«سۇر سەرتيفيكاتتىڭ» الەگى

سەرتيفيكاتتاۋ قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن ءونىمدى نارىققا جولاتپاۋ ءۇشىن جۇرگىزىلەتىنى ءمالىم. سول سەبەپتى قاۋىپسىز ەكەندىگىن راستاعان ونىمدەرگە عانا سايكەستىك سەرتيفيكاتى بەرىلەدى. ءاربىر تۇتىنۋشى ساتىپ الاتىن ءونىمنىڭ قاۋىپسىز ەكەندىگىنە كوز جەتكىزۋى كەرەك. ول ءۇشىن دۇكەندەگى ساتۋشىلاردان ءونىمنىڭ سەرتيفيكاتىن سۇراۋعا قۇقىلى.

كۇندەلىكتى تۇرمىستا شەتەلدەن يمپورتتالاتىن ونىمدەردى دە تۇتىنامىز. ەل اۋماعىنا جەتكىزىلگەن ءونىم مىندەتتى تۇردە كەدەندىك راسىمنەن وتەدى. كەدەندىك راسىمدەۋ بارىسىندا تالاپ ەتىلەتىن بىرنەشە قۇجات بار. سونىڭ ءبىرى – ءونىمنىڭ سايكەستىگىن راستاۋ قۇجاتى, ياعني ءونىم سەرتيفيكاتى جانە ءونىم دەكلاراتسيا­سى. بۇل قۇجات ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن راستايدى. اتالعان ءراسىمدى ءون­دىرۋشى مەن تۇتىنۋشىعا تاۋەلسىز ارنايى ۇيىم جۇزەگە اسىرادى. ونى كوپشىلىك ارنايى اككرەديتاتسياسى بار سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ورگان دەپ ءجۇر.

ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعى باس ديرەك­تورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ماق­سات ايتىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, سەرتيفيكات­تاۋ بارىسىندا اككرەديتاتسياسى بار سى­ناق زەرتحانالارىنىڭ ناتيجەلەرى نەگى­زىندە ونىمگە سەرتيفيكات بەرىلەدى. سىناق­تان وتپەگەنى سەرتيفيكات الا المايدى.

– قازىرگى تاڭدا كەيبىر كاسىپكەرلەرىمىز ءونىمدى سىناقتان وتكىزبەي-اق سايكەستىكتى باعالاۋ تۋرالى قۇجاتتاردى ساتىپ الىپ ءجۇر. مۇنى «سۇر سەرتيفيكات» دەپ اتايدى. «سۇر سەرتيفيكات» – زاڭسىز ارەكەتتىڭ بەلگىسى. وكىنىشكە قاراي, زاڭعا قايشى كەلەتىن مۇنداي قادامدار ۇنەمى قاۋىپ-قاتەرگە دۋشار ەتەدى. ويتكەنى ساتىپ الاتىن ونىمدەردىڭ قاۋىپسىز نەمەسە قاۋىپتى ەكەندىگى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق. سوندىقتان مۇنداي جالعان قۇجاتتار ءونىمنىڭ ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زيان ەمەستىگىنە كەپىلدىك بولا المايدى, – دەيدى م.ايتىشەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 1 630 اككرەديتتەۋ سۋبەكتىسى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 961 سىناق زەرتحاناسى جانە ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ سايكەستىگىن راستاۋ جونىندەگى 75 ورگان بار. «سايكەستىكتى باعالاۋ سالاسىنداعى اككرەديتتەۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعى الگى سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە قۇقىلى. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى جاعداي بويىنشا بەرىلگەن سايكەستىكتى راستاۋ قۇجاتتارىنا قاتىستى 137 بۇزۋشىلىق انىقتالعان. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1 181 سايكەستىكتى راستاۋ قۇجاتى كەرى قايتارىلعان نەمەسە قايتا رەسىمدەلگەن. سونداي-اق بۇگىندە ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعى 26 اككرەديتتەۋ سۋبەكتىسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 12 سىناق زەرتحاناسى جانە ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ سايكەستىگىن راستاۋ جونىندەگى 3 ورگاننىڭ جۇمىسىن شەكتەگەن. 

– ورتالىق تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى, ونىڭ ىشىندە «سۇر سەرتيفيكات» ماسەلەسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تەرەڭ ءتۇسىنۋ ءۇشىن قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ قاجەت. ويتكەنى ءونىمنىڭ سايكەستىگىن باعالاۋ ءراسىمى ەل تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاپ قانا قويماي, وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن دە ارتتىرادى. كوپتەگەن كومپانيالار, جەكە كاسىپكەرلەر مەن ماماندار ءوز قىزمەتىن قاۋىپسىزدىك قاعيداتتارىن, ستاندارتتاۋ جونىندەگى تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر مەن نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ تالاپتارىن ساقتاماي جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ باس­تاماسى بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا شارتىنىڭ نەگىزىندە «سۇر سەرتيفيكاتتارمەن» كۇرەسۋ شارالارى قابىلداندى. بۇل قادام ونىمگە قويىلاتىن مىندەتتى تالاپتاردى وڭتايلاندىرۋدى كوزدەيدى, – دەيدى م.ايتىشەۆ.

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر زاڭدى بەلدەن باسىپ بەرىلگەن «سۇر سەرتيفيكاتتارمەن» كۇرەسۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن قابىلداعان. مۇنداي تاسىلدەر وداققا مۇشە ەلدەردىڭ سەرتيفيكاتتالاتىن ءونىمدى سىناۋ حاتتامالارىمەن جەدەل الماسۋ ءۇشىن ءىس-شارالار جوسپارىن ىسكە اسىرۋدى جانە ءونىمدى سىناۋ حاتتامالارىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمىن قۇرۋدى قامتيدى. جەدەل اقپارات الۋ ءۇشىن وداق مۇشە ەلدەردەن حاتتامانى 1 نەمەسە 2 كۇن بۇرىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل «سۇر سەرتيفيكاتتاردى» تەز انىقتاۋعا جانە ەل نارىعىنا ىقتيمال قاۋىپتى تاۋارلاردى جىبەرمەۋگە جول اشادى.

وسى ورايدا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيس­تر­­لىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتى بىرنەشە باعىتتا مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ۋاكىلەتتى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سونىڭ ىشىندە ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان اككرەديتتەلگەن سەرتيفيكاتتاۋ ورگاندارى مەن زەرتحانالارعا باقىلاۋ جۇرگىزە الادى. بۇدان بولەك, ساتۋ ساتىسىندا تاۋارلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە مىندەتتى تالاپتاردى بەلگىلەيتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ 34 تەحنيكالىق رەگلامەنتىن ساقتاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق زەرگەرلىك بۇيىمداردى وتكىزۋ ساتىسىندا باقىلايدى. بۇعان قوسا ولشەۋ قۇرالدارىن مەملەكەتتىك مەترولوگيالىق باقىلاۋ قاراستىرىلعان.

تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتە­تىنىڭ توراعاسى قۋانىش ەلىكباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, ۆەدومستۆونىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى وسى جىلدىڭ 10 ايىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋ اياسىندا بارلىعى 1 326 تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ونىڭ 104-ءى – جوسپاردان تىس تەكسەرۋ, 134-ءى – پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ, 877-ءسى – بارماي-اق جۇرگىزىلەتىن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ, 227-ءسى – باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر. وكىنىشكە قاراي, بارلىق تەكسەرۋدىڭ 65 پايىزىنان, ياعني 865 جاعدايدا بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان. تيىسىنشە, 122 ۇيعارىم بەرىلىپ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا 155 قاۋلى شىعارىلعان. اكىمشىلىك ايىپپۇلدار سوماسى 140,6 ملن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 77 پايىزعا نەمەسە 79,5 ملن تەڭگەگە ارتىق.

– 70 اككرەديتتەۋ سۋبەكتىسى تەك­سەرىلدى. ونىڭ 34-ءى – سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ورگان, 22-ءسى – سىناق زەرتحاناسى, 15-ءى – تەكسەرۋ زەرتحاناسى. 39 اككرەديتتەۋ سۋبەكتىسىندە بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن بىرقاتار زەرتحانا مەن سەرتيفيكاتتاۋ ورگاندارىندا 4 اككرەديتتەۋ اتتەستاتىنىڭ قولدانىلۋى 6 ايعا توقتاتىلدى. الايدا ولاردىڭ ءبىر بولىگى زاڭدى قۇقىعىن پايدالانىپ, اتالعان شەشىمگە سوت ارقىلى نارازىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. سونداي-اق ولارعا 2,4 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. بۇدان باسقا بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ساراپشى-اۋديتورلاردىڭ 4 اتتەستاتى توقتاتىلىپ, 1,1 ملن تەڭگەگە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى, – دەيدى ق.ەلىكباەۆ.

بۇل رەتتە كوميتەتتىڭ اۋماقتىق دەپارتا­مەنتتەرى «سۇر سەرتيفيكاتتار» بەرىلگەن فاكتىلەردى انىقتاپ, زاڭسىز ارەكەتتەردىڭ كۇشىن جويعان. اتاپ ايتقاندا, 57 سايكەستىك سەرتيفيكاتى, 35 سايكەستىك تۋرالى دەكلاراتسيا جانە 13 983 ولشەۋ قۇرالدارىن تەكسەرۋ تۋرالى سەرتيفيكات زاڭسىز بەرىلگەن.