ESG – الەمدىك نارىق ءۇشىن ترەند. بۇل ۇردىستەن ءبىز دە قالىس قالا المايمىز. الدا ينۆەستيتسيالار مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى تارتۋ جانە قولدانىستاعى تەحنولوگيانى جاڭارتۋ, زاڭنامانى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي بەيىمدەۋ سىندى ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر.
جيىندا قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ (KASE) باسقارما توراعاسى الينا الدامبەرگەن ESG قاعيداتتارىن ساقتاۋ كومپانيالاردىڭ تۇراقتى دامۋىندا جانە ولاردىڭ قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋ قابىلەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن, بۇل مىندەتتەردى شەشۋ كۇردەلى جاعدايلارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىن ايتتى. ەندى بەلدى بۋىپ, كەز كەلگەن مۇمكىندىكتىڭ جالىنا جارماسۋدان وزگە جول جوق.
تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ESG كريتەريلەرىن ەنگىزۋ – ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى. بيرجا 8 جىلدان استام ۋاقىت قازاقستاندىق بيرجا نارىعىندا ESG كۇن ءتارتىبىن تۇراقتى تۇردە العا جىلجىتىپ كەلەدى. «ينۆەستورلار ESG تالاپتارى مەن قاعيداتتارىنا سايكەس كەلەتىن جوبالارعا ارتىقشىلىق بەرەدى. كليماتتىق وبليگاتسيالار باستاماسىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, بيىل ءۇشىنشى توقسان سوڭىندا شىعارىلعان ESG بورىشتارى مەن وتپەلى وبليگاتسيالاردىڭ جاھاندىق كولەمى 3,5 ترلن دوللاردان استى», دەدى ا.الدامبەرگەن.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا كۇردەلى گەوساياسي جاعدايلاردا ورنىقتى ەكونوميكالىق وسۋگە باعدارلانۋدى ساقتاۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەتىنىن جانە ونىڭ نەگىزى جاسىل, تومەن كومىرتەكتى ەكونوميكاعا كوشۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ESG-قورلارعا ينۆەستيتسيالار اعىنىنىڭ كولەمى ءۇش ەسە ءوسىپ, 330 ملرد دوللاردان استى, ESG وبليگاتسيالارىنا 25%-عا ۇلعايىپ, 3,5 ترلن دوللارعا جەتتى. بىلتىر قازان ايىندا «پاريج كەلىسىمى مەن قازاقستاننىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعى ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ جولدارى» كونفەرەنتسياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ-نىڭ پارنيكتىك گازداردىڭ نولدىك قالدىقتارىنا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ۇندەۋىن قولداپ, 2060 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعى ستراتەگياسىن ازىرلەۋ تۋرالى حابارلادى. «بۇل ستراتەگيا حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, كومىرتەگى ءىزىن ازايتۋ ءۇشىن قازاقستان جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىس ناقتى شارالاردى بىرىكتىرەدى. بيىل بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان وسى ستراتەگيانى ازىرلەۋ جانە كەلىسۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزدى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
قازاقستاندا بىلتىردان باستاپ «جاسىل» قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستى. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس قابىلداندى, ونىڭ اياسىندا تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەر ەتۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە, ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن ۇنەمدەۋگە, كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىن جەڭىلدەتۋگە جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋگە باعىتتالعان «جاسىل» جوبالار تاكسونومياسى ەنگىزىلدى.
«اگەنتتىك قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ «جاسىل», الەۋمەتتىك وبليگاتسيالار, ورنىقتى دامۋ وبليگاتسيالارى جانە ورنىقتى دامۋعا بايلانىستى وبليگاتسيالاردى شىعارۋ مۇمكىندىگىن كوزدەدى. 2021 جىلدان باستاپ ورنىقتى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن KASE-دە جالپى سوماسى 131 ملرد تەڭگەدەن استام ESG-وبليگاتسيالاردىڭ 9 شىعارىلىمىنىڭ ليستينگى ءوتتى. ونىڭ ىشىندە 2022 جىلى KEGOس, قدب جانە ادب سياقتى كومپانيالاردىڭ 64 ملرد تەڭگە سوماعا 3 شىعارىلىمى ورنالاستىرىلدى», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
ۆەدومستۆو قارجى سەكتورىندا ESG-قاعيداتتارىن ەنگىزۋ جۇمىسىن باستادى. بۇل جۇمىسقا جاۋاپتى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى پايدالانۋ بويىنشا حالىقارالىق كوشباسشى ينستيتۋتتار تارتىلدى. ESG ستاندارتتارىن ەنگىزۋ پروتسەسىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلۋى ماڭىزدى. بۇل قارجى ۇيىمدارىنا جاڭا رەتتەۋشى تالاپتارعا بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىرىنشى كەزەڭدە ESG-اقپاراتتى جاريا ەتۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. ول ءۇشىن اگەنتتىك پەن IFC ساراپشىلارى ESG ولشەمشارتتارى بويىنشا اقپاراتتى جاريا ەتۋ جونىندەگى نۇسقاۋدى دايىندادى. مۇنداي قارجىلىق ەمەس ەسەپتىلىكتى جاريا ەتۋدىڭ باستى مىندەتى – مۇددەلى تاراپتاردىڭ قارجى ۇيىمىنىڭ قورشاعان ورتاعا, الەۋمەتتىك سالاعا جانە ەكونوميكاعا اسەرى تۋرالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ESG-فاكتورلاردىڭ قارجى ۇيىمىنىڭ قارجىلىق كورسەتكىشتەرىنە اسەرىن باعالاۋ. «ونى دايىنداۋ بارىسىندا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, ونىڭ ىشىندە «ورنىقتى دامۋ تۋرالى جالپى ەرەجەلەر جانە كليماتپەن بايلانىستى اقپاراتتى جاريا ەتۋ» حقەس جاڭا ستاندارتىنىڭ جوباسىن دايىنداعان ورنىقتى دامۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى جونىندەگى كەڭەستىڭ (ISSB) ورنىقتى دامۋى جونىندەگى ەسەپتىلىكتىڭ 5 نەگىزگى ستاندارتىن نەگىزگە الدىق», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
اگەنتتىك قارجىلىق ەمەس اقپاراتتى: ەلەۋلى ESG-اقپاراتتى انىقتاۋ, ESG-فاكتورلاردى باسقارۋ, كورپوراتيۆتىك باسقارۋ سياقتى ءۇش بلوك شەڭبەرىندە جاريا ەتۋدى ۇسىنادى. ءبىرىنشى بلوكتا «قورشاعان ورتا», «كليمات», «قىزمەتكەرلەر», «ونىمدەر جانە تۇتىنۋشىلار», «قارجىلىق ينكليۋزيا», «ەتيكا» سياقتى ەلەمەنتتەر بويىنشا اقپاراتتى جاريا ەتۋ قامتىلادى. ەكىنشى بلوك شەڭبەرىندە ESG-فاكتورلاردى ءتيىستى تۇردە باسشىلىققا الۋدى جانە باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجى ۇيىمدارى پايدالاناتىن قۇرىلىم مەن پروتسەستەردى جاريا ەتۋ ۇسىنىلادى. بۇل بلوكقا ورنىقتى دامۋدى باسقارۋ, ستراتەگيا, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جانە تيىمدىلىكتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى (KPI) كىرەدى. ءۇشىنشى بلوك كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى جانە ESG پراكتيكاسىنا بەيىلدىلىگى, ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قىزمەتى, باقىلاۋ ورتاسى, اكتسيونەرلەردىڭ قۇقىقتارى جانە مۇددەلى تاراپتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى اقپاراتتان تۇرادى.
