكشە بولادى ەكەن. الگى البومدارعا ەسىم كەتكەنى سونداي, اپايدىڭ ەسىك اشىپ, شايعا شاقىرعان داۋىسىن دا ەستىمەپپىن. ءبىر قاراسام, ءمارزيا اپاي ءدال جانىمدا تۇر. «ءجيۆوپيستى جاقسى كورەسىڭ-اۋ دەيمىن؟», دەيدى. «ءيا». «سۋرەتشىلەردەن كىمدەردى ۇناتاسىڭ؟», دەيدى. «كوپ قوي ولار». «كوپ بولعاندا قالاي؟ كىمدەردى بىلەسىڭ؟». ايتىپ جاتىرمىن. «تاعى كىمدەردى؟». ايتىپ جاتىرمىن. «كىمدەردى ەرەكشە جاقسى كورەسىڭ؟». ايتىپ جاتىرمىن. بايقايمىن, اپاي مەنەن مۇنى ءتىپتى دە كۇتپەگەن. ءسوزدىڭ ىڭعايى كەلىپ تۇرعاننان كەيىن ول كەزدە جەكەلەگەن شىعارمالارى رەسپۋبليكالىق كورمەلەرگە قويىلا باستاعان, كەيىننەن ەلگە تانىمال سۋرەتشىگە اينالعان قىلقالام شەبەرى امانگەلدى تۇرسىنوۆتىڭ مەنىڭ جاقىن اعام بولاتىنىن, كورشى تۇراتىنىمىزدى, اعامنىڭ اۋەلدە تاشكەنتتەگى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە, ودان كەيىن وستروۆسكي اتىنداعى تەاتر-كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىندا وقىعانىن, جەكسەنبى سايىن ۇيگە كەلگەنىندە تالاي البومدار كورسەتكەنىن, كەيبىرەۋىن ماعان سىيلاعانىن, ءبىراز شىعارماسىنىڭ كوز الدىمدا جازىلعانىن, سۋرەت تەحنيكاسىنان حاباردار ەكەنىمدى, اعام مەنى اۋىل ىرگەسىنە ءتيىپ تۇرعان, اۋدان ورتالىعى ابايدان نەبارى 40 شاقىرىمداي جەردەگى تاشكەنتتە تالاي سۋرەت كورمەسىنە اپارعانىن, اعامنىڭ جانىنا ەرىپ ءبىر جولى اتاقتى سۋرەتشى ورال تاڭسىقباەۆتىڭ ۇيىنە بارعانىمدى, بىراق جەمە-جەمگە كەلگەندە ۇيگە كىرۋگە ۇيالىپ, سىرتتا قالىپ قويعانىمدى, اعاممەن بىرگە اۋلاعا شىققانىندا ول كىسىنى الىستان, داربازا جاقتان كورىپ قالعانىمدى, دەنە كەلبەتى, بەت-ءجۇزى ءسابيت مۇقانوۆقا ۇقساس ەكەنىن ايتىپ تا تاستادىم. شىركىن, پاراساتتىلىقتىڭ ءجونى بولەك قوي, اپاي بىردەن وزگەرىپ سالا بەردى. قايناتىپ, دەمدەگەن شايى دا ۇمىت قالدى. مەنىمەن كادىمگىدەي ەتەنە سويلەسە باستادى. ساباق سۇراۋدى ويىنا دا الاتىن ەمەس.
ءمارزيا اپايدىڭ اڭگىمەسى ماعان قاتتى اسەر ەتتى. بالا كۇنىندە ونى ءۇيدىڭ ەرەسەگى رەتىندە جول-جونەكەي ءوتىپ بارا جاتقان پويىزدارعا جىبەرەدى ەكەن. مايدانعا اتتانعان جاۋىنگەرلەرگە ازىن-اۋلاق اس-ءدام بەرۋ ءۇشىن. «وزدەرى ۇيدەن ەندى عانا شىققان, اتا-اناسىنىڭ قۇشاعىنان جاڭا بوسانعان, قان مايدانعا اتتانىپ بارا جاتقان جاپ-جاس سولداتتاردىڭ ماعان جانارلارىنا جاس ۇيىرىلە قاراعان كەزدەرى ءالى كوز الدىمدا», دەيدى اپاي. اكەسى تۇركسيبتى ءوز قولىمەن توسەپ شىققان اتاقتى تەمىرجولشى بولعان ەكەن. «بۇكىلوداقتىق ستاروستا» كالينيننىڭ ءوزى قول قويعان وردەن العان ەكەن. وردەن بولعاندا «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى 1938 جىلى بەلگىلەنگەن عوي, وعان دەيىنگى ەڭبەك ءۇشىن تاعايىندالعان وردەننىڭ ۇلكەنى وسى. ول كەزدە قۇرمەتتى تەمىرجولشىلاردىڭ وزدەرىنە عانا ەمەس, بالالارىنا دا كەڭەس وداعىنىڭ كەز كەلگەن جەرىنە بارىپ-قايتۋعا جىلىنا ءبىر رەت تەگىن بيلەت بەرىلەدى ەكەن. سول بيلەتپەن لەنينگرادقا بارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپتى. الىس تۇكپىردەگى قازاق اۋىلىنداعى مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەنىن دە سوندا ءبىلدىم. ونى بىزگە ساباق كەزىندە ەش ايتقان ەمەس. اكەسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن دە اۋىزعا الماعان. سودان اپاي لەنينگراد ۋنيۆەرسيتەتىنە قالاي وقۋعا تۇسكەنىن, نەۆا بويىنداعى سۇلۋ شاھاردىڭ بيىك مادەنيەتىن قىزىقتىرا سويلەپ كەتتى. ءجيۆوپيستى جانىنداي جاقسى كورەتىنىن, مۇمكىندىك تابا قالعان ساتتە ەرميتاجعا جەتۋگە اسىعاتىنىن, سونداعى پولوتنولاردى, مۇسىندەردى ساعاتتار بويى سۇيسىنە تاماشالايتىنىن, ستۋدەنت بولا ءجۇرىپ ستيپەنديادان تيىن-تەبەن ۇنەمدەپ, قالاداعى تەاترلاردىڭ جاڭا قويىلىمدارىنان قالماۋعا تىرىساتىنىن سوندايلىق تولقىنىسپەن ايتىپ جاتتى. بۇل اڭگىمەلەردەن شەت جاعالاي حاباردارمىز. ساباقتىڭ ارا-اراسىندا سوزىنە ورىسشا قوسىپ سويلەيتىن ادەتىمەن «ودين ەرميتاج چەگو ستويت!» دەپ سول ۇلى مۋزەي جايىندا تامسانا, تامساندىرا تولعاپ تاستايتىن. ۋنيۆەرسيتەتتە جۇرگەنىندە ارحيۆتەن ماحامبەتتىڭ حاتىن تاۋىپ, جاريالاعانىنان, عىلىمي اينالىمعا العاش قوسقانىنان حاباردار بولاتىنمىن, ونىڭ دا جاي-جاپسارىن سول جولى ءوز اۋزىنان ەستىدىم. بۇل جايىندا اكادەميك رىمعالي نۇرعالي كەيىننەن عابيت مۇسىرەپوۆ تۋرالى ەسسەسىندە جازعان ەدى. «قيلى زامان» قانداي تۋىندى؟» دەگەن ماقالاسىن «قازاق ادەبيەتىنىڭ» باسشىلىعى رەداكتسيا القاسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە عابەڭە وقىتىپ, كەلىسىمىن الۋدى تاپسىرادى دا, اسپيرانت رىمعالي جازۋشىنىڭ ۇيىنە بارادى. قالامگەر اراب جازۋىمەن باسىلعان كىتاپتى ماقالا اۆتورىنىڭ ءوزى وقىپ شىققانىنا كۇماندانا قارايدى.
«– جاستار تۇگىل, قىرىقتاعىلاردىڭ ءوزى ارابشاعا سۋقاراڭعى, ءوزىڭ وقىپ شىقتىڭ با, الدە بىرەۋ كوزىلدىرىك بولدى ما؟ – دەدى. «كوزىلدىرىكتىڭ» استارىندا نە جاتقانىن ۇققام جوق.
عابەڭ سۋىق جىميدى:
– ءوزىڭ مەڭىرەۋ ادام سەكىلدى مىڭقيىپ, ىشىمدەگىنى تاپ دەپ ۇندەمەيسىڭ عوي. ءوزىڭ تاراتىپ وقي الاتىن قاۋقارىڭ بار ما, جوق, الدە ەسكىشە تانيتىن ءبىرەۋگە وقىتىپ, تىڭدادىڭ با دەپ سۇراپ تۇرمىن.
وسى كەزدە عانا ويانعان بولسام كەرەك, جاۋاپ قولما-قول ايتىلدى:
– جارتى قارىس كىتاپتى ماعان كىم وقىپ بەرەدى؟ ميتىڭمەن ءجۇرىپ, اياعىنا شىقتىم. ۋنيۆەرسيتەتتە ءمارزيا ماجەنوۆا ەسىمدى لەنينگرادتان اراب ءبولىمىن ءبىتىرىپ كەلگەن قارىنداسىڭىز وقىتقان.
عابەڭنىڭ ءتۇسى ەندى عانا جىلىدى:
– ە, ە... ول اناۋ ماحامبەتتىڭ پاتشا وكىمەتىنە بالامدى وقۋعا ال دەپ جازعان حاتىن تاۋىپ, سونى اجىراتىپ وقىپ بەرگەن ماجەنوۆا بولدى عوي».
ءيا, ءبىزدىڭ ءمارزيا اپاي – ەڭبەگىن عابەڭنىڭ ءوزى باعالاعان سول ماجەنوۆا.
ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزىنىڭ الپىس جىلدان استام ۋاقىت بويى قازاق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقىپ, الدىنان مىڭداعان شاكىرتتەر وتكىزگەن ەڭبەگى ءبىر توبە دە, جانار, قانات, ءجانيا سىندى تاماشا پەرزەنتتەر وسىرگەن ەڭبەگى ءبىر توبە. اكادەميك كوپجاسار نارىباەۆتىڭ: «اعامىزدىڭ ومىرىندەگى تاعى ءبىر تياناقتى باقىتتىڭ تۇعىرى ءوزىنىڭ وتباسى بولاتىن. اۋباكىروۆتەر وتباسى باق پەن بەرەكەنىڭ, ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ, جىلى شۋاق پەن جاقسىلىقتىڭ ورداسى ەدى. ول كىسى وسى ورداعا باس يە, قامقورشى بولا ءبىلدى. سۇيىكتى جار, سۇيكىمدى اكە, اياۋلى اتا بولدى. جەڭگەمىز ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزى ۇلكەن عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز عانا ەمەس, اعامىزدىڭ اقىلشىسى, جاناشىرى, قامقورشىسى, بەرەكەلى داستارقاننىڭ يەسى, قاسيەتتى شاڭىراقتىڭ كيەسى بولدى. اعامىز ەكەۋى التىنداي ۇل-قىزدار, نەمەرەلەر ءوسىرىپ تاربيەلەدى», دەپ ەسكە الاتىنى سودان. ەستەلىكتى ءمارزيا اپاي تۋرالى جازىپ وتىرعانىمىزبەن, ياحيا اعانى قايتا-قايتا ايتپاي تۇرا المايمىز. ول كىسىلەردىڭ ىشكى مادەنيەتى وتە ءبىر ورەلى ونەگە. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ ياحاڭ ومىردەن وتكەندە «ونىڭ ءوزى دە, ۇستانىمى دا, ءسوزى دە ۇلكەن تاربيە ەدى» دەگەن قوشتاسۋ ءسوزىن جازىپ, سونىڭ ءبىر تۇسىندا: «ءوزىن ماقتاۋ, ماداقتاۋ دەگەندى جەك كورەتىن كىشىپەيىل ياحاڭ بالالارىنىڭ اتىنا دا ماقتاۋ ايتقاندى ماقۇلداي بەرمەيتىن. «جامان بالا عوي, ونى ايتا بەرۋدىڭ كەرەگى جوق» دەيتىن. اسىرەسە حالىقارالىق كولەمدە كەڭ تانىمال بولعان ءجانيانىڭ اتىنا جىلى لەبىزدەر كوپ ايتىلادى عوي. سوعان دا ياحاڭ اكە بوپ ماقتانعان كىسى ەمەس. قازاقتىڭ «كوز تيەدى» دەگەن نانىم-سەنىمىنە ۇيىعان ول ىشكى سەزىمىن سىرتقا شىعارمايتىن» دەپ ادەمى كەلتىرگەن ەدى. جالپى, قازاق زيالىلارىنىڭ اعا بۋىنىنىڭ قاي-قايسىسى دا بۇل وتباسى جايىندا ەت جۇرەكتى ەلجىرەتەرلىكتەي ەتىپ جازادى. سولاردىڭ بارىندە دە ءمارزيا اپايدىڭ ەڭبەگى ياحاڭمەن قاتار اتالادى. ماقالادا سىلتەمە ءسوز كوبەيىپ بارا جاتقانىن ءوزىمىز دە بايقاپ وتىرمىز, بىراق سولاي ەكەن دەپ, مىسالى, اكادەميك جابايحان ءابدىلديننىڭ: «ياحيا اۋباكىر ۇلى ءوزىنىڭ جارى ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزىمەن تاماشا وتباسىن قۇردى. ول اراب ءتىلىنىڭ بىلگىر مامانى, ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى, مونوگرافيالار مەن وقۋلىقتاردىڭ اۆتورى. ولاردىڭ وتباسىندا تاڭ قالارلىقتاي ۇيلەسىم كەلىسىم تاۋىپ تۇراتىن. بالكىم, ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزىنىڭ بولمىس-ءبىتىمى اناعۇرلىم ىسكەر ءارى بەلسەندىرەك بولعان شىعار, ال مىنەزى اناعۇرلىم باتىل دا كۇشتى