ادەبيەت • 10 قاراشا, 2022

ادەبيەتتانۋدىڭ ار-وجدانى

540 رەت
كورسەتىلدى
15 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قاي­راتكەرى, فيلولوگيا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى – ادەبيەتتانۋ مەن سىننىڭ اۋىر جۇگىن كوتەرگەن, كەر زامانداعى كەرەعار قاعيدالاردىڭ تايا­عىن جەي جۇرسە دە ۇلتتىق عىلىمي-زەرت­تەۋشىلىك جانە سىنشىلدىق-ەستەتيكالىق وي-پىكىردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋ تاريحىن عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋگە مول ۇلەس قوسقان تۇلعا. ۇلت زيا­لىلارى ۇستازىمىزدى ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ار-وجدانىن جوعارى ۇستاعان ابىز دارەجەسىندە باعالايدى.

ادەبيەتتانۋدىڭ ار-وجدانى

ت.كاكىش ۇلىنىڭ ءوز تۇسىندا جوو-لاردا ارناۋلى كۋرس دەڭ­­گەيىندە عانا وقىتىلىپ جۇر­گەن قازاق ادەبيەتى سىنى تاريحىن عى­لىمي ءپان رەتىندە دەربەستىك الۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەلەۋلى. سىن ۇلگىلەرىنىڭ سىلەم­دەرىن تاريحتاعى رۋحاني مۇرا­لاردان تاۋىپ, العاشقى قازاق باس­پاسوزىندە وسى جانردىڭ قالىپ­تاسقانىن ىجداعاتپەن زەرتتەدى. سول ار­­قىلى قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ جەكە سالا رەتىندە كاسىبي سيپات العانى توڭ­كەرىسكە دەيىنگى داۋىردە جۇزەگە اسقا­نىن دالەلدەپ, مادەني, ادەبي, عىلىمي جەتىس­تىكتەرىمىزدىڭ ءبارى دە «رەۆوليۋتسيا جەمىسى» دەپ ەسەپتە­لە­تىن قاساڭ قاعيدانىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. 

ت.كاكىش ۇلى سىن مەن ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە بەل بۋ­عاندا, بۇرىنعى تاپتاۋرىن بولعان جولدان وزگەشە باعىتتى باستاپ, كوپ عىلىم دوكتورىنىڭ ءبىرى بولۋ ءۇشىن ەمەس, ءوز ۇلتىنىڭ الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەس-سالماعىن دالەلدەۋدى ماقسات ەتكەنى انىق. وعان قوسا سىندارلى دا مازمۇندى سىن جولىنا تۇسپەستەن بۇرىن ادەبيەت زەرتتەۋشىسىنە ەڭ نەگىزگى كەرەك بولاتىن قاسيەتتەردى مەڭگەرۋ جولىنان ءوتتى. ولار تەك عىلىمي تاباندىلىق پەن لوگيكالىق تۇرعىدان زەردەلەي ءبىلۋ, مۇراعاتتاردا شاڭ باسىپ جاتقان جادىگەرلەردى ىزدەپ تابۋ عانا ەمەس, ءوز زەرتتەۋلەرىنىڭ باستى باعىتىن ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسى­نان پايىمداي ءبىلۋدى دە قاجەت ەتەتىنىن عالىم ءوز شىعارماشىلىعىنىڭ باستى كرەدوسىنا اينالدىردى.

عالىمنىڭ بويىنداعى تۋابىتكەن «سىن­شى, فيلولوگ, انتي­كۆارلىق» مىنەز بەن قادىر-قاسيەت توتالي­تارلىق كەزەڭ­دەگى ماركستىك-لەنيندىك ءادىسناما قاعيدا­لارىنىڭ قامىتىن كيىپ الىپ تارتا بەرۋدەن ساقتاپ قالدى.