قارجى ۇيىمدارى بۇل قۇجاتتى ولاردىڭ قىزمەتىنە اسەرىن باعالاۋ تۋرالى ەسەپتى دايىنداۋ جانە جاريالاۋ ءۇشىن پايدالانا الادى. بۇل كەزەڭدە اگەنتتىكتىڭ ۇسىنىمدارى ەرىكتى سيپاتتا بولاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ناتيجەسىندە, ESG-تاۋەكەلدەر قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاداعالاۋ جۇيەسىنە ىقپالداستىرىلادى. ESG-تاۋەكەلدەرىن مونيتورينگتەۋ بانكتەر بويىنشا SREP جىل سايىنعى قاداعالاپ باعالاۋى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. الداعى ۋاقىتتا اگەنتتىك بانكتەر ءۇشىن كليماتتىق تاۋەكەلدەردى سترەسس-تەستىلەۋدى وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. سترەسس-تەستىلەۋدىڭ ءادىسناماسى مەن ستسەناريلەرى 2023 جىلى ازىرلەنەدى. سونىڭ نەگىزىنە NGFS (Network for Greening Financial System) ورتالىق بانكتەر مەن قارجى رەتتەۋشىلەرىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى ازىرلەگەن 6 ستسەناري الىنادى. «ۇلتتىق بانك, حالىقارالىق ينستيتۋتتار, قارجى ۇيىمدارى مەن بيزنەستىڭ ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىلى ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ورتاق ماقساتقا قول جەتكىزۋدە ينۆەستيتسيالار اعىنىن جۇمىلدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ قورىتىندىلادى م.ابىلقاسىموۆا.
«ESG – بولاشاقتىڭ كۇن ءتارتىبى» پلەنارلىق تالقىلاۋى بارىسىندا ورتالىق ازيا ءۇشىن بۇۇ قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعدارلاماسىنىڭ قوسالقى وڭىرلىك كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ايداي قۇرمانوۆا كليمات ماسەلەلەرىن جاقسارتۋ جانە «جاسىل» جۇمىس ورىندارىن قۇرۋداعى باستى ويىنشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكانى «جاسىلداندىرۋ» پروتسەسى قىمبات جوبا, بىراق بىزدە ودان وزگە جول جوق. بۇۇ باعدارلامالىق كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا «شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاسىل قارجى ونىمدەرىنە قول جەتكىزۋىندە شەشىلمەگەن ماسەلە جەتەدى. بانك نەسيەسىنىڭ قىمباتتىعى شوب-تىڭ جاسىل جوبالارمەن اينالىسۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. دەگەنمەن مەملەكەت ESG تالاپتارىنا كوبىرەك كوڭىل بولە باستاعان. قارجى مينيسترلىگى بىلتىر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردى ەنگىزۋ باستاماسىن قولدادى.
«جاسىل» تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ولجاس اعابەكوۆ پاريج كەلىسىمى بويىنشا دامىعان ەلدەر جىل سايىن دامۋشى ەلدەرگە كومەكتەسۋگە 100 ملرد دوللارعا دەيىن قاراجات جيناۋعا مىندەتتەمە قابىلداعانىن ايتتى. سونداي-اق قاتىسۋشىلار 2022 جىلى قازاقستاندا «جاسىل» قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرىلعانى تۋرالى اقپاراتپەن ءبولىستى. ەلىمىزدە زاڭنامالىق دەڭگەيدە «جاسىل» قارجىلاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە «جاسىل» وبليگاتسيالار, «جاسىل» نەسيەلەر جانە باسقا دا قارجىلىق قۇرالدار ۇعىمدارى بەكىتىلگەن. بيىلدان باستاپ ESG وبليگاتسيالارىن شىعارۋ جانە تەكسەرۋ ماسەلەلەرى زاڭدى تۇردە رەتتەلە باستادى.
قازىرگى دەرەك بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىنداعى جاسىل گەنەراتسيانىڭ ۇلەسى – 3 پايىز. ال 2030 جىلعا قاراي ونى 15 پايىزعا جەتكىزۋ تۋرالى مىندەتتەمە الدىق. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى 2030 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ جۇمىسى اياسىندا 229 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قاجەت ەكەنىن ايتىپ وتىر. 2060 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە تاعى 648 ملرد دوللار قاجەت بولادى.
ESG ينۆەستيتسيالارىنا قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى دامۋشى نارىقتارعا تۇراقتى قارجىلاندىرۋدىڭ كەڭەيتىلگەن جانە جەتىلگەن ەكوجۇيەلەرىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى
