جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە 160 ملرد تەڭگەگە جەتەدى دەپ بولجانعان. ازىرگە 133 ملرد تەڭگە وندىرىسكە قۇيىلدى. وبلىس بيىل دا ادەتتەگىدەي 4 ملن توننا استىق جيناپ, ەلدىڭ استىق قامباسىنىڭ 20 پايىزىن تولتىردى. ءسويتىپ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىنداعى «اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باستى مىندەتى – ەلدى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ» دەگەن تالاپتى ورىنداپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ باعىتىنا جۇمسالۋدا. سونىڭ ىشىندە تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن سالۋ, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ, ءونىمدى تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋگە باعىتتالدى.
بىرنەشە جىلدان بەرى وبلىس ديقاندارى وسىمدىك شارۋاشىلىعىن ارتاراپتاندىرۋعا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى بارلىق ەگىستىكتىڭ 1 ملن گەكتارىنا مايلى داقىلدار ەگىلۋدە.
سونداي-اق سوڭعى ءتورت جىل بويى وبلىس مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دەن قويىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر ەت-ءسۇت ونىمدەرىنىڭ كولەمى ارتۋدا. اسىرەسە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ سالاسىنا دەگەن نازار وبلىس باسشىلىعىنىڭ كۇندەلىكتى جوسپارىنان تۇسپەيدى. وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ءوڭىردىڭ ءار تۇكپىرىندە اشىلىپ جاتقان تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىنىڭ ىسكە كىرىسۋىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە قاداعالاپ, كوزدەن تاسا قىلمايدى. جوعارى ءونىمدى زاماناۋي تسيفرلى ءوندىرىس شىنىندا دا سالانىڭ درايۆەرىنە اينالىپ وتىر.
وسىدان 3-4 جىل بۇرىن كەيبىر جوبالاردىڭ ۋاقتىلى قارجىلاندىرىلماعانى بۇل ىسكە دە قولبايلاۋ بولعان ەدى. كەيبىر جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى قاراستىرۋدىڭ ءوزى 2-3 جىلعا سوزىلىپ كەتەتىن. ماسەلەن, «قىزىلجار ءسۇت» جشس جوباسى وسىنىڭ كەسىرىنەن تەجەلدى. ەكى ورتادا باعا وزگەرىپ, كەلىسىمشارتتار ورىندالماي قالدى. ارينە, بۇدان كەيىن جوبانى ىسكە اسىرۋعا دەگەن قۇلشىنىس تا اياقسىز قالدى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەدەرگىنى جويۋ ءۇشىن وبلىس «سولتۇستىك» اكك جارعىلىق قورىن ارتتىرىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوسقان. اتالعان مەحانيزمنىڭ تيىمدىلىگىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە دالەلدەپ, ونى سولتۇستىك قازاقستاندى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 35 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 15 ملرد تەڭگەسى بىلتىر, ال 20 ملرد تەڭگەسى بيىلعا قاراستىرىلدى.
ەندى بۇل امالدىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنىنا توقتالا كەتەلىك. الدىمەن اگرارلىق سالادا ۇزاق جىلدار بويى تابىستى ەڭبەك ەتىپ, قارجىلىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىسقا ۇشىراماي كەلە جاتقان ءىرى شارۋاشىلىقتار تاڭدالىپ الىنادى. وندايلار الدىمەن اۋداننىڭ, سوسىن وبلىستىڭ سىنىنان ءوتىپ, سوڭىندا «سولتۇستىك» اكك ماماندارىنىڭ ساراپتاۋىنا جىبەرىلەدى. سىننىڭ بارىنەن مۇدىرمەي وتكەن شارۋاشىلىقتارعا الدىڭعى ەكى جىلىن ەسەپتەمەگەندە 8 جىلعا 4 پايىزدىق وسىممەن زايم بەرىلەدى. ال كەپىلگە ساتىپ العان مالدارى مەن قۇرال-جابدىقتارى قويىلادى. بۇل شارۋاشىلىقتارعا ءتيىمدى ءارى پايدالى.