ەدى. ياحيا اۋباكىر ۇلىنىڭ مىنەز سيپاتىمەن ۇيلەسە كەلگەندە مۇنىڭ ءوزى ادامدىق قارىم-قاتىناستاردىڭ, ماحابباتتىڭ, قايىرىمدىلىقتىڭ ءتيىستى ۇيلەسىمىن جاسايتىن. ولار تاماشا پەرزەنتتەر ءوسىردى. بۇل وتباسىنىڭ باستى بايلىعى – تاڭ قالارلىقتاي رۋحاني ارالاس-قۇرالاستىعى. بۇگىندە تالايلار جاقسى ءارى دۇرىس سوزدەردى ايتا الادى, بىراق بالالاردىڭ تاربيەسى ءۇشىن بۇل جەتكىلىكسىز. تەك جەكە باستىڭ ۇلگىسى, پايىمدالعان ومىرلىك ۇستانىم عانا ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ لايىقتى مۇشەلەرىن تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەگەن ءسوزىن قالاي دايەككە كەلتىرمەي تۇرا الامىز؟
وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءجانيا قارىنداسىمىز ءوز تالانتىنىڭ تاعى ءبىر قىرىن تانىتتى. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتىندە قورعانبەك امانجول «پەرزەنتتىك ماحاببات تولعاۋى» دەپ باعالاعان (2010 جىل, 12 ناۋرىز) «اكە تۋرالى ءسوز. سترانيتسى پامياتي» اتتى كىتابىندا ءجانيا اتا-اناسىنىڭ جۇرەك جىلۋى, جان جومارتتىعى جايىندا ەلجىرەي ەسكە الادى.
«...بىزدەن جۇمىسقا قاتتى بەرىلىپ كەتپەۋدى تالاپ ەتەتىن. «ادام ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋى كەرەك, ينتەللەكتۋالدىق جانە ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن وڭدى-سولدى جۇمساي بەرمەۋى كەرەك» دەيتىن. قانداي دا ءبىر ۋاقىتشا تابىس ءۇشىن بار كۇشىڭدى سارقا جۇمساۋعا بولمايتىنىن سوزبەن ءتۇسىندىرىپ قانا قويماي, ىسىمەن دە ۇلگى بولاتىن. بەيمەزگىل ۋاقىتتا ساباق وقىعانىمىزدى, ءتۇننىڭ جارىمىنا دەيىن كىتاپتىڭ قىزىعىنا ءتۇسۋىمىزدى ونشا قالامايتىن. مۋزىكالىق اسپاپتا دا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا عانا وينايتىنبىز. اتا-انامىز ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىزدى قاتتى ويلايتىن. ءالى ەسىمدە, ون جاسقا كەلگەنگە دەيىن تۇستە ۇيىقتاۋدى تالاپ ەتەتىن. ول كەزدە تۇستە ۇيىقتاۋ ءبىز ءۇشىن ءبىر ازاپ سياقتى بولاتىن, قازىر ويلاپ وتىرسام, سونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز ءۇشىن ەكەن...».
«...اكەم ۇدايى تاڭەرتەڭ تەلەفون سوعاتىن. ەرتەڭگىلىك ۋاقىتى بولماي قالسا, كەشكە حابارلاسىپ, حال-جاعدايىمىزدى سۇرايتىن. اكەم وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى ەدى. بىزدەن دە سونى تالاپ ەتەتىن. كوپ ۋاقىتتى ۇيدە, بالا-شاعانىڭ ورتاسىندا وتكىزگەنىمىزدى قالايتىن. نەمەسە ءتورت كوزىمىز تۇگەل ۇلكەن ۇيگە بارۋعا ءتيىس ەدىك. ال كەزدەسۋلەر مەن كونتسەرتتەرگە, ءىسساپارلار مەن جولساپارلارعا اكەم انشەيىن نارسە دەپ قارايتىن. وندايدى ونشا ۇناتا دا بەرمەيتىن. اسىرەسە, شەتەلگە كەتكەنىمدى اكەمنىڭ قالامايتىنى انىق اڭعارىلاتىن. «نە بار؟ قايتەسىڭ؟» دەۋشى ەدى. ءوزى دە قاتتى شارشاپ جۇرگەندىكتەن بە ەكەن, سوڭعى جىلدارى «شارشايسىڭ عوي» دەيتىن, «شارشادىڭ عوي» دەگەندى كوپ ايتاتىن بولىپ ەدى. «وي, اكە, ۋايىمداي بەرمەڭىزشى. بالا ەمەسپىز عوي. زەينەتكە شىعۋعا جاقىن قالدىق», دەيتىنمىن قالجىڭداپ. «سەندەردى ويلاماعاندا, كىمدى ويلايمىن؟!» دەۋشى ەدى جىلى جىميىپ.
ءبىز جولدا جۇرگەندە اكەم بايىز تاۋىپ وتىرا المايتىن. ءتىپتى, بىردە سۇحبات بەرىپ وتىرىپ, وسى ويىن جايىپ سالىپتى: «ۇدايى جولدا جۇرەدى. قايدا بارادى؟ ول جاقتا كىم كۇتىپ وتىر؟ نەعىلعان بىتپەيتىن كوپ سەرىكتەس؟ وسىنشا جوباعا اقشانى قايدان تاۋىپ ءجۇر؟..».
سوڭعى جىلدارى جان-جاققا ەمىن-ەركىن بارۋعا مۇمكىندىك العانىمىز ءبىر جاعىنان اكەمدى قۋانتاتىن. ال ەكىنشى جاعىنان مازاسىن كەتىرۋشى ەدى...».
بۇل ەكى ۇزىندىگە تۇسىندىرمە جاساپ جاتۋ ارتىق بولار.
انا جىلى ياحيا اعاي دۇنيەدەن وتكەندە الماتىعا بارىپ, اپايعا, جانياعا كوڭىل ايتىپ ەدىم. سوندا بۇل وتباسىنىڭ بولەك بىتىمىنە تاعى ءبىر تاڭ قالىپ قايتقانمىن. اۋباكىروۆتەر ءالى سول ۇيدە تۇرادى ەكەن. مەن ءۇشىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتى كەزىمدەگى, 1973 جىلعى, وسىدان قىرىق جىل بۇرىنعى ۇيدە. ەشتەڭە وزگەرمەگەن دەسە دە بولادى. ءتىپتى مەنىڭ بالا كوڭىلىمدە, كوز الدىمدا قالىپ قويعان ءساندى قوڭىر مەبەل گارنيتۋرى دا سول كۇيدە. ودان بەرى ياحيا اعاي اكادەميك تە بولدى, ءجانيا رەكتور دا بولدى, جانار عىلىم دوكتورى دا بولدى, قانات بيزنەسمەن دە بولدى, تەك اۋباكىروۆتەر اۋلەتىندە قالايدا جۇرتپەن جارىسىپ قالۋ, دۇنيە-م ۇلىك جولىندا الىسىپ قالۋ, بايلىققا جابىسىپ قالۋ بولعان جوق. ويتكەنى, قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى ورتاشا كولەمدى ءتورت بولمەلى پاتەردى ەكى ادامعا ازسىناتىن استامشىلدىق بولعان جوق. بۇل وتباسىنىڭ بايلىعى باسقادا.
جانيامەن تالاي جىلدان بەرى جاقىن ارالاسىپ-قۇرالاسىپ كەلەمىز. سوندا ول ماماسى تۋرالى دا نەبىر جان تولقىتارلىق جايلاردى ايتادى. سولاردىڭ ءبىرىن قايتا اڭگىمەلەپ بەرەيىن. ءجانيا بىلاي دەيدى:
«1999 جىلى انگليادا سكريپكاشى مارات بيسەنعاليەۆپەن بىرلەسكەن كونتسەرتتەرىمىز جانە رەپەتيتسيالارىمىز تۋرالى فيلم ءتۇسىرىلدى. ءبىزدىڭ وتباسىمىزعا, ماماما, جانار مەن جولداسىم عالىمعا لوندونداعى كونتسەرتكە بارۋ مۇمكىندىگى تۋدى, وندا ءبىز اتاقتى «اعىلشىن كامەرالىق وركەسترىمەن» بىرگە وينايتىن ەدىك. مامامنىڭ قىزىمنىڭ ماڭىزدى شەتەلدىك كونتسەرتىنە قاتىسسام دەگەن كوپتەن بەرگى ارمانى جۇزەگە اساتىن بولدى.
وكىنىشكە وراي, ءدال جول جۇرەردىڭ الدىندا مامامنىڭ تىزەسىنىڭ اۋرۋى كۇشەيىپ كەتتى. الىس جولعا ءجۇرۋدى اسا اۋىرسىناتىن بولدى. تىزەسى ءىسىپ, پاپام مازاسىزدانىپ, جول جۇرۋدەن باس تارتۋدى ۇسىندى. بۇل كەزدە مەن لوندونعا جەتىپ تە قالعان ەدىم, دەنساۋلىعىنىڭ جاعدايىن ءدال بىلە المادىم, اياق استىنان شىققان ماسەلەنى تەك تەلەفوننان ەستىدىم.
مامام ءوزىنىڭ لوندونداعى كونتسەرتكە بارا المايتىنىنا ءتىپتى دە كونگىسى كەلمەدى, ءسويتىپ كەلىسىلگەن كۇنى جاقىن ادامدارىمەن بىرگە تۇماندى البيوننىڭ شەكاراسىن شەشىمدى كۇيدە اتتادى. مەن ونى الاڭ كوڭىلمەن, جانىم قينالا قارسى الدىم, قولىمنان كەلگەنشە جايلى جاعدايدىڭ ءبارىن جاساۋعا تىرىستىم. ءسويتىپ جۇرسەم مامام اياعىنىڭ اۋىرعانىن اتىمەن ۇمىتىپ, كەلگەن كۇنى-اق ءتۇسىرۋ توبىمەن بىرگە لوندوننىڭ سوحو دەگەن جەرىنە تۇنگى ەكسكۋرسياعا بارۋعا بەكىنگەنى. كەلەسى كۇندەرى ءجۇرىستى ءتىپتى كوبەيتتى. بىردە ءبىر جاياۋ ەكسكۋرسيادان, تاريحي ورىنداردى تاماشالاۋدان باس تارتقان جوق. بريتان مۋزەيىندە بىرنەشە ساعات بولدى, اعىلشىن پارلامەنتىنىڭ جوعارى قاباتىنا كوتەرىلدى, ۆەستمينستەر ابباتتىعىنا تاڭ-تاماشا قالدى – قاي جەردە دە بلوكنوتىن قولىنان تاستاماي, ءبارىن جازۋمەن ءجۇردى.
«ماما, اياعىڭنىڭ اۋىرعانى قايدا قالدى؟!» – دەپ سۇرايمىن مەن. «ەشتەڭە ەتپەيدى, اۋىرعانىنا قاراپ جاتقانىم جوق...». «ءبارىن نەگە جازىپ ءجۇرسىڭ؟» دەسەم, «ءبارىن ەسىمدە ساقتاعىم كەلەدى. ەندى بۇل جەرگە قايتىپ ورالا الامىن با, كىم بىلەدى...», دەيدى.
مەنىڭ مامام تىڭ اسەرلەردى وتە جاقسى كورەتىن – مۇندايدا ونىڭ بويىنا قانداي شابىت قاينارى قۇيىلاتىنىنا, قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەردىڭ ەشقايسىسىنا دا قاراماي كەتەتىنىنە ءبىز ءومىر بويى كۋا بولعانبىز...». سولاي.
ەرگە قىزمەت ەتۋ – ەلگە قىزمەت ەتۋ. ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزى وسى قاسيەتتى قاعيدانى ەرتە باستان ۇستانعان جان. ياحيا اۋباكىر ۇلىنىڭ قارىم-قابىلەتىن قاستەر تۇتقانى, ونىڭ عىلىمعا شىن بەرىلگەن ءبۇتىن بولمىسىن بيىك باعالاعانى, ءبىلىمدىلىگىن, شەشەندىگىن قادىرلەگەنى ازاماتىنىڭ بار مۇمكىندىگىن قاي سالادا دا جارقىراتا اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. جاستايىنان ونەرگە قۇشتار بولىپ وسكەنى, الەمدىك وركەنيەتتىڭ ەڭ ورەلى ۇلگىلەرىن ءومىر بويى ولشەم ەتىپ ۇستانعانى پەرزەنتىنىڭ بۇكىل ۇلتتىڭ ماقتانىشىنا اينالۋىنا جاعداي جاسادى. بۇل – باياندى باقىت. ايەل باقىتى. انا باقىتى. ادام باقىتى.
ال ەندى اڭگىمەنىڭ باسىندا ايتقان جايعا ورالايىق.
مۋزىكالىق اسپاپتا ويناپ وتىرعان جاس ادامنىڭ جاقىن جىلداردا جۇلدىزى جارقىراپ جاناتىنىن ءوزىنىڭ جاسى جيىرمادان جاڭا اسقان, ونىڭ ۇستىنە بولاشاق ماماندىعى مۋزىكاعا تىكەلەي قاتىسى جوق, ونىڭ ۇستىنە ءوزى ەشقانداي مۋزىكالىق اسپاپتا ويناي المايتىن ستۋدەنتتىڭ بىردەن ءدال بولجاي الۋى مۇمكىن بە؟ ءدال وسى مۇمكىن ەمەس شىعار دەيسىز... دۇرىس ايتاسىز. بىراق, سول مۇمكىن ەمەس جاعداي مۇمكىن بولىپ ەدى ءبىر كەزدە دەگەنبىز.
ءسوز تۇيىنىندە سونى تۇسىندىرەيىن.
ءسويتىپ, اپايدىڭ ۇيىندەگى اڭگىمەمىز ابدەن قىزدى, ۇزاققا سوزىلدى. نەشە ءتۇرلى البومداردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن الىپ, سان ءتۇرلى سۋرەتشىلەر تۋرالى سويلەستىك. «اپاي, «زاچەتقا» قاشان كىرىسەمىز؟» دەسەم, اپايىم قولىن سىلتەپ كۇلەدى, «مىنانداي اڭگىمەگە باسقا تاقىرىپتى ارالاستىرماشى» دەگەندەي. شاي ۇستىندە ياحيا اعاي تۋرالى, بالالارى تۋرالى اقتارىلا ايتتى. ءبىر كەزدە: «ساعان قازىر ءبىزدىڭ ءجانيا پيانينو تارتىپ بەرەدى» دەدى دە, بولمەگە جاسى 14-15 شاماسىنداعى وقۋشى قىز بالا كىرىپ كەلدى. اكادەميكتىڭ قىزى دەيتىندەي ەمەس, سونداي قاراپايىم, ماماسىنىڭ كوڭىلى ءۇشىن, ۇيالا-ۇيالا پيانينوعا وتىردى. سودان پيانينو سويلەپ ءبىر كەتتى دەيسىز. كابينەت ءىشىن كەرنەپ, اعىل-تەگىل قۇيىلىپ كەلىپ جاتقان كىلەڭ ءبىر اۋەزدى اۋەندەر. سونىڭ الدىنداعى اسەمدىك الەمىن كەزگەن ادەمى اڭگىمەنىڭ اسەرى مە, ءبىر مەن ءۇشىن ورىندالعان جەكە كونتسەرتتەي بولىپ شىققان جارتى ساعاتتاي بويعى سىرلى سازدىڭ سيقىرى ما, ءبىر كەزدە: «كەرەمەت!» دەپ قالدىم. «راس ايتاسىڭ با, ساعان ۇنادى عوي, ءا؟» دەپ جاتىر اپاي. سول ارادا, اۋزىما قالاي تۇسكەنىن قايدام, «اپاي, شىنىندا كەرەمەت. قىزىڭىز ءالى لاۋرەات مەجدۋنارودنىح كونكۋرسوۆ بولادى» دەپ جىبەرگەنىم. ءدال وسىلاي, تىلىمە وراتىلعان كۇيىندە ورىسشا تىركەس ارالاستىرىپ ايتقانىم ءالى ەسىمدە. بولمەدە تىنىشتىق ورناي قالدى. ءجانيا دا, ماماسى دا اڭ-تاڭ كۇيدە. تاپ سول ءسوزدى اراب تىلىنەن سىناقتان ءوتۋ ءۇشىن ايتپاعانىما قۇداي كۋا. ءدال سولاي ەتىپ نەگە ايتا قالعانىمدى ءوزىم دە تۇسىنەر ەمەسپىن. ءجانيانىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگىن ءدال ولاي باعالاۋعا دا, ونىڭ بولاشاعىن ءدال ولاي بولجاۋعا دا شامامنىڭ جەتپەيتىنىن عانا تۇسىنەمىن. بىراق, ءدال سولاي ايتىلدى.
ارادا بىرنەشە جىل ءوتتى. مەن ۇيىنە باراتىندا ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن ءجانيا پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىن, كەيىننەن ونىڭ اسپيرانتۋراسىن ءبىتىردى. ءار جەر-ءار جەردەگى كونتسەرتتەردە ورىنداعان جەكە نومىرلەرىن تىڭداپ قالىپ, ياحيا اعايدىڭ, ءمارزيا اپايدىڭ قىزى عوي دەپ قۋانىپ قوياتىنبىز. ءسويتىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءجانيا ايدى اسپاننان شىعاردى. 1983 جىلى سوناۋ فرانتسيادان, الەمنىڭ ونەر استاناسى دەپ ارداقتالاتىن پاريجدەن جاقسى حابار جەتكىزدى ەلگە. مارگارەت لونگ پەن جاك تيبونىڭ حالىقارالىق كونكۋرسىندا 2-ءشى گران-پريگە جانە «وسى زامانعى فرانتسۋز كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن ۇزدىك ورىنداۋ ءۇشىن» ارناۋلى ءجۇلدەسىنە يە بولدى. سول حاباردىڭ ءدۇرمەگىمەن جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» قابىلداۋ بولمەسىندەگى حاليدا اپاي بولمەمە كەلىپ تۇر. «سەنى ءمارزيا ماجەنوۆا دەگەن كىسى ىزدەپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەتتەن. مەنىڭ وقۋشىم ەدى, ۇيگە حابارلاسسا دەپ تەلەفونىن بەردى», دەيدى. دەرەۋ حابارلاستىم, قۋانا قۇتتىقتاپ, ءجانيانى ماقتاپ جاتىرمىن. «توقتا, توقتاي تۇر», دەيدى اپاي. «وسى سەن باياعىدا قىزىڭىز حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى بولادى دەپ ەدىڭ عوي, ەسىڭدە مە؟». «ەسىمدە». «سوندا سەن سول ءسوزدى قالاي ايتتىڭ؟». وزىمشە ازىلدەپ جاتىرمىن: «الكەي اعامىزدىڭ ءسوزىن بىلەسىز عوي, بىلەمىز, بىلگەننەن كەيىن ايتامىز دەگەن... تىڭدادىق تا تانىدىق, تانىدىق تا ايتتىق قوي» دەپ. «سوندا دا؟» دەيدى اپاي. نە ايتۋعا بولادى؟ «اپاي, كورىپكەلدىگىم جوق, مۋزىكالىق ساۋاتىم تاعى جوق, «زاچەت» الۋ ءۇشىن ماقتايتىن ويىم دا بولعان جوق...». «سوندا دا قالاي بولدى ءوزى؟» دەپ اپاي تاعى سۇرايدى. تولقىپ تۇر. مەن دە تولقىپ كەتتىم. «قايدان بىلەيىن, اۋزىما قۇداي سالعان شىعار سول ءسوزدى», دەدىم.
ياحيا اعاي مەن ءمارزيا اپايدى سودان ءبىر جىلداي وتكەننەن كەيىن, 1984 جىلى رەسپۋبليكا سارايىندا كەزدەستىرىپ قالدىم. ول ءبارىمىزدىڭ ۇشقان ۇيامىز قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 50 جىل تولۋىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىس ەدى. فويەدە امانداسسام, اپاي قولىمدى بوساتپايدى. جانىنداعى ءتورت-بەس كىسىنى توقتاتىپ, شاقىرىپ, مەنى تانىستىرىپ جاتىر. شاكىرتىم دەپ ماقتاپ جاتىر. ماقتاۋىنىڭ كوكەسى «بۇل جىگىت ءجانيانىڭ حالىقارالىق كونكۋرس لاۋرەاتى بولاتىنىن مەكتەپتە جۇرگەنىندە-اق ايتقان» دەگەن ءسوزى بولدى. انا كىسىلەر «بۇل قايدان شىققان كورىپكەل؟» دەگەندەي بەتىمە تاڭدانا قارايدى... كەيىن ءجانيا دا: «مامام ساۋىتبەك اعاڭ سولاي ايتقان دەپ ءسىزدى ەسكە الىپ قوياتىن» دەپ ءجۇردى.
جاقىندا ءجانيا حابارلاسقان. «اعا, مامام تۋرالى ەستەلىكتەر كىتابىن قۇراستىرىپ جاتىرمىن. ءسىزدى جاقسى كورۋشى ەدى عوي, ەستەلىك جازىپ بەرمەيسىز بە؟» دەپ. سول تىلەكتى ورىنداۋدى ءسوز باسىندا ايتىلعان الماتىعا ءىسساپاردىڭ ادەمى اسەرى تەزدەتىپ جىبەردى. ونىڭ ۇستىنە الدىڭعى كۇنى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويۋدىڭ سالتاناتتى ءراسىمى كەزىندە تاۋەلسىزدىك سارايىندا جانيامەن قاتار وتىرىپ قالعاندا تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق ەستىدىك: ءدال بۇگىن, 31 مامىردا وقۋ ورنىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارالار اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ءمارزيا ماجەنوۆا اۋديتورياسى اشىلادى ەكەن. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ بۇل دا ءبىر بىلگەندىگى بولعان. سودان جاستىق شاقتىڭ جان جادىراتار جارقىن كۇندەرىن ەسكە ءتۇسىرىپ جەدەعابىل ماقالا جازدىق. مىنا ومىردە الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, كورنەكتى ەكونوميست-عالىم, ادامدىقتىڭ, ادالدىقتىڭ ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگىسىن قالدىرعان تاماشا تۇلعا ياحيا اۋباكىروۆتىڭ سۇيىكتى جارى, قازاققا بۇكىل ۇلتتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ءجانيا اۋباكىروۆاداي اياۋلى قىز سىيلاعان ارداقتى انا, الدىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ, ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ تالاي-تالاي تارلاندارى تاربيە العان ۇلاعاتتى ۇستاز ءمارزيا نۇرماعامبەتقىزى ماجەنوۆاداي, ءبىزدىڭ سۇيىكتى ۇستازىمىزداي اينىماس اسىل ادام بولعانىن وقىرمانداردىڭ اعا بۋىنى ەسىنە ءتۇسىرسىن دەپ, جاڭا بۋىنى بىلە ءجۇرسىن دەپ.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
