وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنداعى يگى جاقسىلارىمىزدى تۇرمەگە توعىتقان زوبالاڭ حالقىمىزعا وڭاي تيمەدى. اسىرەسە قازاقتىڭ «وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولسا» دەپ ارمانداپ, سول جولدا باستارىن بايگەگە تىككەن تالاي ارىسىمىزدان ايىرىلىپ قالدىق. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان شىعارمادا سول قارالى جىلدار كورىنىسى انىق بەدەرلەنگەن. اقىن ءوز ولەڭىندە ۇلت مۇددەسى جولىندا قۇربان بولعان احمەت اتامىزدى عانا ەمەس, باسقا دا الاش ازاماتتارىن جوقتاپ, ەگىلىپ جازعان.
شىنىمەن بۇل دۇنيەدەن وتكەنىڭ بە,
قايىرىلماي الدى-ارتىڭا كەتكەنىڭ بە؟
احمەت وپات بولدى دەگەندى ەستىپ,
ەگىلىپ جىلاي بەردىم, تەك دەدىم دە!
ايرىقشا ارتىق كورگەن عازيز دوسىم,
جوق ەدى قىسقادا – كەك, ۇزىندا – ءوشىڭ.
الاشتىڭ قامىن جەگەن ازاماتى ەڭ,
سۇيرەگەن العا قاراي قازاق كوشىن.
ءبىراز جىل ءار جەرلەردە بولدىم دامدەس,
تاعدىردىڭ جازعانىنا كىم بار كونبەس.
«اقىننىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن بار عوي,
شىراعىڭ جاعىپ كەتكەن جانار, سونبەس, -
دەي كەلىپ, الاش ارىسىنىڭ «قىسقادا – كەگى, ۇزىندا – ءوشى» جوق ەكەنىن ورنەكتى ولەڭ جولدارىمەن كوركەم تولعايدى. سونداي-اق قازاقتىڭ كوشىن العا سۇيرەپ, سول جولدا وتقا دا, سۋعا دا تۇسسە دە مويىماي, قيىندىققا قايىسپاي قارسى تۇرعان اسىل ازاماتتىڭ بەينەسىن وكسىپ ەسكە الىپ, تەبىرەنەدى.
كەلەسى شۋماعىندا:
ازامات تاتۋ-ءتاتتى بولسا سىيلاس,
ولىمگە ءبىرىن-ءبىرى ءسىرا قيماس.
تەڭ جورعا ءتورت اياعى تۇلپار ەدىڭ,
سەندەي جان بۇل فانيدە قايتا تۋماس!
شۇعانىڭ قيقىمى دا دەگەن – شۇعا,
جولىڭ بار سالىپ كەتكەن شۇكىر, توبا.
تالاپ قىپ رۋحىڭا قاراوتكەلدە,
يلھامدى احمەت دوسىم, قىلدىم دۇعا.
اقيقات اق سويلەيتىن تۋار زامان,
بولارىن ونداي كۇننىڭ بىلمەس نادان.
حالىققا ءزابىر بەرگەن زانتالاقتىڭ,
كورەرمىز سوندا جايىن بولساق امان, –
دەيدى. وسى ولەڭ جولدارىنان ەكى تۇلعانىڭ ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانىپ, سىيلاسقانى دا, سونىمەن بىرگە, ۇلت ۇستازىنىڭ سان قىرلى ەڭبەگى مەن ء«تورت اياعىن تەڭ باسقان» قاسيەتىن جىرلاپ, ەندى ونداي ۇلى ادامنىڭ قايتىپ تۋمايتىنىن وكىنىشپەن جەتكىزەدى. اقىن وسى قارالى حاباردى قاراوتكەلدە ەستىپ, دۇعا وقىعانىن ايتادى. ەندى بىردە ۇلت مۇددەسى جولىندا قۇربان بولعانداردىڭ ءتۇبى اقتالىپ, اقيقات اق سويلەيتىن زاماننىڭ تۋاتىندىعىن ءدال بولجايدى. اقىننىڭ كورەگەندىلىگى قاتە كەتكەن جوق. ارادا ءبىراز جىلدار وتكەنىمەن سول اق كۇن تۋىپ, الاش ارىستارىنىڭ ءبارى ورتامىزعا ورالدى.
ال سوڭعى ەكى شۋماعىندا:
عافۋ ەت, جەرلەر بولسا ءتىلىم تيگەن,
شاھبوز دوس قۇرمەت تۇتىپ, جانىم سۇيگەن.
تىلەيمىن كورمەسىن دەپ كەيىنگى جاس,
قامىتتى قيىن كۇندە بىزدەر كيگەن.
مەن-داعى تالاي سىردى ىشكە ءتۇيدىم,
جازىقسىز جازالانىپ, وتقا كۇيدىم.
باقۇل بول, قايران احمەت, اق سۇڭقارىم,
قوش ايتىپ رۋحىڭا باسىمدى ءيدىم, –
دەپ اقىن رۋحىنا ءتاۋ ەتىپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ دە جازىقسىز جازالانىپ, وتقا كۇيىپ جۇرگەنىن سىر ەتىپ اشادى.
ەندى قۇرانقاري اقىننىڭ ءوزى تۋرالى ايتا كەتەيىك. فايزوللا ساتىبالدى ۇلى – 1883 جىلى قازىرگى قوستاناي وبلىسى امانگەلدى اۋدانىندا ءدىن قايراتكەرى ساتىبالدى يشاننىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلگەن. باتپاققاراداعى اكەسىنىڭ مەدرەسەسىنەن ساۋاتىن اشقان اقىن ودان كەيىن ترويتسك مەن بۇحاراداعى مەدرەسەلەردە ءدىني ءبىلىمىن ودان ءارى تەرەڭدەتىپ, ون التى جاسىندا قۇراندى جاتقا ايتىپ, قۇرانقاري دەگەن اتاققا يە بولدى. بۇدان سوڭ تۋعان ەلىنە ورالىپ, مەدرەسەدە ساباق بەرىپ, شاكىرت تاربيەلەدى. 1928 جىلى وعان ء«دىنشىل», «الاشورداشىل» دەگەن ايىپ تاعىلىپ, قوستاناي تۇرمەسىنە قامالىپ, 14 جىلعا جازاعا كەسىلەدى. 1929-1935 جىلدارى ارالىعىندا ول قازاقستانداعى ىلە, اقتەڭىزدەگى بەلوموركانال, ماسكەۋ كانالاردارى جانە نوۆوسىبىردە ايداۋدا ءجۇرىپ, بەينەتتى كۇندەردى باستان كەشتى. 1935 جىلى 14 جىلدىق جازا جەر اۋدارۋمەن اۋىستىرىلىپ, تاتارستان, باشقۇرتستان, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان جانە اقمولا ايماعىندا تۇردى. تۋعان جەرى – باتپاققاراعا 1946 جىلى ورالدى. قۇرانقاري اقىن ولەڭ-تولعاۋ عانا ەمەس «شاكىر-جامال», «توقىمبەت-گۇلايىم», «ابدىعاپار حان», «ادامزاتتىڭ شەجىرەسى», ء«ومىربايان», «اياز بي», «ۇزاق جول», «ەر تولىباي», «يمام اعزام حازىرەتتىڭ اقىرعى عۇمىرى» اتتى بىرنەشە كولەمدى داستاندار مەن پوەما جازدى. فايزوللا اتامىز 1959 جىلى تۋعان جەرىندە ومىردەن ءوتتى.