وسى ءادىستىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر التى ءتۇرلى باعىتپەن جۇمىس ىستەيتىن 17 جوبا ىسكە اسىرىلسا, بيىل 7 ءتۇرلى باعىتتاعى 25 جوبا قولعا الىندى. سونىڭ ىشىندە 17 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى بيىل ىسكە قوسىلدى جانە تاعى 8-ءى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلمەك.
جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن شارۋاشىلىعىن شارىقتاتىپ وتىرعان كاسىپكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ – كەمىندە 40-50 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ. وسىنشا جۇمىسشىعا فەرمادان ورىن تابىلماسا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى باسقا سالالاردان جۇمىس تابۋ كەرەك. ماسەلەن, مامليۋت اۋدانىنداعى «مامبەتوۆ ي ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى قازىر 50-دەن استام ادامعا جۇمىس ورنىن اشىپ, ءار ساۋىن سيىردان جىلىنا 7 619 ليتردەن ءسۇت الىپ, رەسپۋبليكاداعى الدىڭعى كورسەتكىشتەردىڭ بىرىنە قول جەتكىزىپ وتىر. ونىڭ ءسۇتى وڭدەۋگە جىبەرىلەدى. شارۋاشىلىق وسى سالانىڭ وزىنەن بيۋدجەتكە جىلىنا 150 ملن تەڭگە سالىق تولەيدى.
اققايىڭ اۋدانىنداعى «دايىندىق اگرو» جشس بىلتىر 600 باس سيىرعا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن ىسكە قوستى. شارۋاشىلىق اۋىلداعى 40 ادامعا جۇمىس بەرىپ وتىر. ول بيىل اكىمدىكتىڭ اتسالىسۋىمەن دايىندىق اۋىلىنا دەيىنگى تاس جولدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى. سونداي-اق ءوز قىزمەتكەرلەرىنە 18 جاڭا ءۇي, قوعامدىق مونشا, مال سوياتىن الاڭ تۇرعىزىپ بەردى.
جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى تۇرعىزىلعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ ناتيجەسىندە شارۋاشىلىعىن شارىقتاتىپ قانا قويماي, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن دە شەشىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بارلىق دەرلىك اۋدانداردا بار. مىسالى, ءۋاليحانوۆ اۋدانىنداعى «جولداسباي اگرو» جشس وبلىستاعى ەڭ ۇلكەن تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن تۇرعىزدى. ونىڭ فەرماسىندا 1 مىڭ سيىر ساۋىلادى. «سولتۇستىك» اكك ارقىلى العان 1 ملرد تەڭگەگە دانيادان گولدشتەين تۇقىمدى ءسۇتتى سيىرلاردى جەتكىزگەن. اۋىلىنا ءوز قاراجاتىنا ەلەكتر جەلىسىن تارتقىزىپ جانە سۋ قۇبىرلارىن جاڭالاپ بەردى.
وبلىستاعى وزىق شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى «زەنچەنكو ي ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگىن دە ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. سوڭعى جىلدارى سەرىكتەستىك ارقايسىسى 600 باس سيىرعا شاقتالعان 3 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن سالعان. تاعى ءبىر فەرماسىندا ءبىر مىڭ سيىر ساۋىلادى. ساۋىلعان ءسۇتتىڭ ءبارى شارۋاشىلىقتىڭ ءوز زاۋىتىنا جەتكىزىلىپ, وڭدەلەدى. بىلتىر ءار سيىردان 7 163 ليتردەن ءسۇت العان. قازىر شارۋاشىلىق ءسۇت ءوندىرۋ بويىنشا ەلىمىزدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ونىڭ شارۋاشىلىقتارىندا جۇزدەگەن ادام جۇمىس ىستەيدى.
جالپى ايتقاندا, سولتۇستىك قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا سوڭعى بەس جىلدا بارلىعى 600 ملرد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ءۇش مىڭداي جۇمىس ورىندارى اشىلدى, سالىق كولەمى 1,5 ەسە ارتتى. ءتيىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ەت پەن ءسۇت ونىمدەرىنىڭ يمپورتى ازايۋدا. بۇعان شارۋانى ۇتقىرلىقپەن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى قول جەتىپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