ۇستازىمىز قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە كىرىسكەنگە دەيىن ۇلتتىق ادەبيەت تۋرالى عىلىم تاريحى, ونداعى ادەبي-تەوريالىق, عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك وي-پىكىردىڭ دامۋ ۇدەرىسىن, ادىسنامالىق ماسەلەلەرىن عىلىمي تۇرعىدا جۇيەلى تەكسەرگەن كۇردەلى عىلىمي زەرتتەۋ بول­عان جوق. ادەبيەتتانۋ عىلىمنىڭ تۋ, قالىپتاسۋ, دامۋ جولدارى مەن تاري­حىنىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى تۋرالى كەلەشەك زەرتتەۋ جۇمىستارىنا باعىت-باعدار بەرەتىن سونى كوزقاراستاردى «سىن ساپارى» مەن «وڭاشا وتاۋ» اتتى مونوگرافيالارىندا العاش عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى. ءوزىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنداعى جەتىستىكتەر مەن قاتەلىكتەردى عىلىمي تۇرعىدا زەردەلەپ الماي تۇرىپ, قانداي دا بولسىن عىلىم سالاسىنىڭ ءوسىپ-وركەن­دەمەيتىنىن ءوزىنىڭ «اسىرە لەنينشىل» زامانداستارىنان بۇرىن سەزىنە ءبىلدى. اسىرەسە, ماركستىك-لەنيندىك ءادىسناما­نىڭ ستاليندىك بيلىك كەزىندەگى ارتىق-كەم ايتىلىپ, ەندى قاعيداعا اينالىپ بارا جازداعان قاتەلىكتەردىڭ ورىن الۋ سەبەپ-سالدارلارىن تارازىلاۋ ادەبيەتتانۋ مەن سىن ءۇشىن عانا ەمەس, حالىق بولاشاعى ءۇشىن دە قاجەتتىگىن العاشقى بولىپ تاني الدى.

قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جولىن قوعامدىق وي-سا­نا­­نىڭ جەتىلۋىنە وراي العاشقى عىلى­مي جانە تەوريالىق وي-پىكىردىڭ ويانۋ, كوركەم ادەبيەتكە بايلانىستى ۇعىم-تۇسىنىكتەردىڭ قالىپتاسۋى مەن ادەبي مۇرانى جيناپ جاريالاۋ, زەرتتەۋ پرو­تسەسىنە ساي كەزەڭدەرگە بولە وتىرىپ تەك­سەرۋدىڭ, ادىسنامالىق تۇرعىدا تولىق جەتىلۋىن سارالاۋدىڭ پراكتيكالىق تا, تەوريالىق تا ءمانى بار ەكەنى تۇڭعىش رەت وسىلايشا پايدا بولدى. ونىڭ ىشىندە تۋى مەن قالىپتاسۋ داۋىرلەرىن باستان وتكەرگەن حح عاسىرداعى ادەبي مۇرانى يگەرۋ جولىنداعى زەرتتەۋشى­لىك ىزدەنىستەرىن, ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ عى­لىمي تاريحىن جاساۋ مەن داۋىرلەۋدەگى قادامدارىن سارالاۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ت.كاكىش ۇلىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىندا العاش ايتىلدى.

پروفەسسور ت.كاكىش ۇلى قازاق ادە­بيەت­تانۋى مەن سىنىنىڭ تۋ, قالىپتاسۋ جولدارىن بەلگىلى ءبىر داۋىرلەرگە بولگەن­دە, سىن مەن ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ سا­باق­تاسا, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرا داميتى­نىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلكەن ءۇش كەزەڭگە جىكتەيدى. «قازاق ادەبيەتى سىنى مەن عىلىمىنىڭ تاريحي بەلەستەرىنەن ءۇش كەزەڭدى انىق بايقايمىز. ءبىرىنشى كەزەڭ – قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ تۋ ءداۋىرى. قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ تۋ پروتسەسى قازان توڭكەرىسىنە دەيىن سوزىلعان. ەكىنشى كەزەڭ – قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ جانر رەتىندە قالىپتاسۋ جانە ادەبيەتتانۋ عىلىمى­نىڭ تۋ ءداۋىرى. بۇل پروتسەسس 1917-1937 جىل­داردىڭ اراسىن قامتيدى. ءۇشىنشى كەزەڭ – قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جانە ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قالىپ-­­
تاسۋ ءداۋىرى. 1938-1985 جىلدار ارالىعى», – ­دەپ كورسەتەدى.

سىن تاريحىنا ءتان بۇل ءۇش كەزەڭنىڭ قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تۋىپ, قالىپتاسۋ جولىنا تىكەلەي قاتىسى بار. سەبەبى ادەبيەت سىنى ءوزىنىڭ تۋ داۋىرىنەن باستاپ-اق سول ادەبيەتتىڭ تاريحى مەن ادەبي-تەوريالىق ماسەلەلەرى جايىندا پىكىر بىلدىرمەي تۇرا المايدى. بۇل تۇرعىدا ورىس ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋ جولىن زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى پ.ا.نيكولاەۆ: «پوپىتكا سيستەماتي­چەسكوگو يستوريچەسكوگو وبزورا زناني و ليتەراتۋرە پەرۆوناچالنو وسۋششەستۆليالاس نا ماتەريالە كريتيكي» دەگەنى دالەل بولا الادى.

قانداي دا بولسىن عىلىم سالاسى بىردەن تۋىپ, قالىپتاسا قويماي­تى­­نىن ەسكەرسەك, وندا ادەبيەت تۋرا­لى عى­لىمىنىڭ العاشقى ادىمى قارا­پا­يىم وي-پىكىردەن, العىسوز بەن تۇسىندىرمەلەردەن, عۇمىرنامالىق دەرەكتەردەن, حالىق تاريحىنا بايلانىستى اقپارلار مەن مالىمدەمەلەردەن, شىعارمانىڭ ءمانىن ۇعىپ, ءسوزىن تاماشالاۋدان باستالىپ, ءوزىنىڭ تۋى, قالىپتاسۋ پروتسەسىنە دەيىن ۇزاق جولدى باستان وتكەرەدى.

ت.كاكىش ۇلى ءوزىنىڭ 1994 جانە 2003 جىل­دارى جارىق كورگەن «قازاق ادە­بيەتى سىنىنىڭ تاريحى», «جانر جايلاۋى» (2007) اتالاتىن ەڭبەكتەرىندە سىن­شىل­دىق-ەستەتيكالىق, عىلىمي-زەرت­­تەۋ­شىلىك وي-پىكىردىڭ العاشقى قا­دام­دارىن ەجەلگى ءداۋىر مەن ورتاعا­سىر­لار­داعى جازبا جادىگەرلەردىڭ حاتقا تۇسۋىمەن بايلانىستىلىقتا قارادى. سونىڭ ناتيجەسىندە عالىمنىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن قورعالعان ج.سماعۇلوۆ پەن س.جۇماعۇلوۆتىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالارىندا ادەبيەتتانۋ عىلىمى تاريحىنىڭ داۋىرلەرى جاڭاشا جۇيەلەندى. تاريحي شىندىققا ساي باعا بەرۋ باعىتىن ۇستاي وتىرىپ, ماركستىك-لەنيندىك ءادىس­ناما قاعيدالارىنا وراي جازىلعان ەڭبەك­تەردىڭ جەتىستىكتەرى مەن بۇگىنگى تاڭداعى تالاپ-تىلەك بويىنشا قاتەلىك بولىپ تابىلاتىن تۇستارى تارازىعا الىندى.

پروفەسسور ت.كاكىش ۇلىنىڭ باس­شى­لىعىمەن قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق ادە­بيەت­تانۋ عىلىمى تاريحى مىنانداي داۋىرلەرگە ءبولىنىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەڭ – قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تاريحي العى شارتتاردان تۇراتىن ارعى باستاۋلارى, ياعني تاريح الدىنداعى ءداۋىرى. بۇل ەجەلگى كەزدەگى ادەبيەتىنەن باستاپ XX عاسىرعا دەيىنگى ۋاقىت ارا­لىعىنا سوزىلدى. ەكىنشى كەزەڭ – قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تۋ ءداۋىرى. ول 1900-1940-جىلدار اراسىن­دا جۇزەگە استى. ءۇشىنشى كەزەڭ – قالىپتاسۋ ءداۋىرى. بۇل 1941-1970 جىلدار ارالىعىن قام­تيدى. ءتورتىنشى كەزەڭ – دامۋ, وركەن­دەۋ ءداۋىرى. بۇل ازىرشە 1971-2000 جىلدار ارا­لىعىنداعى ۋاقىت دەپ تانىلىپ وتىر.

كونە تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرىن حاتقا تۇسىرۋدەن باستاپ شوقان, ىبىراي, اباي زامانىنا دەيىن سوزىلعان ۇزاق ءداۋىردى قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تۋىنا دەيىنگى تاريح الدىنداعى كەزەڭى دەپ اتاۋدىڭ قازىرگى ادەبيەتتانۋداعى عىلىمي اينالىمعا ەنۋى زاڭدى بول­ماق. بۇل پروبلەما قازىرگى قازاق ادەبيەت­تانۋىندا ت.كاكىش ۇلى, ج.سماعۇلوۆ, س.جۇماعۇل, د.ىسقاق ۇلى, ا.ىسىما­قو­ۆا­نىڭ مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرى مەن «قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تاريحى» اتالاتىن ەكى تومدىق باسىلىمدا ءوز شەشىمىن تاپتى.

قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ تۋى مەن قالىپتاسۋ تاريحىندا حح عاسىر­داعى ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك وي-پىكىر­گە ۇلەس بولىپ قوسىلدى دەپ تابىل­عان ماقالالار مەن باياندامالار, زەرتتەۋ ەڭبەكتەر مەن وقۋلىقتار, مونوگرافيا­لار كەشەندى تۇردە وبەكتيۆتى اناليتي­كا­لىق تالداۋ جانە تاريحي-سالىستىرمالى ادىستەر ارقىلى قاراستىرىلىپ جاتىر. وسىعان ساي زامانا تالابى مەن يدەو­لوگيا قىسپاعىنداعى قاتە تەوريالار­داعى كوزقاراسقا («پرولەتكۋلتشىل­دىق», «تۇرپايى سوتسيولوگيزم», «بىرىڭ­عاي اعىم») ۇشىراعان ماقالالار مەن زەرتتەۋلەر دە سارالانۋدا. ال سول 1970 جىلدارى «تۇرپايى سوتسيولوگيزمدى» سىناۋدا تاياقتىڭ ءبىر ۇشى پارتيانىڭ كوركەمونەر مەن عىلىم سالاسىنداعى ساياساتىنا ءتيىپ جاتاتىنىن ەسكەرسەك, ول ت.كاكىش ۇلىنىڭ تۋعان ادەبيەت تۋرالى عىلىم بولاشاعى ءۇشىن ەرلىككە پارا-پار عالىمدىق پاراساتىنىڭ ارقاسىندا عانا ايتىلدى. ءوز عاسىرىنىڭ جۇگىن ادەبيەتتىڭ تاپتىعى مەن پارتيالىعىنان جاۋىر بولعان يىنىندە كوتەرىپ اكەتكەن عالىم ەڭبەگى حالىق ءۇشىن جاسالاتىن قانداي دا بولسىن ۇلتجاندىلىققا تەڭ ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتسا دا بولادى.

تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى باسقا قو­عامدىق, گۋمانيتارلىق عىلىمدار سالاسى سياقتى قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمى ءوز باسىنان وتكەرگەن تاريحي جولىن جاڭاشا كوزقاراستا سارالاپ جاتىر. سونىڭ ارقا­سىندا ۇلتتىق ادەبيەتتانۋدا سارا باعىت­تار مەن كەلەلى تاقىرىپتاعى ماسەلەلەردى كەشەندى تۇردە زەرتتەگەن عالىمداردىڭ دا سىڭىرگەن ەڭبەگىنە باعا بەرۋ جۇمىستارى قولعا الىنۋدا. ال بۇل بولسا, ءبىزدىڭ ادەبيەتتانۋدا عىلىمي مەكتەپتەردىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى پىكىرلەردىڭ ايتىلۋىنا سەبەپكەر بولدى.

اكادەميك ز.قابدولوۆ «اۋەزوۆ» (1992) اتتى ەڭبەگىندە قازۇۋ-دىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسى تۋرالى ماقالاسىندا ۇلتتىق ادەبيەتتانۋدا ءۇش عىلىمي مەكتەپ بار دەپ جازعاندا, ادەبيەت تاريحىنان ب.كەنجەباەۆتىڭ, ادەبيەت تەورياسىنان ز.قابدولوۆتىڭ مەكتەپتەرىن اتايدى. ول شىنىنا كەلگەندە ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلى نەگىزىن قالاعاندىقتان, احاڭنىڭ عىلىمي مەكتەبى بولۋى كەرەك. ءوز ۇلىلارىمىزدى مانسۇقتاي بەرگەننەن تاپقان پايدامىز شامالى. ايتتى-ايتپادى, ۇلتتىق ادەبي-تەوريالىق وي-پىكىردىڭ بارلىق باستاۋ كوزى بولىپ تابىلاتىن «ادەبيەت تانىتقىشتىڭ» اۆتورى كەرەك دەسەڭىز عىلىم كانديداتى دا ەمەس. بىلىمدارلىق پەن ۇلتىنا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن عىلىمي اتاقتىڭ قاجەت تە ەمەس ەكەنىنە بۇل دا ءبىر ناقتى دالەل.

ال ءۇشىنشى عىلىمي مەكتەپتى پروفەسسور ت.كاكىش ۇلىنىڭ مەكتەبى دەپ كورسەتەدى. ونى: ء«ۇشىنشى سالا – ادەبي سىن. بۇل پروبلەمانى باسىندا پروفەسسور ت.كاكىشەۆ ءبىر ءوزى جەكە دارا الىپ زەرتتەپ, تالاي ارحيۆتەردىڭ قوڭىرجاي قويمالارىن اقتارىپ-توڭكەرىپ, ودان تاپقان قۇجاتتار مەن جازبالاردى جان-جاقتى پايدالانا كەلە, قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ وقۋلىعىن («سىن ساپارى») جازىپ شىقتى», دەپ ناقتىلايدى. قازىرگى ۇلتتىق ادەبيەتتانۋدا قارىشتى قادامدار جاساپ وتىرعان بۇل عىلىمي مەكتەپتىڭ نەگىزى پروفەسسور ت.كاكىشەۆتىڭ «سىن ساپارى» (1972), «وڭاشا وتاۋ» (1982) اتتى مونوگرافيالارىنان باستاۋ الدى. عالىم ونى «قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ تاريحى» (1994), (2003) وقۋلىقتارى, «ساندالتقان «ساداق» (2002), «تولعام» (2004), «جانر جايلاۋى» (2007) جانە تاعى باسقا دا اتالاتىن زەرتتەۋلەرىمەن تولىقتىرا ءتۇستى. جالپى العاندا ت.كاكىش ۇلىنىڭ كەز كەلگەن زەرتتەۋ ەڭبەگى ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ مەن سىن تاريحىنىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىنە سوقپايتىنى جوق دەسە دە بولادى. ت.كاكىش ۇلى دەسە سىن مەن ادەبيەتتانۋ, ال ولار اتالسا ت.كاكىش ۇلىنسىز سويلەۋگە بولمايتىنى عىلىمي ورتادا اكسيوماعا اينالىپ كەتكەلى قاشان.

ز.قابدولوۆ «ارنا» (1988) اتتى ەڭ­بەگىندە پروف. ت.كاكىش ۇلىنىڭ عى­لى­مي مەكتەبى تۋرالى: «سىننىڭ تۋ, قالىپ­تاسۋ تاريحىن زەرتتەۋگە ت.كاكىشەۆ ءوزى­نىڭ سانالى عۇمىرىن تۇگەل ارناپ كە­لەدى. سارىلا ىزدەنىپ, جالپى جۇرتقا بەي­مالىم كول-كوسىر كوپ ماتەريالدى ءتۇپ-توركىنىنەن قوپارىپ, قاعىپ-سىلكىپ, اقتارىپ-توڭكەرىپ, ەكشەپ-سۇرىپتاپ, دامۋ تاريحىنا ارنا بولار وزەك جاساپ, ونىڭ كەمەرىن كەيدە سارعىش, كەيدە كوگىلدىر (كەيدە لايساڭ, كەيدە تازا) تولقىنمەن تولتىرۋى جانە سول تولقىندى كوپ جاعدايدا ءبىر ءوزى بىلەك سىبانا جالىنان سۇيرەپ, سوناۋ جىلاپ اققان جىڭىشكە باستاۋىنان مىناۋ سارقىپ قۇيار كەڭ ساعاسىنا قاراي جىلجىتىپ اكەلە جاتۋى – ايتارلىقتاي ۇلكەن ەڭبەك», دەگەن سيپاتتاعى العاشقى ويدى تۇيىندەي جازعان بولاتىن.

عىلىم اكادەمياسى قازىر ت.كاكىش­ ۇلىنىڭ سىن مەن ادەبيەتتانۋ سالاسىن­داعى عىلىمي مەكتەبىنىڭ زەرتتەۋ نىسا­نىنىڭ كوكەيكەستى عانا ەمەس, ومىر­شەڭدىگىن كەش تە بولسا اڭعارىپ وتىر. عا­لىم ا.ىسىماقوۆانىڭ تاباندىلىعى مەن بىل­گىرلىك باسشىلىعى ارقاسىندا عانا اكا­دەميا «قازاق ادەبيەتتانۋ عىلى­مىنىڭ تاريحى» (2008, 2009) اتتى ەكى تومدىق ەڭبەكتى جارىققا شىعاردى. بۇلار تەك ت.كاكىش ۇلىنىڭ عىلىمي مەكتەبىنىڭ اتاق-ابىرويى ءۇشىن عانا ەمەس, بارشا قازاق حالقىنىڭ جانە ادە­بيەت تۋرالى ۇلتتىق عىلىمنىڭ مەرەيىن وسىرگەن ەڭبەك بولدى دەسەك, ارتىق ايت­قاندىق ەمەس.

ت.كاكىش ۇلىنىڭ ۇلتتىق سىن مەن ادەبيەتتانۋدان عىلىمي مەكتەبىنىڭ قا­لىپتاسقانى بۇگىندە تولىق مويىندالدى. ءبىز اكادەميك ز.قابدولوۆتىڭ وسى عىلىمي مەكتەپتەر تۋرالى پىكىرىن ەرەكشە باعالايمىز.

تاريح – جاقسى بولسىن, جامان بولسىن تاريح, ول تەك قانا شىندىققا ساي باعالانۋى كەرەك. قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن زەرت­تەۋدە پروفەسسور ت.كاكىش ۇلى ايتقان­داي: «ونەگەنىڭ ۇلگىسىن كورىپ تۇرىپ, سودان ۇيرەنبەۋىمىز, شىر اينالىپ كەڭەس ادەبيەتىنىڭ شىندىعىنان كاندي­داتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, اتاق الۋىمىز, 1917 جىلعا دەيىنگىنى بىلاي قويعاندا, سوعىستان ارىگە بارا المايتىن عىلىمي مۇساپىرلىكتى, «سوتسيا­ليستىك رەاليزم تۋى استىندا» دەگەن ۇرانمەن شاپقىلاي بەرۋشىلىگىمىز قا­زاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ سورىنا شىق­قانىن ەندى اشىق ايتايىق». بۇل – عالىمنىڭ جۇرەك­جاردى پىكىرى.

زامان وتەر, ۋاقىت تالابى دا وزگەرەر, ۇلتتىق ادەبيەتتانۋعا تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن سۋسىنداعان اسۋ دا ارىندى باسقا ۇرپاق كەلەر. سوندا قازاق ادەبيەتتانۋى مەن سىنىنىڭ ابىزى اتانىپ وتىرعان ت.كاكىش ۇلىنىڭ «ەل بۇگىنشىل, مەنىكى ەرتەڭگى ءۇشىن» (ا.بايتۇرسىن ۇلى) دەپ جاساعان قىرۋار ەڭبەگى مەن عىلىمي مەك­تەپ قالىپتاستىرۋداعى قايراتكەرلىك تۇلعاسىن تەرەڭ زەردەلەيدى دەپ سەنەمىز.

 

جاندوس سماعۇلوۆ,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار